Olgun Beyoğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Uluslararası gözetim kuruluşları

Uluslararası gözetim kuruluşları



Uluslararası gözetim (international surveillance) ya da gözetim hizmeti (surveillance service) ülkemizde özellikle Elektrik Kurumu akaryakıt alımlarında miktar ve kalite yönü ile kamuoyunda sıklıkla gündeme gelen bir konu olmaktadır.

Her türlü eleştiriye açık, Elektrik Kurumu’nuciddi maddi zararlara uğratabilecek ve keza bundan daha da önemlisi akaryakıt kalitesi yönünden; halkın ve çalışanların sağlığını bozabilecek akaryakıt dış alımı gibi önemli bir konuda Kurum yetkililerininuluslararası gözetim kuruluşu (international surveillance agency) tayinetmeyerek kurumu riske sokabileceğine olasılık vermiyorum.

Taraflar arasında yapılan sözleşmelere; uluslararası gözetim kuruluşu koşulu koymamak ya da koydurmamak, kurum yetkililerinin görevlerini kötüye kullanmaları anlamına gelmektedir.

Bütün bunlarla birlikte her parti mal için gözetim raporu istememek de ilgililerin işe gerekli ilgiyi göstermedikleri anlamı taşımaktadır.

Günümüzde ticari faaliyetler

İletişim, ulaşımın ve sermaye transferinin kolaylaşması gibi nedenler; uluslararası ticari faaliyetlerin gelişimini olumlu etkilemiş, uluslararası ticari faaliyetler son derece kolay bir hale gelmiştir.

–Uluslararası nitelik taşıyan sözleşmelerde tarafların birbirlerinden uzak olması,

– Sözleşmenin hazır olmayanlar arasında yapılıyor olması,

– Sözleşmede belirlenen malların teslim edilmemesi riskinin bulunması ve

– Akreditife uygun olup olmadığının saptanması gibi

nedenlerle uluslararası gözetim kuruluşları tarafından denetim yapılması uygulamasına gidilmektedir.

Dış ticarette anlaşmazlıkların önemli bir kısmı; gönderilen malların sözleşme koşullarına uyup uymadığı noktasında yoğunlaşmaktadır.

Sözleşmelerdeki ayrıntılı düzenlemeler her zaman anlaşmazlıkları önlemeye yetmemektedir.

Uluslararası ticarette, sözleşme konusu malların istenen niteliklere uygun olup olmadığının tarafsız ve uzman kişi ve kuruluşlarca denetlenmesi uygulaması, uygulamada bu anlaşmazlıklara çözüm olma amacındadır.

Gözetim kuruluşları olarak isimlendirilen bu kuruluşlar, yurtdışına mal gönderilmesinde sözleşmelerde konu edilen malların sözleşme koşullarına uygunluğunu denetlemek amacıyla gözetim uygulaması yürütmektedirler.

Dünyadaki uygulamaya bakıldığında bazı ülkelerde kısmen ya da tamamen gözetim raporu alınması zorunluluğu bulunmaktadır.

Özel bir not olarak Türkiye uygulamasında“uluslararası gözetim şirketi”terimi kullanılmakta olup bu statünün kamu kurum, şirket ve iktisadi işletmeleri de kapsadığınıve hukuki bir terimden öte bu terim kullanılırken daha çok pratikgereksinimin ön planda tutulduğunubelirtmek isterim.

İşin pratiği

Bir kere hiç kimse her konuda uzmanı değildir. Olamaz da.

Bir kişinin bazı şeyleri bilmesi de tek başına yeterli değildir.

Bilginin yanında altyapı da gereklidir.

Mesafeler ve işin bizzat yapılması için şirket görevlilerince harcanacak zaman ve giderlerin uluslararası gözetim kuruluşuna ödenecek ücretten çok daha pahalıya mal olacağı aşikârdır.

Bu nedenle alıcı ve satıcılar anlaşarak ya da ayrı ayrı üçüncü bir taraf olarak araya gözetim hizmeti veren kuruluşlarını koymaktadırlar.

Akreditiflerde araya bir bankanın konulmasında olduğu gibi.

Biz konumuza dönecek olursak.

Gözetim

Ne anlama geldiğine cevap aramak gerekmektedir.

Gözetim (surveillance) dış ticarete konu olan mallarla ilgili olarak;

– Kalite ve miktar denetimi,

– Depolama, yükleme, boşaltma ve taşımacılık sırasındaki gelişmelerin saptanması,

– Döviz kuru ve mali koşulları da içerecek şekilde fiyat ve gümrük sınıflandırmasının doğruluğunun saptanması konularında çalışmalar yürütülmesi için, taraflardan birinin ya da tarafların ayrı ayrı ya da her ikisinin birlikte görevlendirecekleri uzman kuruluşların yaptıkları hizmetlere gözetim, bu hizmetleri sunan kuruluşlara ise uluslararası gözetim kuruluşu denilmektedir.

Bir başka anlatımla dış alım ya da dış satım yapacak firmalar dış ticarete konu olan ürün ile ilgili olarak üzerinde anlaştıklarıkonuların yerine getirildiğinden emin olmak için uluslararası gözetim kuruluşlarına başvurmaktadır.

– Uluslararası gözetim kuruluşları ürünün özellikleri, kalitesi, miktarı, fiyatı vb. hususlarda ölçüm ve analizler yaparak bir rapor düzenlemekte ve

– Dış ticaret bu gözetim raporundaki verilere güvenilerek gerçekleştirilmektedir.

Bu kapsamda bu kuruluşlara uluslararası gözetim kuruluşu statüsü, ilgili ülke yetkili kuruluşları tarafından verilmekte ve böylece;

– Gözetim kuruluşunun uzman personel ve

– Altyapı gibi asgari koşullara sahip olduğu hususu,

yetkili kuruluş tarafından onaylanmış olmaktadır.

Bağımsız ve tarafsız gözetim, denetim ve raporlama hizmetleri alıcı ve satıcılara çok büyük yarar ve kolaylıklar sağlamaktadır.

Gözetim kuruluşu

– Uluslararası ticari kuralların gereği olarak, mevzuat, satış sözleşmesi ya da akreditifler gereğince tartı ve analiz yapılması zorunluluğu bulunan hallerde,

–Ticarete konu olan işlenmiş ya da yarı işlenmiş malda aranan özelliklerle ilgili kalite denetimi ve tartı işlemleri yapan,

–Bu işlemlerle ilgili raporlar düzenleyen,

–Bu işlemeleri gerçekleştirmek için her türlü laboratuvarları kuran ve işleten,

–Tüm bunların sonucunda dış alım ve dış satım işlemlerinde eşgüdüm sağlayan tarafsız kuruluşlardır.

Gözetim raporu

Gönderilen malın dış alımcının siparişine uygun olup olmadığını araştıran bir gözetim kuruluşunun hazırlamış olduğu belgedir.

Bir başka anlatımla ticarete konu olan bir malın alıcıya tesliminin satış sözleşmesinde öngörülen;

– Miktar,

– Kalite,

– Ambalajlama,

– Etiketleme,

– Yükleme,

– Taşıma ve

– Teslim zamanı gibi

koşullara uygun olarak gerçekleştirildiğinin gözetim kuruluşu aracılığıyla alıcı ve satıcı tarafından tespit ettirilmesidir.

Gözetimin genel anlamda faydaları

– Alıcının istediği malın gönderim öncesi ya da sonrasında; söz konusu malın, dış alımcı ya da dış satımcı tarafından sözleşmede ve/veya standartlında öngörülen koşullara ne ölçüde uygun olduğunun belirlenmesi,

– Taraflar arasında ileride doğabilecek anlaşmazlıkların ve bunun sonucu olarak ortaya çıkabilecek zararların önlenebilmesi,

– Gerektiğinde yeni fiyat ayarlamalarına gidilebilmesi açısından, dış alımcı ve dış satımcılara önemli yararlar sağlamaktadır.

Dış satımcılara sağladığı yararlar

– Malın arzulanan nitelikte olmaması durumunda sözleşmeye uygun olmayan malların dış satımını önleyerek malların sonradan geri gönderilmesi, tarafların gereksiz masraflara girmesi ve zaman kaybı önlenir.

– Satış bedelinin hepsinin ya damümkün olduğu kadar büyük bir kısmının parasını almasıolanağı doğar.

– Satılan mala tarafsız bir kuruluştan kalite uygunluk belgesi alabilme olanağı ve dolayısıyla ürünün pazarlama şansının artmasını sağlar.

– Gözetim kuruluşlarının iç ve dış piyasalardaki etkinliğinden faydalanılarak ürüne yeni pazarlar bulabilme olanağı doğar.

Bu bağlamda bazı ülkeleringözetim raporuna sahip olmayan malları kabul etmediğinin altını çizmek gerekir.

Dış alımcılara sağladığı yararlar

– Mal kalitesinin belirlenen şartname, standart ve mevzuata uygunluğunu garanti eder.

– Anlaşmada öngörülen miktarın gönderilmesinin belgelenmesi ile ambalaj, etiketleme ve yüklemenin şartnameye uygunluğunu belirler.

– Şartname koşulları dışına çıkılması halinde satıcıya fiyat kırdırabilme olanağı sağlar.

– Teslimdeki gecikmeler önceden belirlenebilir.

Özetle, dış satımcı ve dış alımcılar arasında sözleşme koşullarına uymama sonucu ortaya çıkabilecek anlaşmazlıklarda, gözetim kuruluşları hazırlayacakları raporlarla en kısa yoldan adil bir biçimde konuyu çözüme kavuşturabilirler.

Bu raporlar sonucu gözetim kuruluşları yeni fiyat ayarlamalarında da etkili olabilmektedirler.

Son söz: Akıl sonradan ah çekmek için değil, düşünüp önlem almak içindir.– Mevlana

Uluslararası gözetim kuruluşları
+ -

Yorumlar kapalı.