Eşek Yönetim Projesi…

Geçtiğimiz günlerde elime geçen bir proje kitapçığı bu…

Renkli baskı, kapaklar hariç 12 sayfa.

İlgi duyan ya da duyacak olanlar için, aynen paylaşıyorum…

*     *     *

Eşek Yönetim Projesi

Nedir?

“Karpaz yarımadasındaki başıboş eşeklerden kaynaklanan Eşek Sorunu’nun kalıcı ve sürdürülebilir bir çözüme ulaştırılabilmesi için, Kıbrıs Yaban Hayat Araştırma Enstitüsü, Erenköy-Karpaz Belediyesi ve Turizm Kültür Gençlik ve Çevre Bakanlığı’na bağlı Çevre Koruma Dairesi arasında bir işbirliği protokolü imzalanmıştır.

Proje 10 yıllık bir süre dilimine yayılarak yapılandırılmış olup, projeyi yürütme görevi Kıbrıs Yaban Hayat Araştırma Enstitüsü’ne verilmiştir. Projenin bilimsel temellere göre tüm paydaşlar için kazanç getirecek şekilde gerçekleşeceğinin garanti altına alınmasını sağlamak ve projenin işleyişini denetlemekle sorumlu, içlerinde Çevre Koruma Dairesi, Kıbrıs Yaban Hayat Araştırma Enstitüsü, Erenköy-Karpaz Belediyesi, STÖ ve üniversite temsilcilerinin bulunduğu 11 kişilik bir bilim kurulu kurulmuştur.

   Eşek Yönetim Projesi, Karpaz yarımadasında bulunan başıboş eşeklerle ilgili kalıcı, sürdürülebilir ve hayvan refahına uygun çözümler üretebilmek amacıyla Kuzey Kıbrıs’ta bugüne kadar gerçekleştirilmesi planlanan en önemli yaban hayat operasyonudur.’’

*     *     *

Önsöz:

“Kıbrıs’ın kuzeydoğusunda Türkiye ve Suriye’ye doğru uzanan 70km uzunluğunda bir kara parçası bulunmaktadır: Karpaz yarımadası. Adanın orta ve güney bölgeleri ile kıyaslandığında oldukça seyrek bir nüfusa sahip olan bu bölge, Akdeniz ekosisteminin el değmemiş ihtişamlı bir örneğidir. Hem yerel halkın hem de adamıza gelen ziyaretçilerimizin huzurlu bir Akdeniz havası almak için uğradıkları bu bölge, sahip olduğu ihtişamlı doğası ve zengin tarihi nedeniyle adanın en önemli doğal değerlerinden biridir. Yabani çiçeklerle süslü altın kumsallarının yanında tepeler ve vadilerle süslenmiş panaromasıyla Karpaz yarımadası halâ tüm ziyaretçileri etkisi altında bırakmaya devam etmektedir.

Fakat bu pastoral görüntünün ardında Karpaz ile özdeşleşmiş bir simgenin etrafında dönen karmaşık ve hala devam eden bir çevresel tehlike bulunmaktadır; başıboş eşekler. Bir zamanlar Karpaz yarımadasının tarımsal faaliyetlerinin olmazsa olmaz bir parçası olan bu sadık canlılar, sanayileşme nedeniyle ihtiyaç duyulmaz hale gelmeye başlamış ve savaş nedeniyle çiftliklerini terk etmek zorunda kalan çiftçiler tarafından doğaya salınmıştır. Yaklaşık 50 yıl önce doğaya bırakılan eşekler sadece hayatta kalmayı başarmamış, aynı zamanda da çoğalmışlardır. 20 yıl öncesine kadar Karpaz yarımadası yüzlerce eşeğe ev sahipliği yaparken, zaman içerisinde bu sayı artmış ve günümüz itibarı ile 3000’e yakın eşeğin bu bölgede yaşadığı tahmin edilmektedir.

Geçtiğimiz 20 yıl içerisinde sayıları kontrolsüz bir şekilde artan eşek popülasyonu, ekolojik ve sosyal bir soruna dönüşmüş ve bölgenin kaldırabileceği eşek nüfusu aşılmıştır. Toprak kirliliği, aşırı otlama, eşeklerin kontrolsüz bir şekilde yayılmasından kaynaklanan su kirliliği, bölgenin hassas ekolojisini tehdit eden unsurlardan sadece birkaç tanesidir. Dahası, bölgedeki eşeklerin insan yerleşimleriyle artan etkileşimleri nedeniyle, hem bölgedeki çiftçilerle hem de ziyaretçilerle çatışmalar ortaya çıkmaya başlamış, bu çatışmaların sonucunda birçok insan ve eşek zarar görmüş, yaralanmış ve ne yazık ki ölmüştür.

Bu belge, Karpaz Yarımadasının ekosistemlerinin korunmasıyla ve bölgenin kültürel mirası olan “Eşek Sorunu” adı verilen gerçekle ilgili farkındalık yaratmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, yıllardır süregelen bu sorunun kalıcı ve sürdürülebilir bir şekilde çözülmesine yönelik olarak hayata geçirilen Eşek Yönetim Projesi’ni kamuoyuna tanıtmak için hazırlanmıştır. Aynı zamanda bu belge ile birlikte projenin tanıtımı için Kıbrıs Yaban Hayat Araştırma Enstitüsü’nün Aralık 2023 ayı içerisinde Lefkoşa ve Karpaz’da düzenlediği bilgilendirme panelleri esnasında sorulan sorulara da yer verilmiştir.’’

Eşek Sorunu

Nedir?

“Eşek Sorunu;

Ekolojik Etki,

İnsan-Eşek Çatışması ve

Eşek Refahı olarak üç temel başlık altında incelenebilir.

Bu başlıklar içerisindeki özneler yakından incelendiğinde tüm tarafların kaybettiği bir gerçeklik ile karşı karşıya kalıyoruz. İlk eşeklerin bölge ekolojisine olan etkisinden bahsederek başlayabiliriz.

Karpaz yarımadası üç Özel Çevre Koruma Bölgesi’ne (ÖÇKB) ev sahipliği yapmaktadır. Bu alanlar içerisinde 22 tür endemik bitki bulunmaktadır. Bu bitki türlerinin beş tanesi adanın kuzeyine, iki tanesi ise Karpaz’a özgü bitkilerdir. Özellikle aşırı kurak geçen mevsimler içerisinde aşırı otlamaya(overgrazing) sebep olan eşekler, toprağın zenginleşmesine engel olmaktadır. Aynı zamanda dışkıları, yeleleri ve tüyleri aracılığıyla taşıdıkları yabani ot tohumlan geniş bir alana yayılarak, bölgedeki endemik bitkiler üzerinde bir baskının oluşmasına sebep olmaktadır. Dahası, bölgedeki sulak alanların etrafında toplanan yoğun eşek grupları, su kaynaklarının tahrip olmasına neden olarak bölgedeki birçok canlı için büyük bir tehlike yaratmaktadır.

Eşek Sorunu’nun bir diğer konu alt başlığı ise eşeklerin sayılarının kontrolsüz bir şekilde artması nedeniyle ortaya çıkan insan-eşek çatışmaları ile ilgilidir. Bölgedeki besin ve su kaynakları üzerindeki sorunların artması nedeniyle bu kaynaklara ulaşamayan eşekler çareyi bölge halkının tarla ve bahçelerinde aramaktadır. Tarla ve bahçelere giren eşekler bölge halkının ürünlerini tahrip etmekte, ekipmanlarının kırılmasına yol açmakta ve altyapının bozulmasına neden olmaktadır.

Geçtiğimiz yıllarda, hükümet tarafından bölge halkına eşeklerin sebep olduğu zararlara karşılık olarak verilen “eşek zararı” tazminatı ise ne yazık ki artık çiftçilere verilmemektedir. Geçimini tarım üzerinden sağlayan çiftçiler tahrip edilen tarlaları ve bahçeleri karşısında çaresiz bırakılıp bu durum kimi zaman eşeklere zarar verilmesine, hatta öldürülmesine kadar sonuçlanmaktadır.

Proje, bu sorunların ortadan kaldırılmasını hedeflemektedir.

Nasıl Destek

Olabilirsiniz?

Karpaz Yaban Hayat Araştırma bariyerli alan içerisinde bakım ve kontrollerinin yapılacağı eşeklerin masraflarının karşılanması için bir sponsorluk programı başlatılmıştır.

Bu programa göre, projeye destek olmak isteyen kurum, kuruluş ve bireyler eşek başına 200 Euro olmak üzere https://bit.ly/esekkurtar adresi üzerinden bağışta bulunabilir, sosyal medya hesapları üzerinden Eşek Yönetim Projesi ve Eşek Sorunu’nu anlatmamız ve duyurmamızda bizlere yardımcı olabilirler.