Özel adlar alanı
En eski dil çalışmalarından bu yana nasıl çeşitli dillerdeki sözcükler üzerinde durulmuş, bunların özellikle köken bilgisi yönünden açıklanmasına girişilmişse, insanoğlunun merakı ve gerçeğe ulaşma isteğinden ötürü özel adların aydınlatılmasına da çalışılmıştır. Greklerde ve Latinlerde bu yolda birçok yorumlara ve yakıştırmalara rastlanır.
Oturulan kentin, yakınımızdaki dağ ya da ırmağın, ülkenin önde gelen yöneticisinin veya yeni tanıştığımız bir kimsenin adı bize bir şey anlatmıyor; özellikle konuştuğumuz dille açıklanması olanaklı bulunmuyorsa, bunu çözümleyebilmek, anlamını bilebilmek için az da olsa çaba harcarız. Bu çaba kimi durumlarda daha da büyür ve dilcilerce çözümlenmesi, yorumlanması gerekli sorunlara dönüşür.
Dilcilik tarihi boyunca değişik dillerde özel ad niteliği taşıyan öğeler üzerinde yürütülen çalışmalar, zamanla filoloji incelemeleri içinde kendine yer edinmiş, dil coğrafyası, sözcük tarihi ve lehçebilim alanlarındaki gelişmelerle uygulamaya konan yöntemler, adbilimin bu alanını da etkilemiş ve yeni bilimsel inceleme dallarını oluşturmuştur.
Yer adları bilimi
Adbilim çalışmaları içinde en geniş yeri Yer Adları Bilimi tutar. Birçok ülkenin şehir, kasaba, köy gibi yerleşim merkezlerinin adları incelenmiş ve bu adlardaki değişmeler tarih kaynaklarından izlenerek irdelenmiştir. Yer adı araştırmalarından sadece geçmişe ait bilgiler öğrenilmemekte, dil tarihine, ülkenin etnik yapısına ilişkin ipuçları da elde edilmektedir.
Bugün Türkiye’de bir şehir adı olan Aksaray, Hitit metinlerinde Karşaura, Yunan – Roma çağlarında da Archelais Garsaura olarak geçmektedir. 15. yüzyılda bu şehrin adı bir sikkede, Aksara şeklindedir. 16. yüzyılda da şehrin adı Aksaray olur. Böylece Aksara adı Türkçeleştirilir. Bugün bu adın İstanbul’un bir semtinde yaşaması da ilginçtir. Konu araştırılınca, İstanbul’daki bugünkü Aksaray semtine, şehrin Türklerce alınışından sonra Aksaray’dan getirilip yerleştirilen halk nedeniyle “Aksaraylı Mahallesi” dendiği, adın daha sonra kısaltılarak, Aksaray’a döndüğü görülür.
Bugünkü Giresun şehrinin adı da ilginçtir. Giresun adı, bugünkü yerleşim merkezinin doğusundaki yetiştirdiği kirazlarıyla ünlü bir bölge olan Kerasos adından gelmektedir. Kirazlık anlamına gelen bu ad daha sonra Kerasunt ve en sonunda da Giresun biçimine dönüşmüştür. Bu eğilim pek çok uygarlığa beşik olan Anadolu’nun yer adlarında pek yaygındır. Türkler sonradan yerleştikleri topraklardaki eski isimlerin büyük bir bölümünü kullanmışlar, bir bölümünü de halk etimolojisi yoluyla yerlileştirmişlerdir. Buna en güzel örnek Anadolu sözcüğüdür. İlber Ortaylı’ya göre Anadolu’nun ilk adı Yunancadaki, doğudaki ülke anlamına gelen Anatolia’dır. Türkler bu topraklara yerleştikten sonra, bu adı yerlileştirerek Türkçeleştirmişler ve buraya Anadolu adını vermişlerdir.
Burdur ilinin Ağlasun köyünün ilk adı Sagalassos daha sonra Agalassos olarak kullanılıyordu. Bu isim daha sonraları yerlileştirilerek Ağlasun şekline dönüşmüştür. Aynı şekilde Farsça bâlâ (yüksek) sözcüğünün halk tarafından anlamının bilinmemesi nedeniyle, Bâlâhisar köyünün adı zamanla değiştirilerek Ballıhisar’a dönüşmüştür. Tirebolu yer adı, Yunancada üç şehir anlamına gelen Tripolis’ten gelmiştir. Denizli’nin Buldan ilçesi yakınlarındaki Derebol da aynı köktendir. Trabzon adının kökeni, bugün trapez biçiminde kullandığımız Yunanca Trapezus sözcüğünden gelmektedir. Fakat halk arasında adın kökeni ile ilgili çeşitli söylenceler anlatılır. Bu söylencelerden bir tanesinde Trabzon sözcüğünün kökü, Tuğrabozan’dır. Gücünü göstermek isteyen bir kişinin bir sikke üzerindeki tuğrayı, baş ve işaret parmakları arasına alıp var gücüyle bastırarak bozmasından dolayı bu adın verildiği düşünülmektedir. Bu söylenceye inanlar sonradan Tuğrabozan adının Trabzon’a dönüştüğünü iddia etmektedirler. Samsun şehrinin adı ise, bugünkü Samsun şehrinin bulunduğu yerde Amisos adlı koloniyle ilgilidir. Danişmendliler bu koloniyi almaya çalışmışlar ve başaramamışlardı. Bunun üzerine 3 km. ötede Yeni Amisos adlı bir kent kurmuşlardır. Bu sözcük zamanla Simisso, Samison gibi şekillere girmiş, daha sonra Samsun şekline dönüşmüştür. Maraş’ın bilinen en eski adı Markasi’dir. Bizans döneminde Marasion olarak adlandırılan bu şehir bugün Maraş şekline dönüşmüştür. Erzurum şehrinin asıl adı ise, Arz-ı Rum’dur. Rum toprağı yani Roma yeri demektir. Anadolu’ya, Rumeli denmesi gibi. Bütün bunlar Roma dönemindeki Romalılaştırma politikasının bir sonucudur.
Yer adlarının verilişinde başlıca eğilimler
Yerleşim merkezlerine konulan adların verilişindeki etkenlerin incelenmesi, bütün dünyada birtakım ortak eğilimlerin bulunduğunu göstermektedir. Örneğin her ülkede ad verme sırasında yerleşim yerinin durumuyla, ünlü bir kimseyle, çevredeki yaygın mesleklerle ya da bir göl veya anıtla ilişki kurulduğu görülmektedir.
Yerleşim Yerine ve Çevresine İlişkin Özelliklerin Belirtilmesi
a) Yerin yapısına, konumuna ilişkin adlar verme: Gölbaşı, Sırtköy, Tozlu, Subaşı, Boğazköy vb.
b) Yerin ve Çevrenin renk özelliklerini belirten adlar verme: Yeşilyurt, Yeşilırmak, Karaköy, Sarıköy, Akyayla, Alabayır, Yeşilyayla, Pembecik vb.
c) Yerin bir başka yere göre konumunu belirleyen adlar verme: Yeniköy, Ortaköy, Araköy, Yukarı Ayrancı, Yenişehir, Ortapınar, Aşağı Yoldüzü, Eskidağiçi vb.
d) Yerin ve çevresinin bitki örtüsünü veya ürettiği ürünleri belirleyen adlar verme: Fındıklı, Çamlıca,
Kavaklı, Bademli, Ardıçlı, Sarıçam, Elmalı, Armutlu, Çamdibi, Nergisli vb.
e) Yerin ve çevrenin hayvanlarını belirleyen adlar verme: Yılanlı, Alabalık, Tavşancıl, Sığırlı vb.
f) Çevredeki yapılara ilişkin adlar verme: Demirköprü, Hisarcık, Köşklü Çiftlik, Küçükkale vb.
g) Çevredeki akarsuları belirleyen adlar verme: Tatlıpınar, Dereboyu, İncesu, Muratdere vb.
Yerleşim yerlerine bireyle ilgili ad verme eğilimi
a) Yerleşim yerine o yerle ilgili bir kimsenin adını verme: Gazipaşa, Hamitköy, Davuthan, Bektaş vb.
b) Dinle ilgili adlar verme: Mollaköy, Sofular, Şeyhbaba, Sarışeyh, Hıdırbaba vb.
c) Mesleklerle ilgili adlar verme: Yağcılar, Peynirci, Çanakçı, Terziler, Eğerci vb.
Coğrafya adları
Bugün yer adı incelemelerinin yanı sıra akarsu, dağ adları, ova, yayla, vadi, otlak gibi çeşitli coğrafya adları üzerinde de çalışılmaktadır. Kuşkusuz bu çalışmalar da birçok kültür sorununun, tarih ve yerleşme tarihi konularının aydınlatılmasında yarar sağlayacaktır.
Bir ulusun yerleştiği yabancı topraklarda karşılaştığı akarsu, deniz, göl ya da dağ adları birtakım değişmelere uğrar. Ancak Karadeniz’in kıyısında oturan tüm toplumlarca, denizin “kara” olarak nitelendirilmesi oldukça ilgi çekicidir. Örneğin Türkçemizdeki Karadeniz, Ukraynacada Çorne More, Rumcada ise Mavri Tahalassa olarak adlandırılmıştır.
FOTO: SOZCUK 1-2
**
Girne’de Dünya Sanat
Günü etkinliği yapıldı
Girne Belediyesi ile İpek Denizli Sanat Atölyesi, 15 Nisan Dünya Sanat Günü vesilesiyle Girne Ramadan Cemil Meydanı’nda ortak etkinlik düzenledi.
Girne Belediyesi’nden verilen bilgiye göre, fotoğraf ve resim sergilerinin yer aldığı Meydanda bazı yazarlar kitap imzaladı ve şairler de şiir okudu.
Etkinliğin açılışında konuşan Girne Belediye Başkanı Nidai Güngördü, Girne Belediyesi olarak lojistik destek sağlayarak etkinliğin daha güzel geçmesi için çaba harcadıklarını kaydetti.
Dünya Sanat Günü ile ilgili olarak ise Güngördü, Leonardo Da Vinci’nin doğum gününe atfen ilan edilmiş bir gün olduğunu kaydetti.
İpek Denizli ise, etkinliğin gerçekleşmesi için ortaya koyduğu uğraştan dolayı Belediye Başkanı Nidai Güngördü’ye teşekkür etti.
Etkinlikte, Feyzan Korur, Ayşe Tural, Zafer Muhtaroğlu, Özlem Karakaşlı, İlkay Adalı, Orkun Bozkurt, Zeynep Yenen, Nurperi Özgener, Gülşen Musa Şenderin, Ferdiye Yurdakul kitapları ve şiirleri ile katkı koyarken, en uzun resim, seramik kil çalışması, ebru çalışması ve çeşitli doğaçlama kartları ziyaretçiler tarafından beğeniyle izlendi.
Nevin Halis en uzun resim çalışmasını herkes ile oluştururken, Leman Cankat 17.00-19.00 saatleri arasında seramik kil çalışması, Hasan Kayıplar, Bedia Kale, Mandana Mehrinia, Candan Behzatoğlu, Zülal Karlıova, İpek Denizli ve Tünay Özyay’ın resimleri ve fotoğrafları sergisi etkinlikte yer aldı.
Ayla Öztaşçı doğaçlamalar ve oyun kartları ile sokak tiyatrosu oluştururken, Cemal Özgürsel ve Ahmet Sunisi müzikleri ile Dünya Sanat Günü’ne vurgu yaptılar.
FOTO: DUNYA 1-5
**
Atatürk Öğretmen Akademisi’nde
Dünya Sanat Günü kutlandı
Dünya Sanat Günü nedeniyle Atatürk Öğretmen Akademisi’nde (AÖA) “Kültür ve Sanata Yön Verenler” etkinliği düzenlendi.
Halk dansları gösterisiyle başlayan etkinlik, konuşmalar, müzik dinletisi, sergi açılışı ve Şair-Yazar Mehmet Kansu ile söyleşiyle devam etti.
Etkinliğe katılan Cumhurbaşkanı Ersin Tatar, siyasi engellere rağmen Kıbrıs Türk kültürü ve sanatını dünyaya duyuran sanatçıları tebrik etti. Tatar, Kıbrıs Türk halkının kendi kültür ve sanatına sahip çıkmaya devam edeceğini; sanatçılara sahip çıkmanın ve destek olmanın önemli olduğunu kaydetti.
Fotoğraf çektiğini ve kitap yayımladığını dile getiren Tatar, İstanbul’da yaşadığı yıllarda dergi yayımlayarak Kıbrıslı Türk sanatçıların çalışmalarını tanıttığını, Kanal T’yi kurduğu yıllarda da sanata büyük önem verdiğini anlattı. Hep sanat aşkıyla yaşadığını dile getiren Tatar, “siyasi düşüncesi kendisinden farklı olan Özker Yaşın gibi isimlerle de işler yaptığını” kaydetti. Kıbrıs sorunu konusunda yaptığı temaslarda Kıbrıslı Türklerin ayrı bir halk olarak kendisine ait kültürü ve sanatı olduğunu her fırsatta vurguladığını dile getiren Tatar, bu kültür ve sanatı siyasi engellere rağmen dünyaya duyuran sanatçıları tebrik etti.
Milli Eğitim Bakanı Nazım Çavuşoğlu da etkinlikte yaptığı konuşmada, sanatçıların kültürün oluşmasındaki önemine işaret etti. Sanatın değişik bakış açıları sunduğunu anlatan Çavuşoğlu, bu gibi etkinliklerin önemine değindi. Akademiden mezun olan çok sayıda öğretmenin sanatla meşgul olduğunu ve Akademi mezunlarının çok sayıda sanatçı yetiştirdiğini kaydeden Çavuşoğlu, “Burasının bir sanat yuvası olması gerek” dedi.
Konuşmasında sanata verdikleri önemden ve yaptıkları çalışmalardan da bahseden Çavuşoğlu, dijital müze sayesinde sanatçıların çalışmalarının tüm dünyaya ulaştığını kaydetti. Çavuşoğlu, tiyatro binasının açılışının gelecek sene yapılmasının hedeflendiğini de söyledi.
Kültür Dairesi Müdürü Şirin Zaferyıldızı Zaimağaoğlu, öğretmenlik yaptığı yıllarda da, yöneticilik yaptığı yıllarda da okulun kapısından ilk günkü aşkla girdiğini, bunu kendisini Mehmet Kansu gibi sanatçıların yetiştirmesine bağladığını anlattı. Sanatçıların eğitim camiasındaki önemine işaret eden Zaimağaoğlu, konuşmasını şiir okuyarak sonlandırdı.
AÖA Yönetim Kurulu Başkanı Doç. Dr. Canan Perkan Zeki, sanatın önemini anlatan alıntılar yaparak başladığı konuşmasında, geleceğin öğretmenlerinin yetiştirilmesinde ve ders müfredatlarında sanatın teşvik edilmesinin önemine işaret etti. Zeki, AÖA binasının sanatın birçok dalının icra edilebileceği bir hale büründürülmesi için çalışmaların sürdüğünü de ifade etti.
AÖA Başkanı Doç. Dr. Zehra Özçınar da, pandemi döneminde sanat ve kültür adına yaptıkları faaliyetleri anlattı. İlk kez bu yıl böylesi bir etkinlik düzenlediklerini ifade eden Özçınar, sanatın önemine vurgu yaptı ve etkinliğe katkı koyanlara teşekkür etti. Öğretmenlerin gelecek nesillerin yetiştirilmesinden sorumlu olduğunu anımsatan Özçınar, bu anlamda AÖA’da sanata önem verilmesinin gerekliliğine işaret etti.
FOTO: ETKINLIK 1-4
**
LAÜ Psikoloji Kulübü’nden
farkındalık sergisi
Lefke Avrupa Üniversitesi (LAÜ) Sosyal ve Kültürel Aktiviteler Merkezi’ne bağlı Psikoloji Kulübü tarafından “Psikoloji, Savaş ve İnsanlık” temalı farkındalık etkinliği düzenlendi.
Kulübün sosyal sorumluluk projelerinden sorumlu danışman hocalarından biri olan Doç. Dr. Sultan Okumuşoğlu, Psikoloji Kulübü’nün gerçekleştirdiği farkındalık aktivitesi hakkında bilgi vererek etkinliğin Sosyal ve Kültürel Aktiviteler Merkezi’nin desteğiyle, Psikoloji Kulübü tarafından sosyal sorumluluk projesi olarak düzenlendiğini, “Psikoloji, Savaş ve İnsanlık” temalı farkındalık aktivitesinin interaktif sergi tarzında gerçekleştirildiğini belirtti.
Psikoloji Kulübüne üye öğrencilerin farkındalık sergisi için hazırladıkları afişleri, yazıları panolarda sergilediklerini ve ziyaretçileri bilgilendirdiklerini aktaran Okumuşoğlu, gün boyunca savaşın insan psikolojisine etkilerine ilişkin derledikleri çeşitli yazı ve özlü sözlerin sergilendiğini dile getirdi. Ayrıca izlemeye gelen ve gönüllü olan tüm katılımcılara “Psikoloji, Savaş, Barış ve İnsanlık” temalı kendi cümlelerini yazma ve panoya asıp paylaşma şansının sunulduğunu belirten Okumuşoğlu, interaktif bir sergi olarak düzenlenen etkinliğin seyircilerin dikkatini çekmeye ve konuya ilişkin farkındalığı artırmayı hedeflediğini ve organizasyonun etkili olduğunu sözlerine ekledi.
FOTO: FARK
**
Telsim Freezone 8. Liselerarası
Müzik Yarışması finali 29 Nisan’da
Milli Eğitim Bakanlığı ile Telsim işbirliğinde düzenlenen “Telsim Freezone 8’nci Liselerarası Müzik Yarışması” 29 Nisan’da yapılacak.
Telsim’in açıklamasına göre, Atatürk Stadyumu’ndaki finale 17 liseden toplam 9 grup katılacak.
Yarışmada, “En İyi Orkestra”, “En İyi Sahne Performansı”, “En İyi İcra” “En İyi Kız Solist”, “En iyi Erkek Solist”, “En İyi Enstrüman Performansı” ve “Raif Denktaş Özel Ödülü” kategorilerinde ödüller dağıtılacak.
Kazananlara çeşitli hediyeler takdim edilecek yarışmada birinci gelen orkestraya ayrıca stüdyoda kayıt ve klip çekimi ödülü verilecek.







Yorumlar kapalı.