Üstat Şairimiz Fazıl Hüsnü Dağlarca
Fazıl Hüsnü Dağlarca, 1914’te İstanbul’da doğdu. Süvari yarbayı Hasan Hüsnü Bey’in oğlu olan Dağlarca’nın çocukluğu, subay olan babasının görevi gereği bulunduğu Konya, Kayseri, Adana ve Kozan’da geçti. Edebiyat, müzik, resim gibi güzel sanatlara ilgi duyan bir aile ortamında büyüyen Dağlarca, edebiyat sevgisini okulda da sürdürdü. 13 yaşında bir ortaokul öğrencisiyken Yeni Adana gazetesinin öğrenciler arasında açtığı bir öykü yarışmasında birincilik kazandı (1927). Ortaokulu Tarsus ve Adana’da okuyarak bitirdi. Daha sonra İstanbul’a giderek Kuleli Askeri Lisesi’ne girdi. 1933’te ilk şiiri İstanbul Dergisi’nde çıktı. 1934’te Harp Okulu öğrencisi iken 1934 yılında yayımlanan şiirleriyle adını duyurmaya başladı. Daha sonra şiirleri Yücel, Türk Dili, Yeditepe, Yenilik, Çağrı, Devrim gibi çeşitli dergilerde yayımlandı. Bu arada askeri okul düzeninin kazandırdığı alışkanlıklardan yazdığı şiirlerde de yararlanmaya çalışıyordu. Yıllar sonraki bir konuşmasında askerlikteki giyim düzenin ve kurallarının, şiirlerinde de sözcük seçimi ve kullanımı açısından kendisine titiz davranma alışkanlığı kazandırdığını söylemiştir.
Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın ilk şiir kitabı Havaya Çizilen Dünya, 30 Ağustos 1935’te Harbiye’den subay çıktığı gün yayımlandı. Dağlarca hece ölçüsüyle yazılmış bu kitabındaki şiirlerinde daha çok Necip Fazıl Kısakürek, Faruk Nafiz Çamlıbel gibi şairlerin etkisindeydi. Okulu bitirip piyade subayı olarak orduya katıldıktan sonra Doğu ve Orta Anadolu’nun, Trakya’nın çeşitli yerlerinde askerlik hizmetini sürdürdü. Doğu’da görevli oluğu sırada yazdığı şiirlerini içeren Çocuk ve Allah (1940) ile şair kişiliğini, kendine özgü evrenini ortaya koydu. Bu şiirlerinde bir çocuk merakıyla evrenin gizleri, bilinen ama yorumlanmak istenen yanları üzerine sorular soruyor; bu çocuğun duygularını, ilgisini, acısını ve sevincini dile getiriyordu.
Ordudaki hizmeti 15 yılı doldurunca, önyüzbaşı rütbesindeyken askerlikten ayrıldı (1950). Bir yıl Basın Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğü’nde çalıştı. 1952-1960 yılları arasında Çalışma Bakanlığı iş müfettişliği göreviyle İstanbul’da bulundu. 1959’da emekliye ayrıldı. İstanbul Aksaray’da Kitap Kitabevi’ni kurdu ve yönetti. Bu arada Türkçe adında bir aylık dergi çıkardı. Dergi, 1960-64 yılları arasında 43 sayıya kadar yayımlandı. 1970’te sahibi bulunduğu yayınevini kapattı. Bundan sonra da herhangi bir işte çalışmadı. 15 Ekim 2008’de 94 yaşında iken İstanbul’da öldü.
Sanat anlayışı
Şiirimize yeni konular, yeni duyarlıklar ve söyleyiş özellikleri getiren Dağlarca, ölüm, sonsuzluk, yaşamın gizleri, doğada insanın yeri gibi konuları ilk kez Çocuk ve Allah adlı şiir kitabında, küçük bir çocuğun iç dünyasından kaynağını alan yorum ve betimlemelerle işliyordu. İlk şiir kitabı Havaya çizilen Dünya’da ise, dönemin egemen şiir anlayışını temsil eden Beş Hececilerin etkisinde kaldı.
Dağlarca’nın şiiri işlediği konu ve temalara, yayımladığı eserlere bakarak üç devrede incelenebilir. İlk devre kozmik dünya ile olan ilişkisi şiirin konusu olur. İkinci devre şairin bakışlarını kozmostan topluma çevirdiği ve insanın toplumla olan karmaşık ilişkisini irdelediği devredir. Üçüncü evre ise şairin bilgeliğinin öne çıktığı ve kendisini bir “anlatıcı” olarak gördüğü aşamadır. Destanlar, lirik felsefi manzumeler, politik şiirler, gazete şiirleri, çocuk şiirleri ve sosyal hayatla ilgili şiirler Dağlarca’nın işlediği tema ve konuların yansıdığı ana başlıklar olarak belirir. Zaten doğa, evren ve insanın durumu şairin vazgeçemediği temalardır. Anadolu insanının acıları, yoksulluğu, yalnızlığı, ülkenin geri kalmışlığı şiirinde, çarpıcı bir dille işlenir.
Bütün şiirlerinde arı Türkçeye duyduğu sevgi ve saygı görülür. Türkçenin sırlarına ulaşmak, sözcükleri en geniş ve en dar anlamlarıyla kullanmak, az sözcükle çok şey anlatmaya çalışmak Dağlarca’nın şiirdeki dil anlayışını oluşturur. Dağlarca şiirinde bütün bir Türk şiiri tekniğini, gerek Divan gerek Halk şiirinin özelliklerini yeni ve çağdaş anlayışla harman eder. Şiirinde insanın acılarını, ölümsüzlük özlemini, sevgilerini, bütün insanların kardeşliğini, Sivaslı bir karıncayı, kınalı kuzuları, hayvanların ve bitkilerin dünyasını dile getirir. Evrende var olan her şeyi nasıl duyumsuyorsa şiirine katmak ister. Anlatımda okuru tırmalayan bir anlatım yerine, sezdiren ve ince düşünmeye yönlendiren bir tavır sergiler. Kullandığı semboller, arketipler (ilk örnekler) insanlığın ortak belleğinin ve aklının ürünüdür. Şair, şiir yazmak için ilhamın gelmesini beklemeden her gün şiir çalışan bir sanatçıdır. Dağlarca hiçbir akıma bağlı kalmadan kendi şiir evrenini kuran nadir şairlerden biridir. Kendisine yol haritası olarak sadece Türkçenin gücünü ve olanaklarını seçmiştir. Dağlarca şiirinin önemli özelliklerinden biri de çocuk temasını işlemesidir. Şairin çocuk konulu yirmiden fazla şiir kitabı vardır. Fakat çocuk burada bir şiir fonu olarak yer almaz. Küçük adamın dünyası olarak belirir ve işlenir. Bu bakımdan Dağlarca bir çocuk evreni yaratmayı ardından da onu şiirlerinde anlatmayı başarır.
Dağlarca’nın “Bu Eller miydi?” adlı şiirinin çözümlenmesi
Bu Eller miydi?
Bu eller miydi masallar arasından
Rüyalara uzattığım bu eller miydi?
Arzu dolu, yaşamak dolu,
Bu eller miydi resimleri tutarken uyuyan?
Bilyaların aydınlık dünyacıkları,
Bu eller miydi hayatı o dünyaların?
Altın bir oyun gibi eserdi,
Altın tüylerinden mevsimin rüzgârı.
Topraktan evler yapan bu eller miydi?
Ki şimdi değmekte toprak olan evlere,
El işi vazifelerinin önünde
Tırnaklarını yiyerek düşünmek ne iyiydi.
Kaybolmuş, o çizgilerden,
Falcının saadet dedikleri.
O köylü çakısının kestiği yer,
Söğüt dallarından düdük yaparken.
Bu eller miydi kesen mavi serçeyi?
Birkaç damla kan ki zafer ve kahramanlık.
Yorganın altına saklanarak,
Bu eller miydi sevmeyen geceyi?
Ayrılmış sevgili oyuncaklardan,
Kırmış küçük şişelerini.
Ve her şeyden ve her şeyden sonra
Bu eller miydi Allah’a açılan!
Bu eller miydi şiiri, bir çocuğun gözünden yine çocukluk dönemine ait bir muhasebenin yapıldığı bir şiirdir. Şiiri sürükleyen eylemler ellerle ilgilidir. Bir bakıma eller bu şiirin eyleyici öznesidir. Şair, öznenin bebeklik döneminden başlayarak çocukluk hatta ergenlik yıllarına kadar yaklaşan bir süreçte ellerin işlediği eylemlerin dökümünü yapar. Öznenin bebekken masallar arasından rüyalara uzattığı eller, biraz büyüyünce bu kez uykuya geçerken resimleri tutar. Bir sonraki evre, çocuğun sokakla tanıştığı dönemdir. Çocuk bilyalarla (misket) oynamaya başlar. Ergenlik çağına giderken de topraktan evler yapmanın zamanıdır. Şair öznenin ağzından şiirin yazılma zamanını belirtir:
Topraktan evler yapan bu eller miydi?
Ki şimdi değmekte toprak olan evlere,
dizelerinin ilki çocukluk dönemine, ikincisi anlatma zamanına aittir. Böylece özne geçmişle bugün arasında bağ kurar. Şiirin bir sonraki öbeğinde, çocuğun artık okula gittiğini görürüz. Çocuk artık okulda düşünmeyi öğrenir. Ellerini kendi icatlarının aleti olarak kullanmaya başlar. Düdük yaparken ilk vukuatını yapar; kendi elini keser. Fakat aynı zamanda benliğinin acı ve vahşi yanını da savunmasız bir serçeyi öldürdüğü zaman keşfeder. Bu eylem, onda suçluluk ve pişmanlık duygusunun uyanmasını sağlar. Şiirin son dörtlüğünde ise öznenin duyduğu pişmanlık nedeniyle eller Allah’a açılır ve suçlarının bağışlanması için Allah’a dua eder. Dağlarca bu şiirinde, çocukluk dönemine ait eylemlerin ördüğü bir süreci çocuksu bir dille, fakat bir yetişkin duyarlılığı ve dikkatiyle anlatmayı başarmıştır.







Yorumlar kapalı.