Modern zamanlar birçok şeyin pazara düştüğü zamanlar. Satılmadık, paraya dönüştürülmedik bir şey kalmadı adeta. Her şeye bir fiyat biçiliyor. Değeri fiyat konusu yapılamayacak olan şeyler bile pazara sürülüyor. Fiyat değil değer konusu olan birçok şey mıncıklanarak değersizleştiriliyor ve bir şekilde pazarlık konusu ediliyor.
Çok’un kutsandığı ve her şeyin çok üretildiği ve çok tüketildiği tüketim çağındayız. Ve sanki bu durum kaçınılmaz bir gerçeklikmiş gibi kabul ediliyor. Ve bundan kaçmaya çalışanlara burun kıvrılıyor. Oysa çokluk dağılmaktır ve insanın kaybolmasına yol açar. İnsanın ihtiyaçlarını değil de hazlarını ve isteklerini dikkate alarak kurgulanmış bir ortam söz konusu olan. Böyle olunca, insan, istek ve arzularını tatmin peşinde koşmaktan ihtiyaçlarını bilemez, unutur ve karşılayamaz duruma düşüyor.
Hâsılı insanlık artık yokluktan değil çokluktan krize giriyor. Çünkü Yaratanla ilişki (kulluk) yataylaşmıştır. Kulluğun yataylaşması insanın amacından sapmasına ve kesrete dalmasına yol açar. Oysa kulluk dikeyleştikçe insan tekâmül basamaklarını tırmanır ve azla yetinmeyi öğrenir.
Günümüz insanının çok ürettiği ve pazara sürdüğü şeylerden biri de “söz”dür. Artık “söz” bir nesne gibi imal edilmekte ve piyasa konusu haline getirilmekte. İnsanın ağzından çıkan en anlamlı şey söz olmalı değil midir?
Ama bakın toplumun ortak ağzı gibi olan televizyondan akan sözlere, yine toplumun elinden çıkan ortak sözler olan gazetelerden akan sözlere. Ya da “sosyal” medya denilen dijital ortamlardan yayılan sözlere: Hayatın kirlenmesine mi yoksa temizlenmesine mi hizmet ediyor? Sözün değil “sayı”nın egemen olduğu her şeyin sayısal verilerle ölçüldüğü ve başarının da ona göre tanımlandığı görülüyor.
Artık “söz” de bu sayı “putu”ndan nasibini almış görünüyor. Çok söz söyleyen, çok konuşan haklı ve başarılı oluyor. Yani sözde reyting konusu olmuş görünüyor.
İnsanın konuşmasından para kazananlar her gün reklâmlarla insanları daha çok konuşmaya çağırıyor. Dolayısıyla sözün değerini cümlenin anlamı değil kurulan cümle sayısı tespit ediyor. Sözün kıymetini sözün mahiyeti değil maliyeti belirliyor. “Ağzı olan konuşuyor” deyişi yaşadığımız zamanın insanı için söylenmiştir adeta. “Söz senettir”,“Söz namustur”, “Söz gümüşse sükût altındır” gibi deyimler “dil müze”sindeki yerini almıştır sanki.
Çok konuşuyor ama söz veremiyoruz. Söz de, “kullan at” kültüründen payını alarak ağızdan çıktıktan sonra çöp kutusundaki yerini alıyor. Oysa söz çöp değildir.
İşin aslı çok konuşuyor ama birbirimizi dinlemiyoruz.
Kadın kocasını, koca karısını, çocuk anne babasını, anne baba çocuğunu, öğrenci öğretmenini, komşu komşusunu… Dinlemiyor. Yani ortalık gürültüden geçilmiyor. Böyle olunca anlaşamıyoruz ve konuşamıyoruz. Ve birbirimizi yoruyoruz. Yoruluyoruz.
Hâsılı susmak ile hayır söylemek arasındaki nebevi denge yitirilmiş durumda maalesef.
“Konuştukça batıyor” insan. Çünkü insan ne kadar çok konuşursa hakikatin sesini ve sözünü o kadar az duyuyor. Yani konuşan insan sayısı arttıkça hakikatle, doğruyla aramız açılıyor. Konuştukça zaman kaybediyor insan. Oysa zaman kaybı insanın kaybıdır. Dinlemek dinlenmektir. Rabbimiz insanı söze yani dinlemeye çağırmıştır. Rabbimiz “Oku” dedi ilk “konuş!”demedi. “Oku!”çağrısı bir anlamda dinlemeye çağrı değil midir? “İşittik ve itaat ettik” insanın “oku” çağrısına verdiği cevabı değil midir? Zaten bu gerçekten yola çıkarak kulağı önceleyen bir medeniyetin mensuplarıyız biz.
Filozof Diyojen’e sormuşlar: “Üstadım! Niçin iki kulağımız, ama bir tek ağzımız?” var.
Diyojen; “Az konuşalım, ama çok dinleyelim diye” demiş.
Yine başka bir bilgeye sormuşlar: “Bir insanın zeki olduğunu nerden anlarsınız? “Konuşmasından.” “Ya hiç konuşmazsa” demişler. Cevap vermiş: “O kadar akıllı insan yoktur ki?” Bizim geleneğimizde de irfan erleri dinlemek ve susmak ile edep arsında sıkı bir bağ kurmuşlardır nitekim.
“Ağzın terazisi” kaçınca sözün kıymeti kalmıyor. Söze itibar ağza itibar, ağza itibar insana itibarı arttırır. Kâğıt ve kalemin itibarına ne oldu? Okul ve öğrenci sayısı artınca kâğıt ve kalemin itibarı arttı mı?…
Velhasıl “Sen bilirsin” diyen azaldı, “Ben biliyorum” diyen çoğaldı. “Söz ağızdan bir kere” değil bin kere çıkıyor ama çıkan söz ne ağza kıymet kazandırıyor ne de “kulaklara küpe” oluyor. “Ağzı sıkı” olanlarımız azalırken “Adamda ne çene var”larımız çoğalıyor. Ama kimse de “Lafın belini kır”amıyor. Çünkü “Sözü dinlenir” olanlarımız azalıyor. Velhasıl “muhabbetin tadı kaçtı” ve ortada kalan “gevezelik” oldu. Denildiği gibi “çocuklara önce dilini tutmayı öğretmek gerekir; konuşmasını nasıl olsa öğrenecekler. Biz ise çocuklara önce konuşmasını öğretiyor, sonra da susturmak için çaba harcıyoruz.”
Osman Sıkıcı
ALTINOLUK







Yorumlar kapalı.