CAATSA

   Kamuoyunda kısaca CAATSA olarak bilinen Countering America’s Adversaries Through SanctionsAct yani Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası, ulusların daha fazla bağımsızlık ve özgürlük istediği günümüzde,  kırk katır mı kırk satır mı? Deyimi gibi bir yasa. Siz buna ölümlerden ölüm beğen yasası da diyebilirsiniz.

Her ülkenin nasibini alabileceği bir yasa

   Amerikan Kongre’sinin baskısı üzerine Ağustos 2017’de ABD Başkanı Donald Trump’ınimzalamak zorunda kaldığı bu yasaya göre,Amerika’nın çıkarlarına ters düşen her ülke, sırası geldikçe Amerika’nın yaptırımlarına maruz kalabilecek, nasibini alabilecektir.

   Trump, sözkonusu yasanın anayasaya aykırı hükümler içerdiğini ve Kongre’nin başkanın dış politikayı yönlendirme yetkisini kısıtladığını açıkça belirtmiş olmasına karşın, ulusal birliği sağlama adına yasayı imzalamak zorunda kaldığı bilinen bir gerçektir.

Bazı yorumcularaslında bu yasanın Trump’akarşı olan Kongre’nin güvensizliğinin bir tezahürü olduğunu ifade etmektedirler.

   Yasa tasarısının hazırlandığı dönem, 2016 Amerika Başkanlık seçimlerinde Rusya’nın Donald Trump lehine müdahale ettiği yönünde tartışmaların yoğunlaştığı zaman dilimine denk gelmektedir.

   Hâkim düşünceye göre, Rusya’nın Kırım’ı işgalinden sonra Trump’ın buduruma gerekli tepkiyi göstermeyeceğinden endişe eden Kongre üyeleribu yasayı çıkardılar.Trump isebilinenkarşı duruşuna rağmen, ulusal birliği sağlama bahanesinin arkasına sığınarak söz konusu yasayı imzalamak zorunda kalmıştı.

Ekonomik yaptırımlar

   Deyim olarak ekonomik yaptırımlar, bir veya daha fazla ülke tarafından hedeflenen devlete, gruba veya bireye karşı uygulanan ticari ve mali cezaları ifade eder. Ulusal ve uluslararası amaçlara ulaşmak için kullanılan bir yöntemdir Şöyle ki;

   1. Çeşitli ticari engelleri, tarifeleri ve finansal işlemlere getirilen kısıtlamaları içerebilir.

   2.Ambargoyabenzer, ancak doğrudan hava ve / veya deniz yolu engellemeleri ile daha ağır bir yaptırım anlamına gelir. Genellikle hedeflenenülkelerdeki seçilmişlerin davranışlarını değiştirmeyi amaçlar.Ancak bazen de istenmeyen sonuçlara yol açabilir.

   3.Ekonomik yaptırımlar, ekonomik koşullar nedeniyle mutlaka uygulanmaz. Çeşitli siyasi, askeri ve sosyal meseleler için de uygulanabilir.

Türkiye’nin maruz kalabileceği sıkıntılar

   Kongre, başta Rusya savunma sanayiine önemli katkıda bulunan tüm ülkelerin de bu yaptırıma tabi tutulacağını söz konusu yasadahükme bağlamıştır.

   Anavatan Türkiye’nin bugünlerde maruz kalabileceği sıkıntı da bundan yani S- 400 füze savunma sisteminin satın alınmasından kaynaklanmaktadır.

   Konunun uzmanlarına göre Amerika’nın Türkiye’ye uygulayabileceği yaptırımların bir kısmı sembolik olabilir. Örneğin bazı seçilmiş Türk vatandaşlarının Amerika’ya seyahat etmesine izin verilmemesi gibi. Buna karşın örneğin mali yaptırımlara kadar giden çok ciddi yaptırım kararları da alınabilir.

   Bu bağlamda Amerika’ ya gitme düşüncesi olmayan TC İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ile Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’ün Amerika’ya gitmesi yasaklanmıştı. Amerika’da mal varlıkları olmadığını kamuoyuna beyan eden içişleri ve adalet bakanlarının Amerika’daki mal varlıklarını dondurdu. Bu yaptırımlar aslında etkisi sıfır olan içi boş sözde yaptırımlardı.

   Diğer yandan ABD’nin Türkiye’den demir-çelik ihracatına ilave gümrük vergisi koymasının da Türkiye’nin toplam ihracatı bakımından pek önemli olmadığı bilinen gerçeklerdir.

Mehmet Hakan Atilla bu hafta tahliyeediliyor

   Türk edebiyatının önemli isimlerinden Sabahattin Ali’nin Sinop Cezaevinde mahkûmiyetini çekerken sözlerini yazdığı Aldırma Gönül isimli şiirinin dizelerinde söylediği gibi;

Ceza yata yata biter…

   Hatırlanacağı üzere Halkbank’ın eski genel müdür yardımcısı Mehmet Hakan Atilla, İran’a yönelik ABD yaptırımlarının delinmesine yardımcı olmak suçlamasıyla yargılandığı New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi tarafından 16Mayıs 218 tarihinde 2 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırdı. Tutuklukaldığı 14 aylık süre ise verilen cezadan düşülecek. Buna göre ve bir olumsuzluk olmaması halinde Atilla’nın19 Temmuz 2019 tarihinde tahliye edilmesi beklenmektedir.

   İran, Türkiye ve Makedonya vatandaşı işadamı Türk müziği sanatçısı Ebru Gündeş’in eşi Reza Zarrab ise kendisine yöneltilen İran yaptırımlarını ihlal etme suçlamalarını kabul ederek Aralık 2017’de savcılık makamı lehine tanık olarak ifade vermeye başladığı davada, Mehmet Hakan Atilla sanık sandalyesinde oturan tek isim olarak kalmıştı.Savcılıkla anlaşan Reza Zarrab’ın ceza alıp almayacağı ya da ne kadar ceza alacağına dair karar ise henüz açıklanmadı. Reza Zarrab’ın, New York’un en lüks otellerinden Four Seasons Downtown’da kaldığı iddia ediliyor. Ebru Gündeş-Reza Zarrab çiftinin Alara isimli bir de kız çocukları bulunuyor.

Türkiye bu yaptırımdan nasıl kurtulabilir?

   Uzmanlar, CAATSA kapsamında yaptırımları engellemek için Başkan Trump’ın, Türkiye’nin S-400 füze savunma sisteminin alımının Rusya savunma sanayii ile önemli bir alışveriş olmadığını, NATO’nun veya ABD’nin askeri operasyonlarını etkilemeyeceğini ifade etmesi gerekiyor.

   Aynı zamanda Trump’ın, Kongre’nin çeşitli komitelerine, S-400 füze savunma sistemi alım anlaşmasının ABD-Türkiye ilişkilerine zarar vermeyeceğini anlatan bir mektup göndermesi gerekiyor.

   Trump ile Cumhurbaşkanı Erdoğan arasında geçen bir telefon görüşmesinde Trump’ın soruna çözüm bulmaya çalışacağı vaadinde bulunduğuna dair basına sızan haberler vardır.

Hafızalarımızı biraz tazeleyelim

   Trump’ınCAATSA yasasını imzalamasından önce yani Başkan Obama döneminde Rusya, ABD’nin bazı diplomatik mülklerine el koymuş ve Moskova’daki elçilik personelinden 755 kişilik bir azaltmaya gitmesiniistemişti.

   Yasa, İran’ın balistik füze ve kitle imha silahları geliştirme programı için de, bu ülkeye askeri teçhizat, teknik ve mali yardım yapılmasına karşı Başkana yaptırım uygulamayetkisi vermektedir. Yasa bazı özel durumlarda ise gerek Başkan Trump’ a veya yerine geçecek diğer başkanlara bu yaptırımları geçici olarak kaldırma yetkisi vermektedir.

   Yasa, Rusya’nın Avrupa ve Avrasya’daki etkisini zayıflatmak adına eskiden beri uygulamada olan yaptırımların devamına, Başkanın bunları kaldırmak istemesi halinde ise Kongre’nin onayını gerektiği hükmünüöngörmektedir.

Esas hedef Rusya’nın ham petrol ve doğal gazı

   Yasa, yaptırımlara uyulmamasının yanı sıra; ham petrol, doğal gaz, finansal kurumlar, savunma ve güvenlik sektörleri, siber saldırılar, insan hakları ihlalleri ile Rus savunma ve istihbarat kurumlarıyla ilişki içinde olanlara da yaptırım uygulanmasını öngörüyor.

   ABD, Türkiye’ye 1974 ile 1978 yılları arasında farklı şekillerde bir dizi yaptırım uygulamıştır.

Yaptırımların ilki, 1973 milletvekili genel seçimlerinin ardından Cumhuriyet Halk Partisi  ile Milli Selamet Partisi tarafından kurulan koalisyon hükümetinin haşhaş ekim yasağını kaldırmasıyla oldu. Dönemin Hükümeti, 1 Temmuz 1974’te 7 ilde devletin kontrolü altında haşhaş ekimini tekrar başlattı. Türkiye’de haşhaş ekimi daha önceki yıllarda ABD’nin tepkisi nedeniyle yasaklanmıştı.

   ABD Kongresi, Türkiye’ye her türlü askeri, ekonomik ve diğer yardımların yanı sıra askeri mühimmat, savunma hizmetleri ve silah teslimatına dair işlemleri askıya almış, Türkiye’ye kredi verilmesini ise 1 Ocak 1975 tarihinden geçerli olmak üzere durdurmuştu.

   Söz konusu dönemin ABD Başkanı Gerald Ford ise, Türkiye ile görüşmelerin devam ettiğini belirterek, Kongre’nin aldığı kararları yürürlüğe koymadı.

   20 Temmuz 1974 tarihinde gerçekleşen Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasındaise Başkan Ford Türkiye’ye yapılan yardımların durdurulmasını öngören kararı onayladı.

   İlerleyen yıllarda soğuk savaşa(coldwar) bağlı olarak iki süper güç olan ABD önderliğindeki batı bloku ile Sovyetler Birliği önderliğindeki  doğu bloku ülkeleri arasındaki uluslararası siyasi ve askeri gerginlik nedeniylebölgede Türkiye’nin stratejik öneminin artırmasıyla zaman içerisinde bu yaptırımlar da kaldırıldı.

Yaptırımlar nelerdir?

   CAATSA, ABD Başkanı’na yasada belirtilen sektörler ile ilişki içerisine giren bir veya daha fazla devlete, gruba veya bireye karşı,yine yasada belirtilen 12 yaptırımdan en az 5’ini uygulamaya koyma yetkisi veriyor.

Türkiye’nin CAATSA kapsamına girmesi ise yasanın Rusya’nın Avrupa ve Asya’daki nüfuzuna karşı koymakbaşlıklı bölümdeki 231’nci maddeye dayanıyor.

   CAATSA’nın 235’inci maddesinde açıklanan 12 yaptırım şöyle:

   1. ABD başkanı ABD Eximbank’ı (ithalat-ihracat bankası), yaptırım uygulanan kişinin ülkeden mal ve hizmet ithal etmesiyle ilgili sigorta ve garanti edinimi ile kredi uzatımı konularında onay vermemesi için yönlendirebilir.

   2. ABD başkanı ABD hükümetine, yaptırım uygulanan kişinin ülkeden herhangi bir dayanıklı mal veya teknoloji ithal etmesine izin verecek lisans veya yetki belgesi vermemesi yönünde direktif verebilir. Bu maddenin kapsamına askeri mühimmat ve nükleer bağlantılı malzemeler de giriyor.

   3. ABD başkanı, ABD’deki finans kurumlarına yaptırım uygulanan kişiye kredi vermeme yönünde direktif verebilir. Buna göre, yaptırım uygulanan kişi ABD’den toplamda en fazla 10 milyon dolar kredi kullanabilir.

   4. ABD başkanı, uluslararası finansal kuruluşlardaki (IMF, Dünya Bankası gibi) ABD’li üst düzey yöneticilere, yaptırım uygulanan kişiye kaynak aktarılmaması için görüş bildirmeleri veya bu kuruluşların, yaptırım uygulanacak kişinin faydasına olabilecek kredi verme kararlarına karşı oy kullanmaları yönünde direktif verebilir.

   5. Yaptırım uygulanan taraf finans kurumuysa, bu kurumun ABD piyasasındaki işlemleri kısıtlanırken, ABD devlet tahvillerine erişimi engelleniyor.

   6. ABD yönetimi yaptırım uygulanan kişiden mal ve hizmet tedarik etmeyi durdurabilir.

   7. ABD başkanı, ABD’nin yetki alanı içerisinde, yaptırım uygulanan kişinin faydasına olacak herhangi bir döviz alım-satım işlemi yapmasını engelleyebilir.

   8. ABD başkanı, ABD’nin yetki alanı içerisinde, yaptırım uygulanacak kişinin faydasına olacak bir ödeme veya kredi aktarımının finansal kuruluşlar arasında veya finansal kuruluşlar aracılığıyla ya da finansal kuruluşlara yapılmasını engelleyebilir.

   9. Yaptırım uygulanan kişinin ABD’de mülk edinmesi ve bir mülkle ilgili her türlü işlemi yapması engellenebilir.

   10. ABD başkanı, ABD’li bir kişi veya kurumun yaptırım uygulanan tarafa yatırım yapmasını veya her türlü tahvil ürünü almasını engelleyebilir.

   11. ABD başkanı, ABD Dışişleri Bakanlığı’na, kapsamı başkan tarafından belirlenmek üzere yaptırım uygulanan tarafla ilgili kişilere vize kısıtlaması getirmesi için direktif verebilir. Başkan ABD İçgüvenlik Bakanlığı’na bu kişilerin ülkeden çıkarılması talimatını da verebilir.

   12. ABD başkanı, yaptırım uygulanan tarafın yöneticilerine ve yetkililerine bahsedilen yaptırımları uygulayabilir.