Değişim, insanların ağzından her zaman sempati ile dökülen bir sözcüktür… Ne var ki değişimi gerçekleştirmek hiç de kolay değildir zira insanın manevi yapısını oluşturan izlenimler, duygular, inançlar, düşünceler hep geçmişteki olaylar, yaşanmışlıklar ve bilgi birikimi ile oluşur. Bu bakımdan insan denilen canlı türü, ortalama değerlerde geçmişe bağlı olarak yaşar ve gelecekteki değişiklikleri, kendi alıştığı ortamın dışında kendisine bir bilinmezlikler cüzü sunduğu için, kuşku ile karşılar… Bunun dışında kalan dört tür insan vardır:
1-Maceraperestler,
2-Gerçek bilim insanları,
3-Gerçek entelektüeller,
4-Gerçek devrimciler.
Son üç türe “gerçek” demek gereğini duydum, zira hepsinin de taslakları var
Bu yukarıdakiler olamasaydı, toplumların gelişim süreci çok daha ağır işlerdi. Ancak, değişimin olmazsa olmaz ilk koşulu, aslında sanılandan çok daha derinlerde, zihniyette yatar. Kıbrıslı Türkler’in yüzünü ağartan evlatlarından biri, Niyazi Berkes, Osmanlı’da taa kadim Roma’dan kalma bir anlayış olduğundan söz eder: Nizam-ı Alem! Bu anlayışa, zihniyete göre dünyadaki her şeyin düzenleyicisi Allah olduğuna göre, hüküm sürmekte olan durumun, (Osmanlıcası: Müesses Nizam; Frenkçesi: Status Quo yani statüko) düzenleyicisi de Tanrı olup, ona karşı çıkmak hem anlamsızdır ve hem de günahtır. Tanrı, padişahın hüküm sürmesinde bir kusur olsaydı, onu padişah diye yaratmazdı. “Ayaktakımı” yönetecek olsaydı devleti, tanrı onu ayaktakımı değil, padişah diye yaratırdı! Kainatın düzenini belirleyen tanrı, devletin mi nizamını belirleyemeyecek? Dolayısıyla, değişime gerek yoktur! Her ne varsa ve her ne hüküm sürüyorsa ve nasıl hüküm sürüyorsa, Allah öyle istedi diyedir ve Allahın isteğine karşı insanoğlu çaresizdir. Yani: Böyle geldi, böyle gider!
Osmanlı aklının bir türlü değişimi algılayamamasının altında, bin yıllık bu kadim zihniyet yatar… Osmanlı derken, tümünü kastediyorum! Türk, Rum, Kürt, Arap, Arnavut, Ermeni, Sırp fark etmez…
Aslına bakarsanız, Roma’nın mirası olan bu zihniyet, yalnız Osmanlı’da değil, katolilikten geçerek, Batı Avrupa’da da hüküm sürmekte idi! Ne zaman ki kapitalizm gelişti, ortaya bir burjuva sınıfı çıktı, o burjuva sınıfının çıkarları o statüko ile çelişti; işte o zaman önce reformasyon başladı! Feodal katolisizmin yerine, modern protestanlık gelişti. Ona bağlı Aydınlanma ona bağlı da bilimsel teknolojik devrim gelişti ve o zihniyet yaşam karşısında denenmesini kaybetti… İnsanlar yaşayarak, her şeyin değişebileceğini ve zaten sürekli değişmekte olduğunu kavradılar. Oysa biz ne Reformasyon yaşadık, ne Aydınlanma ne de bilimsel teknolojik devrim… Onun için Nizam-ı Alem Zihniyeti, bizde geçerliliğini koruyor. Gelişme ve değişim, “dönme” olarak algılanıyor! Aşağılanıyor… “ Oysa büyük İbn-i Haldun, daha 13.yy’da diyordu ki: “Günler ve zamanlar geçerken, oluşan değişmeler ve durumdan duruma geçişler bütünüdür her şey!” Daha Marx’a 500 yıl var…
“Dünya değişti” lafını dilimize pelesenk ediyoruz ama kendimizi değiştirmeyi denemeye yanaşanımız da ne yazık ki çok az!
Onun için gerçeği ile taslağını ayırt etmek için, özel bir mesai geliştirmek gerekiyor.
Nazım Beratlı
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.