Ortaçağ yazınına damgasını vurmuş, iki edip vardır. Bunlardan Dante, İlahi Komedya ile manzum edebiyatın doruğudur. Boccacio ise Dekameron (On gün) adlı eseri ile düzyazının en önemli temsilcisidir….
1313’te muhtemelen Floransa’da dünyaya gelmiş olan Boccaccio, Dekameron’da, Floransa’da ortaya çıkan bir veba salgını esnasında, şehirden kırlara kaçan yedi hanım ve üç delikanlının, salgının geçmesini beklerken hoş vakit geçirmek üzere, her gün birbirlerine anlattıkları, onar hikayeyi aktarmaktadır. Böylece toplam yüz hikayede o günkü Akdeniz çevresinin yaşamı anlatılmaktadır. Ortaçağ İtalya’sında yazı dilinin Latince olmasına mukabil, halk dili ile yazılmış olan bu eser, bugünkü İtalyanca’nın yaşamasının ana etkenlerinden birisidir. Yazarın İtalyan olması dolayısıyla, ağırlıklı olarak İtalyan yarımadasının ele alınmış olması, doğaldır. Birkaç hikayede Kıbrıs’ın adının geçmesi ise o zamanlar da adanın o günkü batı uygarlığı için, oldukça bildik bir yer olduğunu gösteriyor.
İlk gün
Dekameron’un ilk gününün dokuzuncu hikayesi, l. Haçlı Seferi sonrasında, Kudüs’ü ziyaret eden soylu bir Gaskonyalı kadının, dönüş yolunda uğradığı Kıbrıs’ta, karşılaştığı bir saygısızlığı, krala şikayet etmesi üzerinedir. Bilindiği gibi, Kıbrıs’ta Latin egemenliği ve adanın bir kralının olması, II. Haçlı Seferi’ni takibendir. İlk Haçlı Seferi sonrasında, ada henüz Bizans egemenliği altında olup, bir kralı da bulunmamaktadır. Yani, Boccaccio’nun bu öyküsü ile tarihsel gerçekler arasında bir uyum, yoktur. Adada Lüzinyan döneminin başlangıcı, 1192’dedir. Boccaccio’nun Dekameron’u kaleme aldığı tarih ise 1348 – 1351 arasıdır. Bu düzeyde bir yazarın, iki yüzyıl önceki bir olay hakkında bilgi yetersizliğinden dolayı hataya düşmesi, beklenemez. İşin aslı, yazarın bu hikayeyi, 2.yy sonlarından kalma, yazarı bilinmeyen, Novellino diye bir kitaptan aldığıdır. Bu bilgi, adanın önemini, oniki yüzyıl geriye götürmektedir. Peki, 2.yy sonlarında, Kıbrıs’ın bir kralı var mıdır? Hayır! O dönemde de ada, Roma yönetimi altındadır. Roma’nın Kıbrıs’a gelişi ise MÖ 59 yılındadır. Demek ki, Novellino’nun bilinmeyen yazarı, o tarihten önceye, Ptolemeler dönemine ait kulaktan duyduğu eski bir öyküyü kaleme almış, Bocaccio da o hikayeyi, uyarlayarak, orta çağa taşımıştır.
Bu hikayeden öğrendiğimiz bir başka gerçek, Kıbrıslılar’ın o zaman da kendilerini yönetenlere sövmeyi, günlük bir iş olarak bellemeleri ve yönetenlerin de bu sövgüleri, ciddiye almamalarıdır… Anlaşılan, bu adaya ait bir gelenek!
Sekiz kocadan arda kalmış bakire
İkinci günün yedinci hikayesinde, yine Kıbrıs’a rastlamaktayız. Bu hikayede, Babil Kralı, kızını Garbo Kralına verir. Yazar, Babil diye Mısır’dan söz ederken; Garbo diye andığı ülke de Fas’taki Oran bölgesidir. Kocasına gitmekte olan kız, içinde bulunduğu geminin fırtınaya tutulması sonucunda, Mayorka adasında, soylu bir adamın eline düşer. Bu soylu adamla mercimeği fırına veren prenses, o kadar oynaktır ki, bir süre sonra, sevgilisinin kardeşi tarafından kaçırılır. İki sevgili, gemi ile Mora’ya gitmekte iken, gemi sahipleri kıza göz koyup, sevgilisini denize atarlar. Prensesimiz, biraz ağladıktan sonra, tam yumuşamışken, gemi sahipleri yatma sırası yüzünden kavgaya tutuşurlar. Sonuçta, biri ölüp, öteki de yakalanınca, gemi kıyıya yanaşır. Burada, Mora prensi kızımızla ilgilenip, prensesi o elde eder. Bu defa, prensin akrabası Atina dükü kıza aşık olur, prensi öldürüp, prensesi kaçırır. Yeni Mora Prensi, ağabeyine bu kötülüğü yapan Atina Dükü’nün cezasız kalmasına isyan ederek, bir ordu toplayarak, onun üstüne yürümeye karar verir. Bu haberi duyan dük, Bizans’tan yardım ister. İmparator da iki oğlunu yardıma gönderir. İmparator’un oğullarından biri, prensese aşık olur ve onu dükün elinden alıp, önce Kos Adası’na götürür.
Bir süre sonra, İzmir’e gelmiş olan Türkler’in hükümdarı “Oschbeh”, ( bu, Osman Bey olmalı ama o da İzmir’e gitmiş değildir. Boccacio yine tarih konusunda yanılmaktadır) , kızın ününü duyup, Kos’u basar ve prensesi İzmir’e götürür. Burada hatunu çok beğenen Oschbeh, onu nikahlar. (Tarihte böyle bir olay, yok!) Olayı duyan Bizans İmparatoru, Kapadokya Kralı ile bir olup, Oschbeh’e saldırmaya karar verir. Oschbeh, prensesi arkadaşı Antioch’a emanet edip (bu da kim ola?), Kapadokya ile savaşa tutuşur, yenilir ve öldürülür. Tarihte böyle bir olay da yok…
Kız, Antioch’un sevgilisi olur.
Antioch, Kapadokya kralından korktuğundan, İzmir’I terkedip, Rodos’a gitmeye karar verir. Yolda, hastalanıp ölünce de prenses, gemide tanıştığı Kıbrıslı bir tüccar ile al takke ver külah, işleri yoluna koyup, adaya kaçar. Baf’ta yaşamaya başlar. Sevgilisinin alış veriş için Ermenistan’da olduğu bir gün, pencerede otururken, prenses eskiden beri tanıdığı birini görür:
Mağusa’lı Antigone…
Antigone, eskiden babasının da hizmetşnde bulunmuştur. Prensesin hikayesini dinleyen Antigone, hemen Mağusa’ya giderek, kralın huzuruna çıkar ve onun yardımı ile, kızın babasına kavuşmasını, sağlar.
Fettan kız, babasına türlü yalanlar anlatarak, namusunu koruduğuna onu ikna eder. Mısır Sultanı, Kıbrıs Kralına elçiler ve türlü hediyeler gönderir.
Ve Boccaccio’nun deyimiyle, “sekiz bin kez” erkek tatmış prenses, kızoğlan kız diye Ga tarihle bağdaşmayan kimi şeyler bulunmakla birlikte, Kıbrıslılar’ın bir tacir ile sembolize edilmesi, ilginçtir. Kralın Mağusa’da oturması da ilgi çekici. Zira, Boccaccio’nun çağdaşı olan Lüzinyan kralları, Lefkoşa’da oturmaktaydılar. Mağusa’da oturan Venedik Vali’leri ise Boccaccio’dan yüzelli yıl sonra Kıbrıs’a gelmişlerdir. Bu, Mağusa’da oturan kral, acaba yine ta Salamis Krallığı zamanından kalma bir hikayenin, orta çağa uyarlanmış bir versiyonunu mu ifade etmektedir? Bu, bilinmez…
Aşk aptalı akıllandırır
Beşinci günün ilk hikayesi, doğrudan doğruya, Kıbrıs’ta geçiyor. Kıbrıs’ın en zengin adamının mankafa oğlu, bir kıza tutuluyor. Bu tutku, o mankafa oğlanı adam ediyor. Ne var ki kız Rodos’lu bir genç ile nişanlıdır. Kıbrıslı oğlan, kızı Rodos’a götüren gemiyi denizde çevirip, kızı kaçırıyor. Ama çıkan bir fırtına, onları, Rodos’a atınca yakalanıp, müebbed hapse mahkum ediliyor. Bu arada, Rodos yargıcı da bizim Kıbrıslı’nın rakibinin, kardeşinin nişanlısına aşıktır. İki kardeş tek düğün yapmaya karar verince, Kıbrıslı oğlanı müebbede mahkum eden yargıç, onunla bir olup; kızların ikisini birden kaçırarak, Girit’e götürüyorlar. Orada, Kıbrıslı’nın akrabaları, kaçakları saklıyorlar ve yıllar sonra, herkes kendi adasına dönüp, mutlu yaşamlar sürüyor.
Yazarın, bu hikayeyi eski bir Grek – Bizans masalından aldığı bilinmektedir.
Kıbrıslı’nın Girit’te akrabalarının olması, dikkat çekici. Ama bizce asıl önemli olan, eski Bizans söylenceleri arasında, böyle doğrudan doğruya Kıbrıs’I konu alan bir masalın da bulunmasıdır. Adanın, Bizans döneminde, kenarda kalmış bir yer olmadığını gösterdiği için…
Selahaddin Eyyubi
Ve nihayet, son gün, sondan bir önceki; yani onuncu gün dokuzuncu hikayede de yine Kıbrıs adı geçer. Buna göre, Üçüncü Haçlı Seteri’nin yapılacağını öğrenen Selahaddin Eyyubi, gerekli hazırlıkları yapmak için, düşmanın hazırlığını kendi gözleri ile görmek ister. Bu amaçla, kılık değiştirip, İtalya’ya gider. Orada, Milano dolaylarında, bir gece bir soylunun evine konuk olmak zorunda kalır. Kimliği sorulduğu vakit, Selahaddin Eyyubi, der ki:
“Kıbrıslı tacirleriz. Paris’e alış veriş etmeye gidiyoruz!”
Orta çağın bu en önemli yazarının eserinde adanın adının sürekli ticaretle birlikte anılıyor olmasından, Kıbrıs’ın çok eski zamanlardan beri Akdeniz ticaretinin önemli merkezlerinden biri olduğunu anlamaktayız. Bu da tarihsel bilgilerle uyuşuyor.







Yorumlar kapalı.