Yrd.Doç.Dr.Erdoğan Saraçoğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Dilin tanımı ve önemi

Dilin tanımı ve önemi



Dilin tanımı
İnsan, duyan ve düşünen, düşüncelerini de başkaları ile paylaşmak isteyen bir varlıktır. Dil ise, insanların duygu ve düşüncelerini bildirmek için söz veya gereçlerle yaptıkları anlaşmadır. Ayrıca dil, bir anda düşünemeyeceğimiz kadar çok yönlü, değişik açılardan bakınca çeşitli nitelikleri beliren, kimi sırlarını bugün bile çözemediğimiz büyülü bir varlıktır.
İnsan açısından bakınca, insanın dünyadaki yerini ve değerini belirleyen dildir. Konuşma yeteneği, dolayısıyla dil, insanı insan yapan yeteneklerin başında gelir. Dil, insanın duygularını, düşüncelerini, isteklerini bütün incelikleriyle açığa vurmasına, yaşamını sürdürebilmesine olanak sağlar. Bir an düşünecek olursak, dil olmadan bir ince duyguyu, bir şiiri, önemli bir olayı, bir buluşu ya da bir anımızı nasıl anlatabilir, nasıl kağıda dökebiliriz? Yüzyıllar boyu bilimde, teknikte elde edilen gelişmeleri günümüzde başkalarına, gelecekte de sonraki kuşaklara nasıl aktarabiliriz? Dolayısıyla dil, akla bin bir soru getiren, insanın bin bir sorunu kurcalamasına yol açan, sırlarla dolu bir varlıktır.
Düşünme kavramı dille birlikte vardır. Bu nedenle ulusu oluşturan bireylerin dil yeteneği ne ölçüde yükselirse, o ulus kültürel yönden o ölçüde yükselir. Genel anlamıyla dilin tanımını yapacak olursak dil, düşüncelerimizi anlatmaya yarayan bir işaretler sistemidir diyebiliriz. Buradaki “işaret” sözcüğü, insanlar arasında görüşmeyi, duygu ve düşüncelerimizi aktarmaya yarayan çeşitli sembollerdir. Örneğin konuşma dilimizdeki sembol ses, yazı dilimizdeki semboller ise harflerdir.
İnsanlar, belli bir harekete belli bir oluşa saymaca ( gerçekten öyle olmadığı halde öyle sayılan ) bir değer ve anlam vermek konusunda anlaşabilirler. İşte sistemleştirilen bu semboller, görüşme ve haberleşme amacıyla kullanıldığı zaman, bir “saymaca dil” meydana gelir. Örneğin mimikler, jestler (el, kol işaretleri), bakış tarzları, beniz değişmeleri (yüzün kızarması gibi), izcilerin kullandıkları bayrak işaretleri, trafik ışıkları ve levhaları ile saymaca diller oluşur. Bugün bu dillerle, semiyoloji ( işaret bilimi ) denen bilim dalı uğraşmaktadır.   

 

Dilin önemi
Haberleşme, bildirişme açısından bakacak olursak dünyadaki bildirişme dizgelerinin en gelişmişi, en ergini olarak karşımıza insan dili çıkar. Toplum açısından, toplumbilimci gözüyle bakınca dil, yine en başta anılması gereken bir kurumdur. Dil olmadan insanların birlikte yaşamaları, anlaşabilmeleri, dolayısıyla bir toplumu oluşturmaları söz konusu olamayacağından, dil bu açıdan da önemlidir. Bir toplumu ulus yapan bağların en güçlüsü, dildir. Bireyleri ulusuna, yurduna sıkı sıkıya bağlar; kuşaktan kuşağa aktarılarak gelen dil, bireyi geçmişle gelecek arasındaki zincirin bir halkası durumuna getirir.
Bir toplumun pek çok özellikleri, yaşayışı, gelenekleri, dünya görüşü, yaşam felsefesi, inançları, bilim, teknik ve sanata katkıları o toplumun diline yansır; o toplumun dilinden izlenebilir. Kısacası söylenecek olursa dil, aynı zamanda her yönüyle bir kültürün de aynasıdır; insanın ve uygarlığın en önemli belirtisi ve aracı, dilidir. İster tek tek dilleri ele alalım, isterse bütün dilleri ortak nitelikleriyle ve karşılaştırmalı olarak inceleme yolunu tutalım, dil her açıdan önem taşır; önümüze değişik sorunlar serer.
Dillerin kendilerine özgü yasaları, eğilimleri, sorunları olduğu gibi, bütün dilleri kapsayan ortak yasalar, eğilimler ve sorunlar da vardır. İşte dil dediğimiz bu çok yönlü varlığı inceleyen, özellikle onun başlıca sorunlarına eğilen bilime dilbilim adını veriyoruz. Bugün, araştırma alanları arasındaki sıkı ilişkiler ve gelişmeler dolayısıyla dilbilim, günümüzde farklı alanların uzmanlarının tek tek ya da ortaklaşa çalışmalarla konularına eğildikleri çok geniş çerçeveli bir bilim durumuna girmiştir. Düşünür, ruhbilimci, toplumbilimci, mantıkçı, matematikçi, fizikçi gibi araştırıcılar, dilbilimin sorunlarını kimi zaman ayrı ayrı, kimi zaman da işbirliğiyle derinliğine incelemektedirler. Çünkü dil günümüzde, her alanın önde gelen sorunlarından biri olarak görülmektedir.       

 

Türkiye Türkçesinin doğuşu
Türkiye Türkçesinin doğuşu çok yenidir. 1911 yılında Selânik’te Genç Kalemler dergisi çıkarılır. Bu dergide yazıları yayımlanan Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp, Ali Canip gibi yazarlar sayesinde Türkçülük ve milliyetçilik önemli bir hız kazanır. 1928’de harf devrimi yapılarak Arap alfabesi bırakılır ve Latin alfabesine geçilir. 1932’de Atatürk’ün önderliğinde Türk Dil Kurumu kurulur. Türk Dil Kurumu Türkçeyi sadeleştirmek, zenginleştirmek ve güzelleştirmek amacıyla yoğun çalışmalara başlar.
Halk dilindeki Türkçe sözcükleri derlemek için Türkiye genelinde çok büyük bir seferberlik başlatılarak okullardaki öğretmenlerin çoğu bu sözcükleri derlemekle görevlendirilir. Bu çalışmalar sonunda halk dilinden derlenen sözcükler “Türkçe Derleme Sözlüğü”, kitap ve yazmalardan taranan sözcükler de “Türkçe Tarama Sözlüğü” adlı kitaplarda yayımlanır. Ancak Kurumun bu çalışmaları pek çok kimse tarafından desteklenir; bazı kişiler tarafından da tepki ile karşılanır.
Atatürk, bir toplumu ulus yapan unsurların başında dil ve tarih birliğinin geldiğini bildiği için, ölümünden önce mirasının büyük bir kısmını Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih kurumuna bağışlar. Ancak Atatürk’ün ölümünden sonra 1950-1960 yılları arasında Türkçemiz yeni bir gerileme dönemine girer. Anayasa, 1924 yılındaki Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’ndaki dile çevrilir. Okul kitaplarında bulunan yüzlerce Türkçe sözcük kitaplardan çıkarılır. 27 Mayıs 1960 ihtilalinden sonra, çeşitli yasa, tüzük ve yönetmelikler yayınlanarak Türkçenin sadeleşmesine yeniden özen gösterilir. Böylece 1960-1982 yılları arasında Türkçe gelişim süreci bakımından altın çağını yaşar.
Türkçenin geliştirilmesi, sadeleştirilmesi, güzelleştirilmesi gibi konular günümüzde de henüz tam bir açıklığa kavuşturulmuş değildir. Bu konularda herkes kendine göre bir yol tutmuş, Türkçedeki terim, tanım ve kavram kargaşasına henüz son verilmemiştir. Yüzyıllardan beri tartışılan, ama bir türlü tam birlik sağlanamayan bu konuların daha iyi anlaşılabilmesi için, olayların nedenleri ve doğru sonuçları üzerinde biraz daha durmak ve hedefleri çok iyi belirtmek gerekir.
               

Dilin tanımı ve önemi
+ -

Yorumlar kapalı.