Tam parazit bir yabancı ot olan canavar otu, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kültür bitkilerini tehdit ediyor. Üretimi verimsizleştiren konukçu ot, bitkilerin besinlerini büyük oranda tükettiği için ciddi bir mücadele gerekli görülüyor. Canavar otunun tarımı tehdidi nedeniyle, dünyada ekim arazilerinin daraldığı belirtiliyor. Yüz binlerce tohum üretebilen, tohumları çok küçük olan ve yıllarca canlılığını koruyan ota karşı mücadelenin bir hayli zorlu olduğunun altı çiziliyor.
Canavar otu genellikle Akdeniz ülkelerinde görülüyor. Özellikle Türkiye, İtalya, İspanya, Fas gibi ülkelerde sık rastlanan canavar otu, Kuzey Afrika’dan Doğu Avrupa’ya kadar geniş bir coğrafyada varlık gösteriyor. Son yıllarda yapılan çalışmalar otun, Güney Amerika ve Avustralya’da da görüldüğünü ispatlıyor.
Genellikle tek yıllık olan canavar otu bitkisi, tohumla çoğalıyor. Bilinen en küçük tohumlu bitki olan canavar otunun her çiçeği bir meyveyi (kapsül) oluşturuyor. Her kapsülde 5000’e kadar tohum bitebiliyor ve bir bitki 100 kadar kapsül taşıyabiliyor. Tohumlar toprakta 10 yıldan uzun süre canlı kalabildiği için hızla üreme ve yayılma gerçekleşiyor.
-Canavar otu, kültür bitkisinin suyunu, minerallerini, organik bileşenlerini tüketerek yaşıyor. Bu nedenle bitkilerin büyüme hızı yavaşladığı gibi verimi de düşüyor.
-Ağır bulaşık durumlarda hiç verim alınamaması söz konusu olabiliyor.
-Zarar, sürgünler henüz toprak yüzeyinde görülmeye başlamadan önce başlıyor. Canavar otu toprakta görüldüğünde, konukçu olduğu bitkide gözle görülür hasar vermiş oluyor. Sararma, solma, gelişim geriliği ve bitki ölümü gerçekleşebiliyor.
Yapılan araştırmalar, canavar otunun tütünde %33, baklada %50-%100, domateste %24, ayçiçeğinde %33, havuçta %24 verim kaybına neden olduğunu gösteriyor. Canavar otu zararları, etkin mücadele ile azaltılsa da henüz bu ota %100 engel olan bir yöntem bulunmuyor. Birkaç yöntemin bir arada kullanılmasıyla verim kaybı en aza indirilebiliyor.
Canavar otu mücadelesinde kültürel önlemler ve mekanik mücadelenin yanı sıra fiziksel mücadele, biyolojik ve kimyasal mücadele yöntemleri kullanılıyor.
-Kültürel önlemler ve mekanik mücadele çalışmaları kapsamında bulaşmanın önlenmesi önemli yer tutuyor. Bulaşmanın önlenmesi için temiz tohum ve fide kullanımı, sertifikalı tohum alımı tavsiye ediliyor. Tarlalarda kullanılacak hayvan gübrelerinin iyice yanmış olması önem arz ediyor. Toplanan canavar otlarının rastgele çevreye bırakılmaması, derin çukurlar açılarak gömülmesi öneriliyor. Sulamada drenaj suyu kullanılmaması, etkili önlemler arasında yer alıyor. Ayrıca, tarımsal ekipman ve aletlerin iyice temizlenmesi gerekiyor. Bulaşık alanlarda otlayan hayvanların tarlalardan uzak tutulması önemli görülüyor. Buna ek olarak, canavar otu yoğunluğu çok fazla olmayan yerlerde, elle çekme ile mücadele destekleniyor. Mercimek ve bakla gibi ekinlerde canavar otu yoğunluğunu azaltmak için geç ekim öneriliyor. Geç ekim yapılacaksa, erken olgunlaşan çeşitler seçiliyor. Benzer şekilde, tuzak bitkilerin ekimi ile (örneğin keten bitkisi) canavar otu yoğunluğu azaltılabiliyor. Toprağı bir kereliğine 45-50 cm kadar derin sürmek, bulaşıklığı %80 ile %90 oranında azaltıyor. Canavar otunun konukçu olmadığı; mısır, buğday, arpa ekilerek tarla kullanabiliyor. Ancak 8-10 sene kadar konukçu bitkilerin ekilmemesine dikkat etmek gerekiyor. Bazı bitkilerin kimi çeşitleri, canavar otuna dayanıklı olabiliyor. Örneğin ayçiçeği ekilecekse canavar otuna dayanıklı çeşitleri tercih etmesi öneriliyor.
-Fiziksel mücadele için de tercih edilebilecek birçok farklı yöntem bulunuyor. Öncelikle solarizasyon öneriliyor. Nemli toprağın şeffaf polietilen örtülerle kapatılarak ısıtılması olan solarizasyon, yüksek sıcaklık nedeniyle canavar otunun canlılığını yitirmesine sebep oluyor. Malçlama ise özellikle sıraya dikilen ekinler için uygulanıyor. Sırtlar hazırlandıktan sonra malç tekstili seriliyor ve fidanlar dikiliyor. Işığı geçirmeyen örtü canavar otlarının çıkışını engellediği için yoğunluğun azalmasını destekliyor.
-Biyolojik mücadele için canavar otu üzerinden beslenen veya barınan böcekler kullanılıyor. PhytomyzaorobanchiaKalt. adındaki sinek kullanılabiliyor. Canavar otunun tohumlarıyla ve gövdesiyle beslenen sinek tohum sayısında azalma sağlayabiliyor.
Canavar otuyla kimyasal mücadele için diğer yöntemlerle beraber farklı canavar otu ilacı ürünleri kullanılıyor. Yabancı ot öldüren herbisitlerden yararlanılıyor. Ancak ilaç kullanımının tek başına etkin ve işe yarar olduğundan henüz bahsedilemiyor. Diğer yöntemlerle beraber uzmanların önerdiği pestisitler kullanılarak, canavar otunun yoğunluğu azaltılabiliyor. Ayrıca, toprak fumigantları kimyasal kontrol için tercih edilebiliyor.
Canavar otunu tamamen yok etmek için tek bir etkili ilaçtan söz edilemiyor. Fiziksel, kültürel, kimyasal ve biyolojik mücadelenin bir arada kullanılmasıyla azalma ve uzun vadede yok olma gözlenebiliyor. Elle çekme, canavar otu yiyen sineklerden yararlanma, malçlama, solarizasyon, derin sürüm, geç ekim gibi teknikler canavar otuna karşı verilen savaşta etkili birer silah olarak karşımıza çıkıyor. Son yıllarda artan çevre sorunları nedeniyle, bazı bitkilerin allelopatik etkilerinden yararlanılarak canavar otuyla mücadele edebilecek yeni kimyasallar bulma yolunda bilimsel çalışmalar sürüyor.
Canavar Otları Latince Orobanchespp.,Phelipanchespp.isimleriyle anılıyor. Canavar otu üzerinde uzmanlığı dünyaca kabul edilen Prof. D.r Edward S. Teryokhin, canavar otunu Orobanche cinsiyle ifade ederken, Orobanche ve Phelipanche olmak üzere iki önemli kısma ayırıyor. Önceleri Phelipanche olarak anılan ot, son yıllardaki moleküler çalışmalar sonucu iki generasyona ayrılıyor. Ayrıca bitki yabancı araştırmalarda P. ramosa (L.) Pomel ve P. aegyptiaca (Pers.) Pomel isimleriyle de anılabiliyor.
Erkut Uluçam
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.