Kuzey Kıbrıs televizyonlarını izlemeye çalışıyor ve yer alan tartışmaları ilgiyle takip ediyorum.
İki bölgeli, iki toplumlu federasyonu öneren konuşmacılar, siyasi parti temsilcileri o kadar güzel konuşuyor, o kadar tatlı anlatıyorlar ki neredeyse inanacağım…
Konuşmacıların gerçekten ikna kabiliyetleri takdire şayan, tatlı tatlı söyledikleri çok güzel…
Ne yazık ki söylenenlerin hiçbiri gerçeklere dayanmıyor, hukuki temelleri olmayan, AB üyesi olacak böyle bir federasyonda Kıbrıs Türklerinin başlarına neler gelebileceğini dikkate almayan hayalci varsayımlar olmaktan öteye gitmiyor.
Bu çevrelerin hâlâ kabul edilmesi gerektiğini öne sürdüğü “iki bölgeli iki toplumla federasyon” ilkesi 1977’de kabul edilmiş bir esastı. O tarihte Avrupa Birliği üyeliği söz konusu olmadığı gibi “Kıbrıs”ın AB üyesi olabileceği kimsenin aklından dahi geçmiyordu. Zaten 1960 Anayasası ve kurucu antlaşmalar, Türkiye ve Yunanistan’ın aynı anda üyesi olmadığı bir uluslararası örgüte, Kıbrıs’ın katılamayacağını hükme bağlamıştı.
Başka bir deyişle, 1960 Anayasası’na göre, Kıbrıs Türklerinin de tam katılımıyla oluşturulan “Kıbrıs Cumhuriyeti”, Türk cumhurbaşkanı yardımcısının veto yetkisi olduğu, Kıbrıs Türklerinin parlamentoda, 60/ 40 oranında temsili, on bakandan oluşan kabinede üç Türk bakanın olduğu-Dışişleri ve Savunma Bakanı buna dahil, orduda, güvenlik güçlerinde aynı oranlarda temsil, beş kentte ayrı Türk belediyelerin kurulacağı, bir Rum ve bir Türk ile Alman Profesör Forstoff’un başkanı olduğu Supreme Constitutional Court -Yüksek Anayasa Mahkemesinin güvencesinin de olduğu ortamda dahi, o 1960 tarihinde kurulan “Kıbrıs Cumhuriyeti”, herhangi bir uluslararası siyasi veya ekonomik teşkilata üye olamazdı.
Burada kasdedilen hiç kuşkusuz AET idi. Zürich ve sonra Londra Antlaşmalarının Temmuz 1959’da Lancaster House’da imzalanmasından günler önce Yunanistan arkasından Türkiye AET’ye başvurmuştu.
Rumlar bu anayasal sistemi ilga ettiler. Eski Cumhurbaşkanı Klerides, My Deposition adını verdiği anılarında “Biz, kurucu antlaşmaları ihlal ve Anayasayı ilga ettik.” dedi.
Daha sonra çözüm aranırken, “iki bölgeli, iki toplumlu federasyon” söz konusu olduğunda -yani 1977’de- “Avrupa Birliği üyeliği” hiçbir şekilde gündemde değildi. Kimsenin aklından dahi geçmiyordu.
Avrupa Birliği üyeliği, yani uluslar üstü yetkilerle teçhiz edilmiş, supranational yetkileri olan Avrupa Birliği gündeme geldiğinde tüm parametreler değişmiş oldu.
KKTC’nin, (iki toplumlu, iki bölgeli federasyon esasına dayanan) AB üyesi olan “Kıbrıs Cumhuriyeti” içine girmesi halinde Türk Federe Devleti, hiçbir şekilde Avrupa Birliği kurumlarında etkili olabilecek şekilde temsil edilmeyecektir.
Federe Devlet’in, AB’nin icra organı Avrupa Komisyonu’nda temsil edilmesine imkân yoktur. AB’nin çıkardığı yasa (Regulation, Directive vs) tasarılarını da hazırlama yetkisi de münhasıran Komisyon’dadır.
Tüm üye Devletler Komisyon’da temsil edilir. Brexit’den sonra 27 üyeli Komisyon’da Kıbrıs’ın atayacağı üye commissioner -ki Fransızlar “komiser” de demektedir- Kıbrıslı Türk olsa bile-ki olmayacaktır- 26 kişiye karşı tek oydur.
Esasen Yunanistan’ın da AB üyesi olarak tüm yetkilere sahip olması nedeniyle, Kıbrıs temsilcisinin oy verip vermemesi önemli değildir.
European Council adı verilen kurum, üye Devletlerin Devlet ve Hükümet Başkanları’nın bir araya gelip karar aldığı bir organdır.
Ayrıca Bakanlar Konseyi’nde de Kıbrıslı tek bir bakan olacaktır. Federe Devlet bakanı ilke olarak bu toplantıda bulunamaz. (Burada Yunanistan, diğer üye Devletleri, veto yetkisini kullanmak suretiyle şantaj yaparak Kıbrıs’ın üyeliğine ikna edebilmiştir. Aynı şeyi başka konularda da tekrar yapmaması için hiçbir engel yoktur.)
Bakanlar Konseyi de denilen Council toplantılarında konu tarım ise tarım bakanları katılır. Mali konular ise maliye bakanları katılır. Çevre ise çevre bakanları katılacaktır. Böylelikle aynı anda beş altı farklı Konsey toplantısı olabilmektedir. Bunlardan bir veya iki konuda Türk bakan katılacaktır hükmü konabilir. Ancak tüm Kıbrıs’ı temsil etse dahi weighted majority denen ağırlıklı çoğunlukta üye Devletlerin sahip oldukları oy farklıdır. Büyük devletler in 27 ila 29 oyu vardır. Orta büyüklükteki ülkelerin oyları 7 ila 14 arasındadır. Küçük devletlerin ise 3 veya 4 oyu vardır.
Komisyon’dan gelen veya AB Yüksek Temsilcisinden gelecek tasarının kabul edilebilmesi için üye Devletlerin % 55’inin o yönde oy vermesi gerekir. 27 üye Devlette 15’i o yönde oy vermelidir.
Ayrıca bu yönde oy veren Devletlerin toplam AB nüfusunun % 65 ini teşkil etmesi gerekir. Buna çifte çoğunluk koşulu denmektedir. Bir kararı engellemek için en az 4 Devletin olması gerekir ki buna blocking minority engelleyebilecek azınlık denmektedir.
Konsey, Komisyon’dan bir tasarı gelmeden karar alacak ise Konsey üyelerinin % 72’sinin oy vermesi gerekir ki 27 üye Devletten 20’sinin o yönde oy vermesini gerektirir. Bunların da AB toplam nüfusunun % 65’ini teşkil etmesi şarttır.
Avrupa Adalet Divanı’nda da Court of Justice of the EU sadece “üye devlet”, yargıç ve advocate general atayabilir. (Advocate General bizdeki bir tür Danıştay Kanun sözcüsü, AYM de raportör benzeri bir görev yapmaktadır.) Federe Devlet, yargıç ve advocate general atayamaz, böyle bir yetkisi yoktur.
Avrupa Adalet Divanı’nda sadece üye Devletler dava açma yetkisine sahiptir. Üye Devletler dışında federe Devletlerin dava açma yetkisi yoktur.
Avrupa Parlamentosu’nda 780 civarında parlamenterden altısı Kıbrıs’tan seçilecektir. Bunlarda ikisinin Türk olabileceği düşünülmektedir. Parlamentoda siyasi gruplar oluşturulmaktadır. Yunanistan’ın 25 parlamenteri vardı. Yeni üyeler geldikten sonra bu sayı 21 e düşmesine rağmen her siyasi grupta Yunan parlamenter olacağından Kıbrıs’dan seçilecek 2 Kıbrıslı Türk üyenin etkin olması mümkün değildir.
Üye Devletlerin oybirliğiyle alınacak kararlar sadece kurucu antlaşmaların tadili ve yeni üye kabulüne ilişkindir. Yeni üye kabulü zaten kurucu antlaşmada değişiklik yapmakla mümkün olur. Bu konularda sadece üye Devletin veto yetkisi vardır. (Kıbrıs konusunda “üzerinde mutabakata varılacak bir düzende” Türk ve Rumların anlaşmaya varamadıkları bir konuda “Kıbrıs”ın oy kullanmaması öngörülse dahi, Yunanistan tam üye olarak tüm gidişatı yönlendirebilecektir.)
Bunlar dışında hemen hemen tüm konularda bakanların yer aldığı Konsey’de kararlar nitelikli çoğunlukla qualified majority ile alınır. Birlik Anlaşması 16(4) maddesine göre o yasama işleminin çıkması için üye Devletlerden 15 inin bu yönde oy vermesi gerektiği gibi bu üye Devletlerin nüfusunun AB’nin toplam nüfusunun % 65 ini temsil etmesi gerekir. Çok karmaşık bir oy sistemi vardır. TFEU 239(2) maddesine göre bazı durumlarda üye Devletlerin %55 inin, bazı durumlarda % 72 sinin onay vermesi gerekir.
Bir yasama işlemesinin çıkmasına engel olmak için Bakanların temsil edildiği Council yani Konsey’de en az 4 üyenin karşı çıkması şarttır ki buna blocking minority denmektedir.
AB’nin bu ve diğer kurumlarında yani “institutions”da temsil edilmek bu nedenle fevkalade önemlidir. KKTC açısından ise bu önem hayati-yaşamsal niteliktedir.
Bu da sadece bağımsız bir “Üye Devlet” olarak katılmakla mümkün olur.
Ancak Yunanistan’ın bütün gücüyle tüm kurumlarda yer aldığı AB’de bağımsız Kıbrıs Türk Devleti’nin karar mekanizmalarında tam üye olsa dahi sözünü dinletmesi mümkün değildir.
Zaten ikinci bir Helen Devleti olan Rum Cumhuriyeti de üye olduğundan bu iki devlet diğer ülkeleri parmaklarında oynatacaktır.
Onun içindir ki daha 1959-60 antlaşmalarında Türkiye ve Yunanistan’ın aynı anda üyesi olmadığı bir kuruluşa Kıbrıs katılamaz hükmü konmuştur. Bu son derece ileri görüşlü ve Kıbrıs Türklerinin hak ve menfaatlerini korumak açısından isabetli bir düzenleme idi.
1959-1960’ta AET için öngörüldüğü açık olan bu hüküm, bugün o Avrupa Ekonomik Topluluğu AET’nin yerine yetkilerin çok daha genişlediği Avrupa Birliği’ne dönüştüğü dikkate alındığı fevkalade büyük önem arzetmektedir.
AET daha altı üyeli, çok daha kısıtlı yetkileri olan kuruluş iken Kıbrıs’ın, Türkiye ve Yunanistan’ın aynı anda üye olmadığı bir AET’ye girmesi sakıncalı bulunmuş, Kıbrıs Türklerinin 1960 Anayasası’nın öngördüğü o çok muhkem koruyucu denge ve denetim esasına dayanan sisteminde dahi tehlikeli görülmüş iken bugün 27 üye Devletten oluşan ve yetkileri gittikçe artan AB içinde federe devlet statüsünde korumasız kalması düşünülemez.
Üye olmakla Devlet (o Devlet içinde federe Devletler de dahil olmak üzere), yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin önemli bir bölümünü AB kurumlarına devretmektedir.
Bir başka deyişle, AB üyesi Devletler, egemenliklerinin bir bölümünü Avrupa Birliği’ne ve Birliğin yasama, yürütme ve yargı organlarına devretmiş olmaktadır (Transfer of sovereignty). O nedenle egemen eşitlik mutlaka sağlanmalıdır. Politik eşitlik veya siyasi eşitlik AB içinde hiçbir şey ifade etmez.
“Federasyon içinde AB üyesi olalım” diyenlerin bu konuların ayrıntılarını bilmedikleri anlaşılmaktadır. Ayrıntı olarak görülecek noktalar baktığınızda temel sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bilindiği üzere AB konusu çok özel ihtisas gerektiren bir husustur. Hatta AB uzmanları da farklı branşlara göre ihtisaslaşırlar.
O nedenle, AB hukukunun ve kurumların özellikleri ve işleyişleri, özellikle uygulamalarda görülen gelişmeler bilinmeden federasyon istemek Kıbrıs Türkü için adeta intihar etmek demektir.
AB’nin yetkileri nedir?
AB, birçok konuda o üye Devlet karşı çıksa dahi -tüm üye Devletlerde anında yürürlüğe girecek-yasama işlemi çıkarabilmektedir. Hele bazı konular vardır ki o konularda artık üye Devletin hiçbir yetkisi yoktur. O konuda yetki, münhasıran AB kurumlarınındır.
AB’nin münhasır yetkileri olan konular nelerdir?
Yani üye Devletler artık bu konularda hiçbir şekilde karar alamazlar. Bu konulardaki yasama, yürütme ve yargı yetkilerini, yani bu alanlarda egemenliklerini AB kurumlarına devretmişlerdir. O nedenle de egemenlik ve kurumlarda temsil önemlidir.
AB’nin münhasır yetkileri (exclusive competences of the Union):
-Gümrük Birliği
-Rekabet Kuralları-İç pazarın işlemesine dönük kurallar
-Euroya katılanların parasal politika konuları
-Ortak Balıkçılık Politikası dahilinde deniz biyolojik kaynaklarının korunması
-Belli koşullarda uluslararası antlaşmaların akdedilmesi
Üye devletin artık bu konularda hiçbir yetkisi yoktur. TFEU’nun 2(1) maddesi açıktır: All Powers to act in the relevant fields are given to the Union. The Member States may no longer act, except where they are so empowered by the Union and forthe implementation of Union acts.
Üye devletlerin AB kurumlarına yetki devri son derece kapsamlıdır:
Art. 2(2) the Member States exercise their competence to the extent that the Union has not exercised its competence. Insofar as the field is occupied by the Union law, the Member States have lost their competence (pre-emption).
Eğer o konu AB’nin münhasır exclusive yetkisi dahilinde ise üye Devlet bu konuda hiçbir şey yapamaz, yetkisini kaybetmiştir.
Öte yandan bazı konularda Üye Devletler yetkilerini AB içinde birlikte kullanırlar: İç Pazar, Sosyal Politikalar, Çevre, Ulaştırma, Enerji, Özgürlük, Güvenlik ve Adalet, Kamu sağlığı konusunda ortak güvenlik önlemleri.
Görüldüğü üzere AB üyesi Devletler, yasama, yargı ve yürütme konusunda egemenliklerini, ya tamamen, ya da kısmen, AB kurumlarına devretmekte, kendi temsilcileri de o kurumlarda yer alıp ortaklaşa karar almaya çalışmaktadırlar.
KKTC adına Rum Yönetimi ile müzakere yapacak kişilerin dikkate almaları gerekli bir diğer husus da şudur:
“AB kurumlarının çıkardığı yasama işlemlerinden Regulation’ın Avrupa Resmi Gazete’sinde yayınlanır yayınlanmaz tüm üye Devletlerde derhal yürürlüğe girmesidir.”
O üye Devlet, bu konuda red oyu vermiş, şiddetle karşı çıkmış olsa bile gerekli çoğunluk sağlanmış ise, nüfusun veya üye Devletlerin % 55 i veya % 65 i o yönde oy verdiyse, o yasama işlemi Lüksemburg’da AB Resmi Gazetesi Official Journal’da yayınlanır yayınlanmaz tüm üye Devletlerde yürürlüğe girer.
Artık o üye Devletin yasama organından bir onama, ratification veya Hükümetin onayı v.s. gerekmez. Bunda AB hukukunun doğrudan uygulanabilirliği diyoruz: direct applicability of EU law. Çıkan yasama işlemi regulation’ın üye Devlet resmi diline tercümesini dahi AB çalışanı jurist-linguist’ ler yani hukukçu dil uzmanları yapar. Üye Devlet biz tercüme edelim dahi diyemez.
AB’nin çıkardığı yasama işlemi (regulation veya directive),o ülke ulusal hukuku ile çelişiyorsa, üye Devlet milli mevzuatından farklılık arzediyorsa, o ülke yargıcı kendi milli hukukunu değil AB hukukunu uygulamak zorundadır!
AB Hukuku üye Devlet anayasasının dahi üstündedir. Buna da AB hukukunun üstünlüğü denmektedir: Supremacy of EU Law.
Üye Devlet, AB kurumlarının çıkardığı yasama işlemleri Regulation veya directive in (Tüzük veya Yönergenin) o ülke Anayasasına aykırı olduğunu dahi ileri süremez. (Tüzük aslında doğru bir çeviri olmamakla beraber çok kullanıldığı için kullandım).
Bu konuda, federal çözüm esasına göre AB üyeliğini inceleyen Kıbrıs Türk araştırmacılar, Alman Anayasa Mahkemesi Bundesverfassungsgericht ile Avrupa Adalet Divanı arasındaki ciddi çatışmayı incelemelidir.
Ben Kıbrıs’ta Lefke Üniversitesi rektörü iken, Avrupa Birliği Büyükelçisi’nin Kıbrıs Türklerini ikna etmek için daha 1995 ve 96’da söylediği “Bölgeler Meclisi gibi en önemli kurumlarda temsil edileceksiniz” şeklindeki iddiası hatırlardadır.
Bölgeler Meclisi’nin sadece üç konuda ve o da istişare nitelikte yetkisi vardır. Sadece bir danışma organıdır.
Bölgeler Meclisinde temsil edileceğimizi öne sürüp, Kıbrıs Türk halkına “siz çok önemli kurumlarda temsil edileceksiniz” kandırmacasına başvuruyordu.
Ayrıca AB temsilcisi büyükelçi Giles Anouil, “Türkiye’nin garantörlüğüne ihtiyaç kalmayacak; sizin en büyük güvenceniz de Avrupa Adalet Divanı olacak” diyordu. Doğru söylemiyorsun dediğimde açık oturumu terk etmişti.
Halbuki, Kıbrıs Türk Federe Devleti olarak Avrupa Birliği’ne üye olduğumuzda federe devletlerin kesinlikle Lüksemburg’daki Adalet Divanında dava açma yetkisi yoktur. Büyükelçi Giles Anouil ile giriştiğim mücadeleyi İKV- İktisadi Kalkınma Vakfı tarafından yayınlanan Anılarımın ilk cildinde ayrıntıları ile anlattım.
AB’nin icra organı Komisyon çıkarılacak yasalarda taslak hazırlama tekeline sahiptir. Regulation, Directive gibi yasama işlemleri için tasarı hazırlama yetkisi münhasıran komisyondadır. Komisyonda üye devlet temsilcileri olduğuna göre şu anda 27 üyeden birisi Yunan diğeri Rum yönetimi vatandaşıdır. Komisyon dediğimiz kurumda kaç Yunanlı memur çalışmaktadır derseniz bu sayı 1523’tür. Bu kişiler uluslarası memur niteliğinde olduğu için tamamen tarafsız olmak zorundadır ve kendi ülkesinin değil “Avrupa’nın çıkarlarını” korumak zorunda ise de Yunanlı memurların ne kadar tarafsız olabileceğini sormak gerekir. Şu anda Kıbrıslı Rum memur sayısı 164’tür.
Yunanistan’ın 1523 memuru olması da dikkat çekmektedir. Macaristan’ın 843, Portekiz’in 823 Hollanda’nın 596 Çekya’nın 549 memuru var. En büyük ülke Devlet Almanya’nın 2.082 memuru varken Yunanistan’ın 1.523 Komisyon memuru olması dikkat çekicidir.
Komisyon üyeleri beş yıl için seçilir ve her beş yıl genel müdürlüklerin, genel müdür yardımcılıklarının üye Devletler arasında nasıl paylaşılacağı da son derece önemlidir. Bu görüşmeler üye Devletler arasında yoğun bir çekişmeye sahne olur.
Şimdi böyle uluslarüstü yetkilerle donatılmış Avrupa Birliği’nde Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin
esamesi okunmayacaktır.
1977’de kararlaştırılan BBF yani iki bölgeli, iki toplumlu federasyon olarak kurulacak Devletin, AB gibi uluslarüstü yetkilerle teçhiz edilmiş kuruluşa üye olması söz konusu dahi edilmemekte, kimsenin aklına dahi gelmemekteydi.
O bakımdan, AB üyeliği söz konusu olduktan sonra 1977’de üzerinde mutabakat sağlanan esaslar, moda deyimiyle “parametreler” temelden, kökünden değişmiştir.
Kıbrıs AB üyesi olduktan sonra 1977’de varılan mutabakatın temeli çökmüştür. Artık iki bölgeli, iki toplumlu federasyonun kesinlikle gündemde olmaması gerekir.
Esasen iki toplumlu, iki bölgeli federasyon kabul edilirken kurucu antlaşmalarda yer alan Kıbrıs’ın Türkiye ve Yunanistan’ın aynı anda üyesi olmadığı bir kuruluşa Kıbrıs’ın üye olamayacağı anayasal güvence altına alınmıştı.
Oluşturulacak Kıbrıs Anayasasında Türk Federe Devleti için o checks and balances dediğimiz dengeler ve kontrol sistemi içinde istediğiniz güvenceyi getirin, Avrupa Birliğine üye olursanız onların hiçbir etkisi olmaz.
Çünkü bugün Almanya’da yapılan bir araştırmaya göre ülkedeki sanayi, ticareti ilgilendiren tüm yasaların yüzde 80’i Avrupa Birliği kurumları tarafından çıkarılır ve Avrupa Birliği kurumlarının çıkarmış olduğu yasalar doğrudan yürürlüğe girer, ulusal hukukun üstündedir ve doğrudan etkisi vardır.
O bakımdan Avrupa Birliği üyeliği söz konusu olduğunda Kıbrıs’da hiçbir şekilde federal bir sistem söz konusu dahi edilmemelidir. Almanya federaldir, ama federe Devletlerin hepsi“Alman” federe devletidir, vatandaşların hepsi Almandır. Federe Devletlerin birbirleriyle sorunu yoktur, herhangi iki federe devlet land laender arasında yıllar süren silahlı mücadele yaşanmamış, hiçbir yaşamsal tehlike olmamıştır.
1958 yılında İngiltere’de Exeter Üniversitesi’nde karşılaştırmalı hukuk alanında misafir öğretim üyesi olan Lasok, 1968 yılında kadrolu öğretim üyeliği statüsünü kazandı. Hukuk Fakültesi’nin dekanlığı görevinde dört kez bulunan Lasok, aynı yıl ilk İngiltere’deki ilk Avrupa Hukuku Merkezi’ni kurdu ve bu merkezin başkanı oldu. İngiltere AT üyesi olduğunda, kendisi AT hukuku alanında lisans ve lisansüstü dersler organize eden Lasok, John Bridge ile birlikte, Avrupa hukuku hakkında ilk ve en popüler ders kitaplarından birini yazdı. Bu kitap, üzerinde yapılan özenli değişikliklerle güncel tutuldu. 1982 senesinde Lasok Kraliyet Danışmanı (Kraliçe’nin Danışmanı) şeref unvanına layık görüldü. Bir yıl sonra Fransız hükümeti, kendisine Ordre des Palmes Académiques nişanı verdi. 1987’de Virginia eyaleti barosunun onur üyesi oldu ve Poznan’daki Adam Mickiewicz Üniversitesi’nden fahri doktora unvanı aldı. Sonraki yıllarda, aralarında Aix-Marseille III Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi’nin de bulunduğu birçok üniversiteden çok sayıda ödül ve unvan aldı. Anadili Lehçe’nin yanısıra İngilizce, Fransızca, Almanca ve İtalyanca dillerini akıcı şekilde konuşabiliyordu. Bu sayede Kanada, ABD, İsviçre, İtalya, Türkiye, Fransa, İrlanda, Singapur ve Japonya gibi birçok ülkede ders verdi.
1999 yılında Polonya Cumhurbaşkanı tarafından Polonya Cumhuriyeti Devlet Üstün Hizmet Nişanı Subay Haçı ile ödüllendirilmiştir.
Bu arada unutulmaması gereken bir diğer konu şudur: 1960 anayasasında öngörülen son derece sağlam garantiler olmasına, 1959-60 antlaşmaları ile çok önemli temel hükümler yer verilmesine rağmen AB bunları dikkate almamış, sınırları tartışmalı ülkeler üye olamaz gibi Kopenhag kriterleri gibi kendi kriterlerini de çiğneyerek bölünmüş bir ülkenin bir kanadını üye yapmıştır. Komisyonun sayıları iki yüze yaklaşan çok değerli hukukçularının yer aldığı service juridique hukuk servisi olmasına rağmen “Kıbrıs”ın AB üyeliğine ehil olup olmadığını sormamış, Rumların çok yüksek ücretler ödediği üç hukukçuya hazırlattıkları mütalaayı dikkate almışlardır. Bu mütalaayı veren “hukukçular” daha sonra Fransa’nın güneyinde şatolar satın almıştır.
Kıbrıs’ın kanlı geçmişi dikkate alındığında bu iki federe Devletin Avrupa Birliği içinde BBF yani iki bölgeli, iki toplumlu federasyon içinde çıkarlarını koruyabilmesi söz konusu olamaz.
Geçmişte kanlı EOKA’cılar vardı. Grivas’lar, Nikos Samson’lar, Yorgacis’ler, Papaz (pardon başpiskopos) Makarios… Bunlar artık yok. Bugün hepsi Avrupai-medeni insanlar, gül gibi geçiniriz diyebiliyor musunuz?
Gerçekten de çok efendi, barışçı ve uygar Rumlar var. Ancak bir de adanın gerçeği var: aşırı akımların, kilisenin fanatik çıkışlarının, ülkede siyasi ortamı bir anda nasıl etkilediği ve o uygar Rumların bunları önleyemediği hep örnekleri ile yıllar boyu görüldü. Çok medeni ve dost görünen Rumların da nasıl değiştiğini, o yaratılan ortama uyum gösterip radikalleştiğini hatta şiddet yanlısı olduğunu çok gördük.
Kıbrıs’ta mevcut aşırıcı partiler yetmiyormuş gibi şimdi faşist partiler kuruldu. Federasyon kurulduğunu farzetsek bile Kıbrıs da Türklere yer olmadığı iddiasında olan ELAM gibi faşist bir partinin ortamı nasıl etkileyeceği düşünülmelidir.
İlginç olan husus ELAM’ın etkisiyle diğer partilerin de faşist ve ırkçı eğilimlerinin artması oluyor.
***
Bir süre önce görevde olan bir Sayın KKTC Cumhurbaşkanı’nı ağırlamıştık. Sayın Başkan, Türk kamuoyuna hitap etmek istemiş ve bu amaçla İKV’yi tercih etmişti. Onur duyduk ve kendilerinin bu isteğini olarak kabul ettik. Konuşmaları öncesinde yemek sırasında kendisine Belçika’da Wallonia adı verilen Devletin, Avrupa Birliği’nin Kanada’yla yapmış olduğu serbest ticaret anlaşması CETA’yı bloke edebilecek veto yetkisi olduğunu, yani Belçika’nın bir konfederasyon temeli esasında olduğunu belirterek sordum: “Sizin görüşmelerde hedeflediğiniz Kıbrıs düzenlemesinde Türk federe devletinin böyle bir veto yetkisi olacak mıdır?”
Sayın Cumhurbaşkanı, herhalde latife yaptılar ve “Ben bunu bilemem, Elçin’e sor” dediler. Müzakerecinin bu konulara mutlaka hakim olması şarttır. Yani bu müzakerelerde hukukçuların olması ve Avrupa Birliği’nin supra national uluslar üstü yetkilere sahip bir kurum olduğunun bilinciyle hareket edilmesi gerekir. AB kurumlarının son derece karmaşık ve ayrıntılı yetkilerinin çok iyi bilinmesi gerekir.
Birleşik Krallık niçin Brexit’i seçti?
Koskoca Britanya imparatorluğu mirasçısı Birleşik Krallık yıllarca uğraştı, vetoları aştı ve 1973’te tam üye oldu. Londra, 80’e yakın Avrupa parlamenteriyle Parlamentoda ağırlıklı olarak temsil edildi. Komisyon’un başkanlığına dahi bir dönem (İngiltere eski Maliye Bakanı, İşçi Partisi lideri) Roy Jenkins’i getirtti. Avrupa Komisyonu’nda tam yetkili temsilcisi ile önemli Genel Müdürlüklerle, konseydeki bakanlarıyla, Adalet Divanında hâkimleriyle, advocate generalleriyle, yan, tüm kadroyla bütün AB Kurumlarına “büyük Devlet olarak” katılmasına rağmen Avrupa Birliği’nin müdahalelerinden şikâyet ediyor, çıkmak istiyor. (Schengen, Avrupa Para sistemi, Sosyal Şart Social Charter gibi temel politikaların dışında kalmasına rağmen “Brüksel’in müdahelesinde yakınıyordu.)
Londra, “büyük Devlet statüsüyle” AB içinde bütün ağırlığı ile temsil olmasına rağmen, yeterince etkili olamadığını savundu. “Brüksel karar veriyor biz uymak zorunda kalıyoruz” dediler. Önemli konularda üye Devlet olarak veto yetkisi olmasına rağmen, oylamalarda büyük bir ağırlığı olmasına, Parlamentoda da en büyük gruplardan birine sahip olmasına rağmen!
Van Gend en Loos, Costa v. Enel gibi Adalet Divanı kararlarından sonra bir İngiliz hukukuçu (Rudden) AB Hukukunu “frankeştayn’nın monster’i” olarak nitelendirmişti. Frankeştayn’ın yarattığı dev daha sonra söz dinlemez olmuştu. Devletler de AB’yi kurduktan sonra, o AB’yi kontrol edemez oldular. Supremacy of EU Law…
Onun için bir federe devlet olarak “Kıbrıs Türk Devleti” nin “Kıbrıs Cumhuriyeti” şemsiyesi altında AB de bulunması durumunda hiçbir şekilde söz hakkı olmayacaktır.
Kıbrıs Anayasasında öngörülecek güvencelerin, checks and balances denge ve denetim şeklindeki anayasal hakların korunmasına yönelik hükümleri supra national uluslarüstü yetkileri olan AB içinde etkili olmayacaktır.
Bir de diyorlar ki, Kıbrıs Rumlarının ağırlıklı olduğu Kıbrıs Cumhuriyeti, Türklerin haklarını ihlal ederse, Türklere baskı, taciz ve katliam yaparsa, AB, o Kıbrıs’ı cezalandırır.
Bir üye Devlet, AB hukukunu ihlal ederse ona ceza verilebilmesi için, o Devlet hariç, oybirliği gerekir. Kıbrıs’ın oy veremeyeceği bu durumda sorun olmaz; zira tam üye olan Yunanistan her türlü kararı engelleyebilecektir.
Üye Devletin içinde feder decletler arasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda AB zaten bu gibi konularda “sorun o ülkenin iç meselesidir” gerekçesi ile karışmaz. AB üyesi olduktan sonra güvencemiz AB şeklinde düşünmek mümkün değildir.
Yabancı uzmanlar 2000’li yıllarda AB üyeliği söz konusu olunca, Kıbrıs’da çözüm yolunun konfederasyon olduğunu belirttiler. Bugün, IAI İtalyan Uluslararası İlişkiler Enstitü başkanı olan Nathalie Tocci de CEPS Center for European Policy Studies’de çalışırken bir Kıbrıs raporu hazırlamış ve Konfederasyon modeli önermişti: The ‘Cyprus Question’: Reshaping commmunity identities and elite interests within a wider Europeam framework, CEPS, Brussels, March, 2000.
Bu metin yayınlanır yayınlanmaz Londra’da “Kıbrıs’ın Dostları” çalışmalarını yürüten Yunanlı Armatör Costas Karras Brüksel’e geldi. Tocci’yi ve o bölüm başkanı Michael Emerson’ı Hilton otelde süitinde ayağına çağırarak Kıbrıs Türklerine yapılan mezalimi anlatan bölümleri çıkarttırdı ve konfederasyon yerine mutlaka federal çözüm yazılsın dedi.
Michael Emerson Avrupa Komisyonu’nun Moskova Büyükelçisi iken yaptığı suiistimaller nedeniyle görevden alınmış ve CEPS e geçmişti. Kıbrıs Rum Merkez Bankası ve Yorgo Vasillou da ağır mektuplar yazarak Tocci’nin raporunu eleştirdiler.
Nathalie Tocci Oxford Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra London School of Economics’de master, doktora yapıyordu. CEPS’ten aldığı 1500 euro öğrenimini sürdürmesi için çok önemli idi. Mecburen altı ay sonra yeni bir rapor yazdı ve federasyon önermek zorunda kaldı. (Bunları nerden biliyorum? O tarihte Brüksel’de görevli idim. Natali Tocci de Rue Concorde’da oturan bir komşumdu. Önce yazdığı raporun bilimsel yönden savunulması için benden destek istedi. Ben de konunun uzmanlarından destekleyici mütalaalar aldım. Ancak CEPS e veya Emerson’a önemli bir meblağ ödendiği söyleniyordu. Başarılı olamadık.)
Tocci, şimdi Altiero Spinelli’nin kurucusu olduğu Instituto Affari Internationazionale’nin başkanı olduğu gibi, geçtiğimiz beş yıl AB Komisyonu’nun Dış ilişkiler Yüksek Temsilcisi Bayan Mogherini’nin danışmanlığını yaptı. Ayrıca Tübingen Üniversitesi’nde de profesör oldu.
Aynı tarihlerde Profesör Dr. Nanette Neuwahl da en iyi çözümün konfederasyon olduğunu vurguluyordu: “Cyprus-Which Way? In Pursuit of a Confederal Solution in Europe”, Harvard Law School, Jean Monnet Working Papers 4/2000. (Profesör Neuwahl, Leiden Üniversitesi’ni bitirdikten sonra Floransa’da Avrupa Enstitüsünde doktora yapmış, Liverpool ve Leicester Üniversiteleri AB Hukuku profesörlüğünden sonra Montreal’de Hukuk Fakültesi’nde Jean Monnet profesörlüğüne getirilmişti. 1995-96 yıllarında Prof Neuwahl’ı ve şimdi Bruges’da Avrupa Koleji rektörü olan o zamanki eşi Prof Dr. Jörg Monar’ı KKTC ye davet etmiş ve rahmetli Denktaş ile görüşmelerini sağlamıştım.)
Tocci ve Neuwahl gibi diğer bilim adamları da AB üyeliği söz konusu olduğunda konfederasyon, iki ayrı Devlet formüllerini önerdiler. Buna paralel olarak, Kıbrıs Türkünün tek başına kalmaması için Türkiye’nin de AB üyeliğini önerdiler.
Prof. Dr. Halûk Kabaalioğlu kimdir?
Avrupa Birliği hukuku ve uluslararası ticaret hukuku alanındaki çalışmalarıyla tanınan Prof. Dr. Halûk Kabaalioğlu, hem akademik hem diplomatik alanda Türkiye’yi başarıyla temsil etmeye devam ediyor.
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olan Kabaalioğlu, yüksek lisans eğitimini Columbia Üniversitesi ve Brüksel Özgür Üniversitesi’nde tamamladı. Marmara Üniversitesi’nde profesör unvanını aldıktan sonra Avrupa Toplulukları Enstitüsü’nün kurucu müdürlüğünü üstlendi.
1990-1994 yıllarında İstanbul Sanayi Odası Genel Sekreterliği, 1998-2002 arasında ise Brüksel’de Türkiye’nin AB Daimi Temsilciliği’nde Uzman Hukuk Müşaviri olarak görev yaptı. Bir dönem Lefke Avrupa Üniversitesi’nin rektörlüğünü de yürüten Kabaalioğlu, uzun süre İstanbul Ticaret Odası’na danışmanlık yaptı.
2002’den bu yana Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı olan Kabaalioğlu, aynı zamanda Avrupa Hukuk Fakülteleri Birliği (ELFA) Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Avrupa Bilim ve Sanat Akademisi üyesidir. Brüksel merkezli CERIS’in yönetim kurulunda yer almakta, 1993’ten bu yana ise Turkish Universities Association in EC Studies (TUNAECS) başkanlığını sürdürmektedir.
Prof. Dr. Kabaalioğlu, 2003 yılından beri İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) yönetiminde görev alıyor; 2007–2014 yılları arasında vakfın başkanlığını yürütmüştür.
Yorumlar kapalı.