Bir kısım Lefkoşalı’nın kökeni de, böylece ortaya çıkar:
Savaşçı dervişler…
c-Kentlere Yerleşmiş Osmanlı Memurları:
Türk Dönemi boyunca Kıbrıs’ta görevlendirilen Osmanlı memurlarının, önemli bir kısmı, görevleri sona erdikten sonra, adayı terk etmemiş, Kıbrıs’a yerleşmeyi, tercih etmiştir. Osmanlı toprak düzeninin doğal sonucu olarak, büyük toprak sahibi olan bu insanlar, kendileri kentlerde oturup, köylerdeki çiftliklerinin gelirleri ile oldukça zengin bir yaşam sürdürmekte idiler. Günümüzde Lefkoşa kenti ve Lefke gibi kasabalarda yaşayan insanların bir bölümünün, Osmanlı memur ailelerinin torunları olduğu da ortadadır.
Haşmet Gürkan, “Dünkü ve Bugünkü Lefkoşa” adlı eserinde, bu tip ailelerden bazılarına değinirken, Lâkadamya’da büyük toprakları olan “Köroğluzade Hüseyin Efendi”den bahseder. Aile, 19.yy baslarında Bolu’dan gelerek adaya yerleşmiş ve büyük topraklara sahip olmak bir yana (topraklar, 1821 İsyanı’na katılan Rumlar’dan zoralımla alınarak tahsis edilmiştir) Hüseyin Köroğluzade, yukarıda da belirtildiği gibi, 1883’de Kavanin Meclisi’ne Lefkoşa milletvekili olarak girmiş, ünlü bir Bektaşidir. . Aile mensupları hâlâ Lefkoşa’da yaşamakta olup, adaya ilk defa gelen dedeleri, Mehmet Ağa Köroğlu “Bolu Muhafız Komutanlığı” ndan naklen Kıbrıs’a gelmiştir. Ünlü Kıbrıslı sadrazam, Mehmet Kâmil Paşa da ailenin, damadıdır. Onun da ünlü bir Bektaşi olduğu, bilinen bir gerçek!
Lefkoşa’nın bugün de bilinen bir ailesi olan Kufizadeler’in ayni biçimde, 19.yy’ın ikinci yarısında Hatay Valiliği’nden naklen Kıbrıs’a gelen, Kufizade isimli zatın torunları olduğu ve geçmişte ailenin, büyük topraklara sahip olduğu, bilinmektedir. Aile Kıbrıslı Türklerin politik ve sosyal yaşamı içerisinde, önemli roller oynamıştır.
XX.yy başlarında Kıbrıslı Türklerin politik ve sosyal önderleri arasında bulunan Tüccarbaşı Hacı Derviş Paşa’nın da İstanbul doğumlu olup, bugünkü Lefkoşa’nın nerede ise bütün sur dışının sahibi olduğunu anlatan Haşmet Gürkan’ın da o tip bir aileden geldiği, ailesinin geçmişte Zeytinlik köyünün sahibi olduğu, bilinmektedir.
Son Kıbrıs Başkadısı Rıfat Efendi, vali Ali Ruhi Efendi torunları, hâlâ Lefkoşa’da yaşamaktadırlar.
1882-83 yıllarına ait “Su Kayıt Defteri”ni gözden geçirdiğimiz zaman (Evkaftan su alanların listesidir) göreceğimiz isimler de o insanların hem geçmiş ve hem de şimdi yaşayan ahfadlarını tanımlamaya yeter:
Listedeki isimler, o dönemde yerleşik olup; mahalle çeşmelerini kullanmayı tercih etmeyerek, suyu doğrudan evlerine alan, deyim yerinde ise kişizadelerdir. Çünkü elimizde aynı döneme ait, mahalle çeşmelerinin su dağıtım çizelgesi de bulunmakta olup, adı geçen semt ve sokakların genel çeşmelerine ayrıca su verilmekte olduğunu, bilmekteyiz. Bu bilgi ışığında, 19,yy sonları Lefkoşa eşrafının, hemen hemen bugünkülerle ayni olduğu görülmektedir. Dedezade, Şekerzade, Mısırlızade, Ekmekçiler, Mutallip v.b. aileleri… Kenti bilenler, o ailelerin bugün de ayni yerlerde oturmakta olduğunu, herhalde teslim edecektir. Ayni yıllara ait İngiliz kayıtlarında, Kıbrıs’ta mevcut vakıfların mütevellileri araştırıldığı zaman da ortaya yine bildik isimler çıkar. Derviş Ahmet Raşit, v.b. bugün de toplum hayatında önemli rolleri olan ailelerdir bunlar.
Lefkoşa eşrafının Osmanlı geçmişine değinerek, konuyu aydınlatmaya çalışırken, Baf Kasabası’nın yerli insanlarının bir bölümünün de ayni kökenden geldiklerini ortaya koyarak, o kökenden gelenlerin bir başka yerleşim birimi olan, Lefke’ye geçebiliriz.
Lefke kasabası da, adadaki görevi sona erdikten sonra, Kıbrıs’a yerleşmiş bulunan kimi Osmanlı memur ailelerinin, torunlarının yaşadığı bir yerleşim birimi olarak, dikkat çekmektedir. Kasabanın yerli ailelerinin lâkapları, bu gerçeğin kanıtı olarak, ortadadır: Binbaşıoğullan, Serdarlar, Paşazadeler, Kayyumzadeler, Kayyum başıoğulları, Dayıoğulları, Nekipzadeler, Müderriszadeler v.b… Aile şecerelerini bulup incelemek her zaman mümkün olmadığı için, kökü geçmişe dayanan bu ailelerin kökenlerini araştırırken, eğer o aile adına kayıtlı bir vakıf varsa, onun sahibi, vakfiyesi ve geçmişten bugüne mütevellilerini incelemek, çoğu zaman yeterli bilgi toplanmasına, yardımcı olabilmektedir. Lefke Orta Camii Vakfı, buna güzel bir örnektir.
Vakıf sahibi, El-Hac Ali Bey bin Ebubekir’dîr. Adının ekinden de anlaşılacağı üzere, Ali Bey’in babasının adı Ebubekir Bey’dir ki, kendisi fetih komutanlarından birisi olup, Osmanlı yönetiminin ilk Baf Sancak Beyi’dir. Ebubekir Bey, sancağı dahilindeki Lefke’de bulunan, o zamanki Lâtin idaresinin bakımsızlığı dolayısı ile harabe haline gelmiş eski bir Ortodoks kilisesini tamir ettirerek, camiye çevirmiş ve bakımı için bir vakıf kurmuştur. Ebubekir Bey’in camiye çevirdiği kiliseye verdiği isim, dedesinin adıdır:
Piri Mehmet Paşa Camii…
Piri Mehmet Paşa, Yavuz’un ünlü sadrazamı olup, bu göreve Kanuni zamanında da devam etmiştir. Kendisi, Üç-ok Türkmenleri’nin önderi, Ramazanoğlu Halil Bey’in oğludur. Aile, Çukurova’da ünlü Ramazanoğulları Beyliği’ni kurup yaşatmıştır.
Evkaf kayıtlarına bakılırsa, vakfın bugünkü mütevellisinin ise, Dayıoğlu ailesinin, en yaşlı erkek üyesinin olması gerekmektedir. Ailenin bir Osmanlı sadrazam ailesinden gelmek bir yana, kökeninin Oğuz Han’a kadar uzatılabileceği, açık.
(Devam edecek)
Nazım Beratlı
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.