Aşılama iki ayrı bitki parçasının tek bir bitkiymiş gibi büyümelerini sağlayan bir vejetatif çoğaltma şeklidir (Soylu, 2006). Aşılı bitkilerde kalem bitkinin toprak üstü kısmını oluştururken, anaç kök kısmını oluşturur. Sebzelerde aşılama işlemine Kore ve Japonya’da su kabağı anacı üzerine karpuzun aşılanması ile başlanmıştır (Yarış ve Sarı,2006). Seracılık gibi yaygın olarak mono kültürün uygulandığı alanlarda başta toprak kökenli hastalık ve zararlılar(özellikle Fusariumspp. Ve Nematod), tuzluluk gibi olumsuz nedenler üretimi zora sokmaktadır. Özellikle bu gibi sorunlu alanlarda aşılı fide kullanımı yaşanacak sıkıntıları asgariye indirmekte ve ekonomik bir tarımın yapılmasına imkan sağlamaktadır.
Aşılı fide ile üretim; karpuz, kavun, hıyar, domates, patlıcan ve son yıllarda biberde yaygın olarak kullanılmaktadır. Sebzelerde yapılan aşılamalarda ya ilgili türlerin yabani formları ya da değişik melezlemeler sonucu elde edilen hibrit anaçlar kullanılmaktadır. Sebzelerde yapılan aşılamalarda doğru anaç seçimi büyük önem arz etmektedir, yanlış yapılan anaç seçimleri faydasından çok zarara neden olabilmektedir.
Sebzelerde aşılama özetle şöyle yapılmaktadır: İlk başta hangi anaç ve çeşidin (kalemin) kullanılacağı tespit edilir, sonra ilgili çeşitlerin tohumları ekilir (anaç ve kalemin aynı zamanda aşı olgunluğuna gelebilmesi için çeşitlerin çimlenme güçleri ve gelişim kabiliyetleri dikkate alınarak ekim planlanmalıdır). Aşı olgunluğuna gelen anaç ve kalemler ilgili türde başarısı yüksek olan aşılama yöntemi ile aşılanırlar (Örneğin karpuzda, koltuk (kakma) aşı kullanılırken, domateste tüp aşı denilen aşı yöntemi yaygın olarak kullanılmaktadır) (Ertok,2009). Aşılanan bitkiler ışık, sıcaklık, nem gibi koşulları kontrol edilebilen özel ünitelerde kaynaşmanın sağlanmasına kadar yaklaşık bir hafta burada tutulurlar. Kaynaşma sağlandıktan sonra alıştırma seralarına alınan fideler buradaki geçiş süresini tamamladıktan sonra satışa sunulurlar. Aşılamanın yapıldığı yerlerde hijyen kurallarına kesinlikle uyulmalıdır, yapılacak en ufak bir ihmal gerek aşının başarı şansını düşürmekte gerekse bazı hastalıkların tüm fidelere yayılmasına neden olmaktadır.
Anaca göre değişmekle birlikte aşılı fide ile üretimin genel olarak avantajları şöyledir:
1-Bazı toprak kökenli hastalık ve zararlılara karşı mücadele edilebilmektedir (nematod, fusarium,verticillium, bakteriyel solgunluk gibi).
2-Anaçlar bitki gelişmesine ve toplam verime olumlu etki yapmaktadırlar.
3-Bitki gelişimi güçlü olduğu için birim alana dikilecek fide sayısından tasarruf edilmesine imkan sağlamaktadır.
4-Monokültür yapılan alanlarda ayni yere üst üste ayni türün dikilmesine imkan sağlamaktadır.
5-Anaçların toprak kökenli bazı hastalık ve zararlılara karşı dayanıklı olması toprak ilaçlamalarında kullanılan pestisit miktarını azaltmaktadır.
6-Düşük toprak sıcaklıklarında dayanıklılık sağlamaktadır.
7-Su ve besin maddelerinin daha etkin alımı sağlanmaktadır.
Aşılı fide ile üretimin dezavantaj sayılacak yönleri ise genel olarak şöyledir:
1-Aşılama işçilik isteyen bir işlem olduğu için fide fiyatları normal fidelere oranla yaklaşık üç katı daha fazladır.
2-Aşı kalem uyuşmasında sorun olması halinde verim ve kalitede ciddi sıkıntılar yaşanabilir (Ece ve Çimen,2013).
3-Aşılama işlemleri esnasında gereken hijyen önlemleri alınmazsa bakteri ve virüs kökenli hastalıklar fidelere çok kolay şekilde yayılabilir.
Aşılı fide ile üretimde dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır; dikim yapılırken aşı yeri kesinlikle toprak üstünde kalmalıdır, aksi halde kalem toprakla temas ederse buradan salacağı kökler anacı devre dışı bırakmakta ve anacın özelliklerinden yararlanılamamaktadır. Anacın güç durumu bilinmeli ve ona göre gübreleme yapılmalıdır. Çapalama yapılırken aşı yerini toprak altında bırakmamaya dikkat edilmelidir. Özellikle aşılı domates yetiştiriciliğinde ipe alma işlemi geciktirilmeden yapılmalıdır aksi halde aşı yerinden kırılma olabilir.
Aşılı fide ile üretim yapmaya karar vermeden önce; bölge toprağı çok iyi tanınmalı ve mevcut toprak kökenli hastalık ve zararlılar iyi bilinmelidir, bitkinin arazide kalma süresi dikkate alınmalıdır, erkencilik istenip istenmediği iyi bilinmelidir, kullanılacak anaç ve kalem iyi tanınmalıdır, aksi halde aşılı fide ile üretimin avantajlarından yararlanmak neredeyse imkansız olmakla birlikte ekonomik kayıplar da yaşanabilmektedir.
Aşılı fide üretimi özel bakım şartları ve yoğun teknik bilgi gerektirdiğinden üretici şartlarında yapılması çok zordur. Aşılı fide ile üretim yapmayı kararlaştıran çiftçiler bu fideleri profesyonel fide üretimi yapan yerlerden tedarik etmelidirler.
Tüm tarım gönüllülerine yararlı olması dileğiyle…
Yorumlar kapalı.