Nazım Beratlı
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Bu dünya batsın mı?

Bu dünya batsın mı?



İşin doğrusu, çok da yakından incelediğim bir akım değildir. Ama tarihin her döneminde varlığını sürdürdüğünü biliyorum. Bu bakımdan, bütün modern izm’lerden eski ve kökü çok daha derinlerdedir. Belki de Hasan Sabbah’ın Alamut Kalesi Haşhaşin’lerine kadar gider diyecektim ki birden, aklıma Mazdek zamanında İran’da da olduğu, yâni dinlerden de eski olduğu geldi.
Nihilizm’den bahsediyorum.
Bilimsel olarak, tarihsel süreçte ortadan kalkmakta olan toplumsal sınıf veya katmanlara ait bazı bireylerin, kendilerinin tarihsel-toplumsal varlığı ile birlikte, her şeyi de ortadan kaldırma girişimidir, diyebiliriz. Var sayılan yok oluşa karşı, derin melankolik bir ruh hali ile hiçbir şeyi beğenmeme, kendinden başka herkesi ve her şeyi sürekli haksız ve yanlış görme, giderek kutsanmış bir kendinden geçme ile yalnız düzeni değil, toplumu ve var olan her şeyi de yıkma isteğidir. Bazen eyleme dökülme cesareti de bulur…
Eski İran’ın Mazdek müritleri, yukarıda adını andığım Alamut Kalesi müritleri ve 19.yy sonu, 20.yy başları Rus nihilizmi buna örnek verebiliriz. Toplumsal/sınıfsal yok olma korkusu ne kadar derinse, ümitsizlik, saldırganlık, yıkıcılık da o kadar şiddetli oluyor. İşi eyleme dökenleri, en ümitsiz olanlarıdır. “Oturup bekleyeceğime, ben giderken dünyayı da götüreyim bari” diye düşünür hale gelenleridir.
Teorik olarak Anarşizm’in nihilist bir özelliği olup olmadığı tartışılabilinir. Blanqui’nin, Proudhon’un, ya da Bakunin’in yani anarşizmin kurucularının metinlerinde, böyle bir eğilim var mı farkında değilim. Özellikle Bakunin’de yok gibi geliyor bana… Ama anarşistlerin kendilerinde var! Aslında kendinin de yok olacağı herhangi bir eylem veya girişimi bile bile yapan ve kendiliğinden menkul bir kutsanma sebebini bulup da felsefesini ona yaslayan her harekette vardır bu toplumsal olarak yok olacağı veya önemini yitireceği endişesine kapılmanın, mistik adanmışlığına dayanmış nihilist hal veya söylem.
Söylem deyince, şöyle bir durdum… Tavır ve eylem, çok da kolay değil ama söylem, öyle mi? Oturduğun yerden, kimseyi beğenmemekle, en aydın, en ilerici, en devrimci gibi görünüyorsun ama aslında hiçbir şey yapmıyorsun. Ne toplumun ilerlemesine katkın var, (ki toplumsal ve tarihsel ilerlemenin kendini ait sandığı bir şeyi ortadan kaldıracağına dair endişenin yönlendirmesiyle hareket edildiğine göre bu tavır felsefik anlamda ilerici değil, gericidir) ne de ortadan kalkacak endişesini taşıdığın tarihsel, toplumsal kategorinin, tarih önünde direnmesine bir katkın! Bu bakımdan, günümüzde nihilist ruhsal halin söylem aşamasında duranlar, düzenden nemalanmanın bir yerinde, memnuniyetsiz, pasifist bir söylemle, kendi kendini tatmin eden bir küçük burjuva yarı aydın, çehresi çizerler. Her konuda konuşur ama hiç birini tam bilmez! Hepsi yarım… Endişesini taşıdıkları varsayılan toplumsal kesitlere, bir faydaları olmaz. Ve hatta, onu bile aşağılarlar.
Bir kısım küçük burjuva yarı aydının bu kimseyi beğenmeme, tarih kadar eski olan “ölümsüzlüğün sırrını keşfetmiş adam” pozlarına girme, kendini toplumdan da akıllı sanma, kendi kendini kutsama hali, özünde bakarsanız, bütün bir hayatı kendi ruhu ile yüz yüze, toplum dışında, kendi kendine yaşamaya dayalı bir derin pasifizmin ta kendisidir.
“Hiçbir şey olmaz”, “Büyük güçler, izin vermez” gibi söylemleri ben, bu çerçevede değerlendiririm. “Bir şey olsun için” sen ne yaptın? “Büyük güç”ü aşmak için ne yaptın? Sorularını, sorarım kendi kendime… Senden kuvvetli olan “büyük güç”e cepheden saldırıp, kesin yenilgi ile yok olmayı önermenin dışında, ne yaptın? “Büyük güç”ün senden ve herkesten güçlü olduğunu peşinen kabullenip sadece memnuniyetsiz bir yüz ifadesi ile söylenmenin dışında, ne yaptın? Halkın da moralini bozup, “büyük güç”e teslim olmasının bir bileşeni olmanın dışında, ne yaptın?
Yok olacağından korktuğun şeyin, bir nefes daha alabilmesi için ne ürettin?
19.yy’da makineleşme üretime egemen olmaya başladığı zaman, bazı işçi “önderleri” emeğin haklarını koruyabilmek için, makinelerin kırılması lâzım geldiğini ileri sürmekteydiler. Çünkü bir makine, on işçinin işsiz kalması demekti. O zaman buna en önde karşı çıkan da Karl Marx’ın ta kendisi idi. “ Toplumsal ilerlemeye karşı çıkılarak, ilerici olunamaz”!
Onun gibi, “Hiçbir şey olmaz” diye diye, statükonun devam etmesi ile değiştirilmeye çalışılması arasında tarafsız kalınarak aslında mevcut olana, geri olana hizmet edildiğini fark etmek için, insana feraset gerekmiyor…

Bu dünya batsın mı?
+ -

Yorumlar kapalı.