Jenerik sözcüğü Fransızcadan Türkçeye geçmiş;
Genel olarak tanıtma adı,
Sinema için ise tanıtma yazısı,
Anlamına gelmektedir.
Jenerik marka; ağız alışkanlığı nedeniyle halk arasında bir ürün markası adı yerine, bilinen bir marka adının sürekli olarak kullanılmasını ifade eder.
Buna ürün adı olmuş marka da diyebiliriz. İngilizce karşılığı generic brands’dır.
Tüketici, ilk kez bir firmanın markası olarak karşılaştığı ürüne, yeni bir isim üretme gereksinimi duymaksızın marka ismini kategorisindeki ürünün genel adı olarak kabul etmektedir.
Bu gibi markalar;
Ya rekabetin daha az olduğu dönemde pazara girdikleri,
Ya da pazarda alanındaki ilk marka olduğu için,
Önemli pazar payı elde ettiler.
Her iki durumda yani rekabetin daha az olduğu zamanda pazara girdikleri ya da pazara ilk giren marka oldukları için bir süre sonra bulundukları kategoride ürünün adının yerine geçtiler.
Pazarlama diliylebu markalar birer jenerik marka haline geldiler.
Ekonominin konusu olan marka üretiminde;
Pazarlama (marketing) ve
Reklamcılık (advertising) sektörleri,
Tüketiciler ile iletişimlerini dil üzerinden kurmaktadır.
Bir iletişim aracı olarak dil; yalnızca sözlü ya da yazılı olarak değil,birsözcüğün, bir tümcenin ya da bir sözün anlattığı düşünceninyer aldığı her alanda var olabilmektedir.
Bu durum, Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca kısaca dünya üzerinde var olan her dil için geçerlidir.
Jenerik marka kullanımı her ülkede rastlanabilen doğal dilin kullananları tarafından kabul görmüş bir olgudur.
Pazara ilk giren her markanın, jenerik marka olmadurumuyoktur.
Böyle bir olasılığın olmaması;öncelikle dilin ve dolayısıyla aynı dili konuşan insanlarınbunu kabul etmesine bağlı bir durumdur.
Her firma ürettiği ürüne;
Doğal dilin konuşanları tarafından toplumsal uzlaşı ve
Söz konusu ürün için daha önce üretilmemiş marka isimlerini,
Kullanabilmektedir.
Piyasaya sunulacak ürünlerin isimlendirilmesi bir yandan ürünün bir gereksinimi diğer yandan firmaların görevidir.
Firmalar tarafından seçilen bu sözcükler bir markaismi olarak pazarda ilk ve öncü olma özelliklerine sahip ise, jenerik marka olarakdoğal dilde de kullanılabilmektedir.
Buradaki en önemli husus tüketicinin ürünü kabul etmesi vedoğal dilde kullanmasıdır.
Böylece ürün ismi, marka ismi olmaktan çıkacak ve ürünün genel ismi olarak kabul görecektir.
Bu durumda firmalar tarafından topluma tüketim malzemesi olarak sunulan ürüne verilen bir marka isimi, doğal dilin sözcüğüymüş gibi kullanılır olacaktır.
Bir diğer ifade ile marka isminin tüketiciler tarafından kabul edilmesi ürünün;
1.Marka ismi olmaktan çıkarak,
2.Ürünün kategorisinde genel ad olarak kabul görmesi,
Sonucunu doğuracaktır.
Marka isimlerinin doğal dile dâhil edilmesindeki temel neden, dilin gereksinimi olanı karşılaması şeklinde açıklanabilir.
Evrende herhangi bir ürün, bir nesne veya bir oluşum olmadığı sürece, dilde de bir isminolması gerekmemektedir.
Ancak o ana kadar olmayan bir ürünün var olması durumunda marka ismini bir kenara konulup, ürüne doğal dilde bir isim bulunması söz konusu olacaktır.
Bu noktada ilk görülen ürün bir marka ismi olsa bile, tüketicilerin dolayısıyla o dili konuşanların amacına ulaşması ve iletişim kurması için yeterlidir.
İnsan ihtiyacı olanı üretir.
Aynı şekilde ihtiyacı olmayanı da kullanım dışı bırakır.
Üretildiği dönemde jenerik marka olarak dile girmiş ve marka sözcük hâline gelmiş birçok marka ihtiyaç duyulmadığı için zamanla kullanımdan kalkmıştır.
Marka sözcüklerin kullanım dışı kalması iki şekilde gerçekleşir.
1.Ürünün kendisi çeşitli nedenlerde üretimden kalkmıştır.
2. Ürün pazarda olmasına karşın yeni ya da daha güncel bir jenerik marka ortaya çıkmıştır.
Hangi sektöre ait olursa olsun üretildiği pazarda yeni olan ürüne verilen marka ismi doğal dilin üretimi olmasa da bir süre sonra doğal dile dâhil olabilmektedir.
Dilin varlığı insanlığın varlığı ile birlikte tarih öncesine dayanır.
Birleşmiş Milletler kayıtlarına göre dünyada yaklaşık beş bin civarında dil konuşuluyor.
Köken bakımından;
Kaba bir hesapla dört bin dokuz yüz yetmiş beş tanesi Hint-Avrupa dil ailesine aittir.
Sekiz dil;
Türkçe, Fince, Moğolca, Turguzca ve Korecedilleri Altay dil ailesinden,
Japonca, Macarca ve Estonca dilleri de Ural dil ailesinden, gelmektedir.
Geri kalan Hami-Sami (Arapça, İbranice ve Habeşçe), Çin-Tibet (Çince ve Tibetçe)ve Bantu (Afrika dilleri) dil ailelerindendir.
Bir dilin, dilbilgisi kuralı oluşturacak kadar gelişmesi ve binli yıllardan süzülerek bugüne gelebilmesinin altında uzun bir tarihi derinlik yatar.
İnsana özgü bir olgu olan dil, insanın iletişimde kullandığı temel araçtır.
Bu aracın en temel özelliklerinin başında öncelikle sözlü olması gelmektedir.
İlk insandan bu güne değin her dilde; önceliklesözlü daha sonra ise hem sözlü hem de yazılı olarak gereksinim olan şeye ilişkin sözcük ve olgulara, bir isim vermiştir.
Dildeki bütün varoluşlar ve değişimler bir dizge üzerindensağlanmaktadır.
Bu dizge;
Seslerin sıralanışından söz dizemine,
Sözcüklerin üretilmesinden anlamın kendine yer bulmasına kadar,
Dilin konuşanlarının algılama yetisine bağlı olarak doğuştan vardır.
Her insanın bu yetisini kullanması Allah vergisidir.
İnsan bu yeti sayesinde ihtiyacı olan her nesneye, duruma ya da daha genel olarakifade etmek gerekirse şeye ilişkin bir isimlendirme yapmaktadır.
Herhangi bir şey isim vererek anlamlandırmak, dilin konusudur.
KIBRIS’IN JENERİK MARKA ÖRNEKLERİ
Konuyu zenginleştirme adına iki yerel örnek verecek olursam.
Kadınlar için tüketime sunulan ve piyasada değişik markalar altında satılan adet kanı veya adet kanamasından gelen vajinal akıntılar ile adet kramplarını emmek için kullanılan hijyen kadın bağınınKuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndeki jenerik markası modez’dir.
Dolayısı ile hangi marka adı altında tüketiciye sunulmuş olursa olsun bu tür ürünler,modez marka sözcük ile bilinmektedir.
Kıbrıs Barış Harekâtı öncesi Kıbrıs piyasasına Hoover markası ile giren elektrik süpürgesi ürününe ilişkin güncel olarak kullanılan marka sözcük hover’dir.
Söz konusu elektrikli süpürge Hoover markası ile Kıbrıs Türk piyasasında kullanılmaya başladıktan sonra markası ne olursa olsun piyasada satılandiğer elektrikli süpürgelerin jenerik markasıKıbrıs ağzı ile hover olmuştur.
Bu bağlamda; halı, koltuk ve mekânile otomobilin yolcu ve bagaj kısmındaki toz toprak vs.nin elektrik süpürgesi ile emilerek temizlenmesiişi, hover yapmak veya hoverlemek olarak Kıbrıs Türkçesine girmiştir.
Marka sözcüklerin zamanla değişiminde ekonomik koşulların ve tüketici eğilimlerinin etkili olduğunusöyleyebiliriz.
ÖNEMLİ JENERİK MARKA ÖRNEKLERİ
Bütün tıraş bıçakları, markaları farklı olsalar bile jilet olarak adlandırılırlar.
Oysa jilet ilk kez 1901’de ABD’de ortaya çıkmış ve Gillette olarak tescili yapılmış bir tıraş bıçağı markasıdır.
Ama biz ağız alışkanlığı nedeni ile tüm tıraş bıçağı markalarına genel kabul görmüş marka ismi olarak jilet deriz.
Yine buna güzel bir örnek olduğunu düşündüğümçiklet sözcüğüdür.
Amerikan sakız markası Chiclettes’in okunuşundan oluşan bu sözcük Türkçeye yerleşmiş bir marka adıdır.
Doğal dilin konuşanları bu ürün kategorisini ayni isimle yani çiklet olarak tanımlamaktadırlar
Bu duruma uygun bir başka örnek Jet Ski’dir.
Jet Ski, Japon Kawasaki Heavy Industries firması tarafından yakın geçmişte üretilmiş kişisel bir deniz aracı markasıdır.
Üretici firmanın bu deniz aracına uygun gördüğü Jet Ski markası tüketiciler tarafından kabul görüpözel bir marka ismi olmaktan çıkıp genel bir marka isimiyani jenerik marka olmuştur.
Tüketiciler, günümüzde bu tür deniz araçları için herhangi bir marka ismi gözetmeksizin Jet Ski sözcüğünü kullanmaktadır.
Yine buna benzen bir başka örnek Jet Ski’den daha önce piyasaya girmiş Chrysler otomotiv grubunun tescilli markası olan arazi aracı Jeep’dir.
Zorlu arazi koşulları için üretilmiş ve pek çoğu 4X4 çekişli tüm araç modellerine Türkçedejip denilmektedir.
Jeep isminin nereden geldiği tam olarak bilinememekle birlikte yıllar önce ABD ordusunun ihtiyacı için düzenlenenperformans yarışmasınakatılmak için Ford otomotiv firmasının ürettiği Ford GP isminden geldiğine inanılmaktadır.
GP (okunuşu cipi) ismi General-Purpose sözcüğünün ilk harflerinden oluşmakta olup, Türkçe karşılığı genel maksatlıya da G=Government (devlet) ve ABD’deki 4X4 sınıfını ifade eden P’nin birleşimiyle oluştuğu düşünülmektedir.
ABD ordusunda kullanılan araçlar General Purpose (Kısaltması: GP,Okunuşu: cipi) olarak adlandırılmaktadır.
CJ ismi ise daha sonra bu jiplerin sivil halka satılmasıyla doğmuştur.
Sivil jeep’i anlamına gelen Civilian Jeep isminin kısaltması olarak CJ kullanıldı.
Diğer bir örnek eroindir.
İngilizce karşılığı heroine olan eroin bir ticari markadır. Ancak dilimize öyle bir yerleşmiştir kimaddeisimi gibi kullanılmaktadır.
Eroin ilk olarak 1874 yılında C. R. Alder Wright tarafından afyon haşhaşının doğal bir ürünü olan morfinden yapılmıştır.
Tıbbi olarak bazı ülkelerde ağrıyı hafifletmek için kullanılır.
Uluslararası olarak eroin, Narkotik İlaçlar Konvansiyonu Sözleşmesi uyarınca kontrol edilmekte ve genellikle lisans olmadanüretmek, sahip olmak veya satmak yasa dışıdır.
Yasadışı eroin genellikle şeker, nişasta, kinin veya striknin gibi diğer maddelerle karıştırılarak üretilir.
Buna benzer diğer bir örnek ise Aspirin’dir.
Bir ağrı kesici ve kan sulandırıcı olan Aspirin ilk olarak 1890’ların sonlarında asetilsalisilik asit formunda ortaya çıkmıştır.
Almanya’da Bayer firması kimyageri Felix Hoffmann babasının romatizmasını hafifletmek için kullanmıştı.
Bayer firması,1899’dan başlayarak hastalara vermesi için hekimlere bu bileşeni toz olarak dağıttı.
Bu bileşen zaman içinde gözde bir ilaç haline geldi. 1915’te ise reçetesiz tabletler olarak satılmaya başlandı.
Hastalar, reçetesiz ağrı kesicisidir diye mutlaka Aspirin almak, Aspirin kullanmak zorunda değildir.
Pek çok başka firma, aynı etken maddeyi kullanarak piyasaya değişik markalar altında ağrı kesici ilaç sunmuş olmasına karşın,Aspirin’in önünü kesememiştir.
Günümüzde hepsinin genel adı aspirin olmuş oldu.
Aspirin; ABD, Fransa, Rusya gibi pek çok ülkede, küçük harflerle yazılır iken, Almanya, Kanada, Meksika gibi ülkelerde hala tescilli marka olarak ve yalnızca Bayer’in ilacına atfen ve Aspirin sözcüğünün ilk harfi olan A harfi büyük harfle yazılmaktadır.
Alman uhu markası, dilimizde halen tüm yapıştırıcıların genel adı olarak kullanılmaktadır
Türkiye’den bir örnek verecek olursam otomatik para çekme makinelerinin Türkiye’de ilk örneğini sunan İş Bankası bu sisteme bankamatik ismini verdi.
Türkiye İş Bankası’nın tescilli markası bankamatik isimi, diğer tüm bankalarının değişik markalarla adlandırdığı benzer sistemlerin ortak adı oldu.
Şimdilerde ise İngilizce Automatic Teller Machine sözcüğünün kısaltılmışı olarak ATM kullanılmaya başlandı.
COĞRAFİ JENERİK MARKALAR
Coğrafi marka ismine en güzel örneklerden bir tanesi şampanyadır.
Türkçe söyleyişle şampanya; Fransa’nın kuzey doğusunda yer alan Belçika ile komşu Fransa’nın yirmi altı bölgesinden biri olan Champagne-Ardenne bölgesinin ismine atfen, bölgede üretilen köpüklü beyaz şaraba verilen tescilli coğrafi bir marka ismidir.
Fransa’nın bir başka bölgesinde veya dünyadaki her hangi bir ülkede üretilen beyaz köpüklü şarap etiketinde veya reklamında, şampanya sözcüğü yasal olarak yer alamaz.
Tüketiciler ağız alışkanlığı nedeniyle markası ne olursa olsun tüm beyaz köpüklü şarapları Champagne- Ardenne bölgenin coğrafi ismine atfen,jenerik isim olarak şampanya sözcüğü ile ifade etmektedir.
Benzer bir başka coğrafi marka konyaktır. Konyak,yine Fransa’ya özgü ve tescillenmiş bir brandy’dir.
Sert içki sınıfına girer ve aroması oldukça tatlıdır. İçkiler arasında en yoğun aromaya sahip olanlardan biri konyaktır.
Konyak, Fransa’nın Charante bölgesinde yetişen beyaz üzümden yapılır.
Adını da bu bölgenin bir kasabası olan Cognac’tan alır.
Bir brandy’nin konyak olabilmesi için, üretildiği üzümün bu kasabadan toplanması koşuldur. Aksi takdirde, üretim şekli tıpa tıp aynı olsabile konyak sınıflandırılmasına girememektedir.
Konyak aynı zamanda yanık şarap olarak da bilinmektedir.
Yıllar önce Türkiye’de konyak isminin kullanılması nedeniyle isim Türkiye ve Fransa arasında sorun olmuş, Türkiye de konyak coğrafi ismi yerine, kanyak ismini kullanmaya başlamıştır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olarak yıllardır mücadelesini verdiğimiz hellim sözcüğü gibi.
Dil, insanın iletişimde kullandığı en temel araçtır.
Evren var olduğu ve gereksinimler çeşitlendiği sürece her yeni buluş ve her yeni marka ismi;
Gerek aynı dili konuşanların,
Gerekse evrendeki diğer dilleri konuşanların,
Toplumsal uzlaşılarıyla,
Kaçınılmaz bir olgu olarak (fact) jenerik marka isimleri dile girmeye devam edecektir.
Son Söz: Kendi dilini tam olarak bilmeyen, başka bir dili de öğrenemez.







Yorumlar kapalı.