Sanem Koç
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Dışlanmışlığın sessiz çığlığı

Dışlanmışlığın sessiz çığlığı



* Çalışmak ve kendi ayakları üzerinde durmak isteyen, işitme ve konuşma engelli bir birey… İş hayatını karartan, bezdiren çalışma arkadaşı… Kendini anlatamamanın ağırlığında yaşanan çöküntü…

Bu yaşanmış hikâyemizde iş yerinde psikolojik şiddete (mobbing) maruz kalmış işitme ve konuşma engelli bir erkek var. Yazımızda gerçek isimleri değil rumuz kullandığımızdan, hikâyesini bizlerle paylaşan kişiden “Emin” olarak bahsedeceğiz…
İşitme ve konuşma engelli olarak dünyaya gelen Emin, üniversite hayalini gerçekleştiremeyince çalışma hayatına atılmaya karar verdi. İş arkadaşının kendisine uyguladığı psikolojik şiddet (mobbing) nedeniyle psikolojik olarak çöken Emin, iş yerinde yaşadığı sıkıntıları ifade edememenin, işaret dili tercümanı arkadaşının bile yaşadıklarını anlatmasında yardım etmesine izin verilmemesinin, engelli bir birey olarak yalnız ve çaresiz hissetmenin ne olduğunu bizlere anlatıyor.
Gelin bu yaşanmış hikayeyi Emin’in ağzından dinleyelim:
 

“Benden farklı”
“Ben ve benden bir yaş küçük kız kardeşim işitme ve konuşma engelli olarak dünyaya geldik. Annem ve babam normaller, yani konuşabiliyor ve duyabiliyorlar. Çocukken kız kardeşimle birlikte zaman geçiriyor, onun sayesinde kendimi yalnız hissetmiyordum. Bu yönden şanslıydım, sessiz dünyamızda beraber yaşıyor, birbirimize destek oluyorduk.
Küçükken etrafıma baktığımda, çevremdeki insanların benden farklı olduğunu hissediyor ama nedenini tam olarak anlayamıyordum. Sanki önümde camdan bir duvar var gibiydi. Bu duruma çok üzülüyor, neden diğerleri gibi olmadığımı bilmek istiyordum.
İlkokul ve ortaokulu işitme engelliler okulunda okudukdan sonra, normal liseye devam ettim. Lisede işitme ve konuşma engelli olarak özellikle öğretmenlerimden dolayı gerçek anlamda zorluk yaşadım. Engelli bir birey olduğumu bildikleri halde yardımcı olmuyor, ilgilenmiyor, özel durumuma aldırış etmiyorlardı.
Eğitim hayatımda, sınavlara çalışmamda, okula adapte olmamda sınıf arkadaşlarım bana çok destek oldular. Onlarla yazışarak ve dudak okuyarak anlaşıyordum, maalesef okulda kimse işaret dili bilmiyordu. Arkadaşlarımın da sayesinde liseyi bitirdim ve üniversite sınavına girdim. Hayalimde mimar olmak vardı fakat çok az bir puanla kaybettim.
 

“Huzuru bulduğum ülke”
Üniversiteye gidemeyince, tanınmış bir mağaza zincirinde depo görevlisi olarak çalışmaya başladım. İki ay çalıştıktan sonra özel nedenlerden dolayı istifa ettim. Benim gibi işitme engelli Kıbrıslı bir arkadaşım Kıbrıs’ın tam bana göre olduğunu söylüyor, beni yanına davet ediyordu. İstanbul yorucu bir şehir olduğundan, o dönem Kıbrıs’a gelmeye karar verdim.
Her şey tam da arkadaşımın tahmin ettiği gibi oldu; sakin, güneşli ve huzurlu bir yer olarak Kıbrıs’ı çok sevdim. Kalmaya karar verince iş başvurularında bulundum ve kısa süre sonra, uygun bir işe kabul edildim. Arkadaşım sayesinde, kısa zamanda güzel bir çevre de edindim, işim de güzel gidiyordu. Engelli bir birey olarak mutlu ve huzurlu bir şekilde günlerimi geçiyordum.
 

Mutlu günlerin sonu
Aylar geçtikten sonra çalıştığım yerde sorunlar yaşamaya başladım. Bir iş arkadaşım, sürekli olarak işlerini bana yıkıyor, sorumluluklarını yerine getirmiyordu. Üstelik işitme engelli olmamla da alay ediyor, beni çekiştiriyor, dedikodu yapıyordu. Kendi işini de bana yaptırdığı halde, müdüre gidip, benim iş yapmadığımı söylüyor, bir sorun yaşandığında, suçu bana yıkıyordu. Kendimi tam olarak ifade edememi kullanıyordu. Yaptıklarıyla ilgili bir şey söylemeye kalktığımda da beni işten attırabileceğini ima ederek, korkutup sindirmeye çalışıyordu.
Olanları müdürümle paylaşmaya çalıştığımda; beni anlamak istemiyor, ‘bakarız, bakarız’ diyerek başından savıyordu. Kendimi çaresiz hissetmeye başlamıştım. Hani işitme ve konuşma engelli olduğumdan, belki ben kendimi tam ifade edemiyorum düşüncesiyle, yaşadıklarımı arkadaşımla paylaştım. O da yardımcı olmak amacıyla, telefonumdan müdüre mesaj atarak sıkıntılarımı net olarak ifade etti. Fakat müdürüm yine ilgilenmedi, sorgulamadı.
 

Yalnız ve çaresiz
Bir gün iş yerinde görevimi yapmaya devam ederken, mola saati geldiğinden ara verdim. Geri döndüğümde yaptığım işle ilgili bir karışıklık olduğunu fark ettim ve kimin yaptığını sormaya başladım. Fakat kimse cevap vermedi. Üstelik yapılan bu karışıklık için de ben suçlandım ve savunma yazısı yazmam istendi. Ben moladayken olayın olduğunu ve kimin yaptığını anlamak için etrafa sorduğumu anlatmaya çalışsam da kendimi dinletemedim.
Karışıklığı yaratan ben olmadığım halde neden savunma yazısı yazmam gerektiğine bir anlam veremiyordum. Olayın net anlaşılması konusunda bana yardım etmesi için işaret dili tercümanı arkadaşımı aradım. Kendisi kısa sürede yanıma geldi fakat onun bana yardım etmesine izin verilmedi. Yalnız bırakılmıştım…
Savunma yazımı kendimin yazmasında ısrar ediliyor, arkadaşım aracılığı ile kendimi ifade etmeme izin verilmiyordu. Hatta önüme koydukları örnek bir yazı şeklinde yazmam için ısrar ediyor, beni zorlamaya çalışıyorlardı. Kendimi çaresiz ve yalnız hissettiğim için o an istedikleri şekilde yazıyı yazdım. Anlaşılacağı üzere; suçum olmadığı halde, yapmadığım bir şeyi kabul etmek zorunda bırakıldım.
 

Dayanacak gücüm kalmadı
Doğduğumdan beri, kendimi diğer insanlar gibi tam olarak ifade edemiyor, onlar gibi iletişim kuramıyorum. Haliyle işitme ve konuşma engelli olmak zaten kendi başına stresli bir durum. Bir de iş yerimde derdimi, yaşadıklarımı anlatamamak, haksızlığa uğramak, dalga geçilmek ve sürekli işten attırılma tehdidi ile yüzleşmek psikolojik olarak beni çökertti.
Maalesef müdürüm ayrımcılık yapıyor, beni dinlemiyor, yaşadıklarımla ilgilenmiyordu. İş yerinde bana baskı yapan, iftira atan, sürekli beni kullanmaya çalışan kişi müdüre yakınlığını kullanarak bana psikolojik şiddet uyguluyordu. Daha önce de belirttiğim gibi, beni işten attırabileceğini ima edecek kadar kendine güveniyordu. Bu süreçte psikolojik olarak çöktüğümden ve bir çözüm yolu göremediğimden mecburen istifa ettim. Yaşadığım baskılara ve haksızlıklara daha fazla dayanacak gücüm kalmamıştı.
 

Engelli bir insan olarak çalışmak
Normal duyan ve konuşan bir bireye göre, engelli bir kişi olarak iş hayatına atılmak, özellikle özel sektörde çalışmak gerçekten zorlayıcı (haklarımızı savunmak daha zor ve işten çıkarılmamız daha kolay). Engelli bir birey olarak iş bulma konusunda yaşadığımız zorlukları anlatmaya da sayfalar yetmez…
Normal duyan ve konuşan kişiler çalıştıkları yerde sıkıntı yaşadıklarında, en azından kendilerini savunma, istedikleri gibi kendilerini ifade edebilme şansına sahipler. Fakat ben ve benim gibi özel durumda olan kişiler, işte sıkıntı yaşadığımızda, kendimizi rahatça ifade edemiyor ve savunamıyoruz. Bu yüzden engelli bireylerin iş hayatına kazandırılması ve kendi ayakları üzerinde durmaları için daha çok destek olunması, sıkıntı yaşandığında anlayışlı ve yapıcı bir şekilde yaklaşılması gerektiğini düşünüyorum. Böylelikle bizler de bu yaşam savaşında, kendi başımıza mücadele edebilme şansına sahip olabiliriz.

 

ÖNERİ KÖŞESİ

Özel sektörde çalışan engelli bireylerin yasal hakları nelerdir?

Av. Cansu Nazlı, özel sektörde çalışan engellilerin yasal haklarıyla ilgili şu bilgileri paylaştı:
“Özel sektörde istihdam edilen engelliler, tıpkı diğer özel sektör çalışanları gibi, İhtiyat Sandığı Yasası’na, Kıbrıs Sosyal Sigortalar Yasası’na Asgari Ücretler Yasası’na ve İş Yasası’na bağlı olarak istihdam edilirler.
Ancak diğer özel sektör çalışanlarından farklı olarak, Engellileri Koruma, Rehabilite ve İstihdam Yasası ve onun altında düzenlenen tüzük ve yönetmelikler KKTC vatandaşı engelli özel sektör çalışanları için birtakım özel haklar belirlemiştir. Bu düzenlemelere uygun olarak Sağlık Kurulu ve Değerlendirme Kurulu raporları ile belge temin eden kimseler bu özel haklardan yararlanabilir. İlgili tüzükte bu haklardan yararlanacak kimseler şu şekilde gruplandırılır:
A) Görme Özürlüler B) İşitme ve Konuşma Özürlüler C) Baş, Sinir Sistemi ve Ruh Hastalıkları ile ilgili Özürlüler Ç) Hareket Sistemi Özürlüleri D) Thalassamia ve orak hücre anemili (sickle – cell)’ler E) Spastik Özürlüler F) Diğer Sistem Özürlüleri. (Özürlü ifadeleri tüzüğe aittir.)
  

İşverenlerin Yükümlülükleri
Yasa, işverenlere her 25 çalışana karşılık bir engelli kimse istihdam etme zorunluluğu öngörmektedir. Bunun yanında engelli kişileri istihdam eden işverenlerin, işyerlerindeki bir kısım işleri, olanaklar ölçüsünde, engelli çalıştırmaya elverecek ve engellilerin çalışmasını kolaylaştıracak biçimde düzenleme yükümlülükleri vardır.
Yasaya göre Çalışma Dairesi’nin bu yükümlülüklere uygun olarak iş yerlerinde engelli çalıştırıp çalıştırmadıklarını denetleme ve eksik sayıda engelli çalıştırdığı saptanan işyerleri hakkında yasal işlem yapma yetkisi vardır.
 

Özel sektör çalışanı engellilere nakdi yardım
18 yaşını tamamlamış olup özel sektörde istihdam edilerek maaş almaya başlaması durumunda engelli bir kimse, istihdam edilmeden önce almakta olduğu nakdi yardım miktarının 0’u oranında nakdi yardım almaya hakkı vardır.
İş yerinde yaşanan sorunlarla ilgili olarak başvurulabilecek yollar:
Şikayet: Engelli kimseler, iş yerlerinde karşılaştıkları güçlüklerle ilgili şikayet ve sorunlarını Çalışma Dairesi’ne yazılı olarak bildirebilirler. Çalışma Dairesi’nin girişinde bulunan Engelliler ilgili birime bu yönde başvurular yapılabilir.
Dava Açma: İlgili mevzuata aykırı hareket eden işverenler suç işlemiş sayılır ve mahkumiyetleri halinde yasada öngörülen birtakım para cezaları ve mahkeme tarafından birtakım önlemler alınmasına hükmedilebilir.
Bu mevzuata aykırı hareketler, işverenin vekili veya başka bir kişi tarafından yapılması halinde, böyle bir vekil veya kişi aleyhine, durumun gereğine göre, işverenle beraber veya ayrı olarak dava açılabilir.
  

Engellilerin işten çıkarılmasına ilişkin özel kural
Diğer özel sektör çalışanlarından farklı olarak yasa, engellilerin işten çıkarılmasını Çalışma Dairesi’nin onayına bağlamıştır. Yani bu, engelli bir özel sektör çalışanının, Çalışma Dairesi’nin onayı olmaksızın işten çıkartılamayacağı anlamına gelir.
Haklı bir nedene dayanmadan yerleştirileceği işyerini istemeyen veya yerleştirildiği işi bırakan, eğitime ve işgücünün verimini artırma önlemlerine uymayan engelliler,  ilgili yasa ve tüzükte öngörülen özel haklardan yararlanma hakkını kaybedebilir”.

Dışlanmışlığın sessiz çığlığı
+ -

Yorumlar kapalı.