C- Kıbrıslı Türklerin ataları adada nerelere yerleştirildiler?
Göçürülme ve iskân fiilinin görülen nedeninin, boş ve işlenmeyen toprakların mamur hale getirilip işlenmesi ve katma değer yaratılması olduğunu bilince, bu insanların, Kıbrıs’ta boş kalmış olan topraklara yerleştirildiklerini de anlamak, çok zor olmaz. Adanın fethini takiben nerelerin boş kalmış olabileceği sorusu ise, çok kolay yanıtlanabilecek bir sorudur: Anadolu’dan göçürülen Türkmen kökenli reayanın iskân edildiği bölgelerin, sahipleri tarafından terk edilen eski Lâtin toprakları ile kraliyet ve manastır arazileri olduğu, ortadadır. Gazioğlu, Mesarya’da ve Mezoto bölgesinde (Larnaka bölgesinde, Lâtin döneminde baronluk merkezi olan bir köyden adını alan bölge) 76 köyün bütünü ile boşalmış olduğunu yazmaktadır. Anadolu’dan getirilen nüfus, buralara iskân edildi. Yüzyıllar sonra, İngiliz Vali Sir Ronald Storrs, adadaki valiliğini anlatırken, “1930’da sadece Türkler ile meskûn olan köylerin sayısı 74 tane idi…” diye yazar… Ne tesadüf!
Elimizde, sözünü ettiğimiz Lâtin mülkünün nereler olduğunu belirleyen, önemli bir liste bulunmaktadır. Bu, adadaki Kraliyet mülkünü gösteren, 1510 ya da 1512 tarihlerinde derlenildiği düşünülen, bir Venedik listesidir. Söz konusu listeye göre, Lâtin Kraliyet ailesine ait köy ve çiftlikler şunlardır:
Alehtora, Aynikola (Esentepe), Galatya (Mehmetçik), Galinoporni (Kaleburnu), Gaziveran, Kalohoryo (Çamlıköy), Kambilli (Hisarköy), Kazafana, Kyrsophou (Hirsofu), Köfünye (Geçitkale), Korovya (Kuruova), Kukla, Lapithyou, Lefke, Lemba, Luricina (Akıncılar), Margi (Tatlısu), Moronero, Paramali, Pergamos (Pergama-Beyarmudu), Peristerona, Blâdanisya, Baf Prasio’su, Psillâtos (İpsillât = Sütlüce), Sarama, Suskia (Susuz), Terra, Trapeza, Tremetuşa, Vroişa (Yağmuralan) ve Yayla…
Lefkonuk’ta, Yenağra’yı da içine alan, bir Kraliyet Malikânesi bulunmaktaydı. (Şimdiki Geçitkale ve Nergisli). Bodamya’da ise 1426’da Memlükler’in yıktığı bir başka Kraliyet Malikânesi vardı.
Akursos, Mora (Meriç), Episkobi’nin (Piskobu=Yalova) bir kısmı, Yukarı ve Aşağı Arodez (Kalkanlı) köyleri, Rodos’u da ellerinde tutan, Templer Şövalye Tarikatının malı idi. Hospitalier Şövalyeleri diye anılan bu tarikatın Kıbrıs’taki kumandanlık merkezi ise, Armanohori, Finike ve Templos köyleri idi. (Templos, Osmanlı döneminde önemli bir Osmanlı ailesine verilmişti)
Angolem (Taşpınar), yakınlardaki Lagudera Malikânesi’nin sahibi olan Antakya Patriği Pierre d’Angoulemi’nin; Apoukhori (Abohor = Cihangir) Meluşa ile birlikle Tripoli (Trablus Şam) Kontu’nun; Alaminyo, Yafa Kontu d’Ibelin’in; Ağırdağ, Kıbrıs Ordu Kumandanı General Jean de Verni’nin; Klâvdia (Kuruova), Edessa (Urfa), Kontu’nun; Elea (Doğancı) ise Belfarege adlı bir soylunun, özel mülkleri idiler. Episkopi’nin bir kısmı ise doğrudan Cornaro ailesine aitti. Kıbrıs’ın Venedik’e geçmesini sağlayan son Lüzinyan kralının karısı, Catherina Cornaro’nun ailesinin. Herhalde hizmetlerine karşı verilmiş bîr mükâfat! Gaziveren’in, Casivera isimli bir aileye ait olduğuna değin, kayıtlar vardır. Gönyeli’nin de İon Youalli isimli bir asilin çiftliği olduğu biliniyor.
Müslümanlığı kabullenerek canını kurtarmaya çalışmış Lâtin halkın iskânına ayrılan birkaç tanesi dışında, bu listede yer alan yerleşim birimlerinin tümüne, Anadolu’dan getirilenlerin yerleştirildiğini anlamak için, kâhin olmak, gerekmiyor. Meraklı olup da sayma zahmetine katlanan, görecektir ki elimizdeki listede elli yerleşim birimi bulunmaktadır. Oysa, Osmanlı kayıtları, Anadolu’dan göçürülen nüfusun 76 köye yerleştirildiğini belirtmektedir. Bizce bunun nedeni, özellikle Mesarya’daki çiftlikler içinde yer alan küçük serf yerleşim odaklarının, Venedik listesinde kayda değer görülmemesi olabilir. Örneğin, Yenağra, İpsillât, Abohor sayılmakta ama Çatoz’un (Serdarlı) adı geçmemektedir. “Durmuş Dede” türbesinin bugün bile yaşadığı bir yerleşim biriminde yaşayanların, Türkmen olduğu her halinden belli iken, bu listede o köyün adının geçmemesi, çevre köylerle ayni çiftlik içinde yer alıp, oraya yerleşen Türkmenlerden sonra köy niteliği kazanmasıyla, izah edilebilir. Görneç, Kalavaç, Kufez ve diğerleri gibi… O zaman, geriye kalan köylerin de hangileri olduğu, ortaya çıkar. Bu listede adı geçen soylulara ait çiftliklerin çevresindeki, günümüzde de Türklerin yaşamakta olduğu diğer köyler. Örneğin, Lefke, Çamlıköy, Doğancı ve Gaziveren arasında küçük bir yerleşim birimi olan, Peristeronari (Cengizköy) ve benzerleri.
Kayıtlardan da anlaşılacağı üzere, ilk yerleşim alanları, Lefkoşa ve Mesarya köyleridir. Bunun başlıca nedeni olarak Mesarya’nın tahıl deposu özelliği düşünülebilir. Üzüm =şarap tarımının yapıldığı diğer alanların, çok daha sonraları iskân edildiğini düşünmek, akla aykırı olmaz. Sayın Erdengiz’den öğrendiğimize göre, XII.yy’da Kıbrıs’taki Müslümanların şarap ticareti yapabilmelerine izin veren, bir ferman bulunmakladır. Demek ki, bağcılıkla temas, Kıbrıs adası Müslümanları için o tarihler dolaylarında söz konusu olmuş, öyle bir gereksinim, o zaman doğmuştur. Bizce bunun anlamı, bağcılık bölgelerine Türk iskânı ile açıklanabilir. Trodos’a Türk iskânının bulunmaması da bizce, ayni şarap/egemen Müslüman ideoloji ilişkisi ile açıklanmalıdır.
Kıbrıslı Türklerin %75’inin atalarını oluşturan Türkmen boylarının Kıbrıs’a getirildikten sonra yerleştirildikleri köyler, bu eski Lâtin Malikâneleri idiler.
Bu bilgiler ışığında, bizce yukarı aktardığımız köylerin, Anadolu’dan göçürülmüş Türkmenlerin iskân edildiği köyler olması, akla daha yakındır.
Özetlersek, Anadolu’nun yukarıda sayılan bölgelerinden gelen Yörük/Türkmen oymakları, son listede sayılan ve onların yakın çevresinde olan yerlere yerleştirildi. Yerleşme, Mesarya ve Lefkoşa çevresi köyleri merkezinden başladı ve yayıldı.







Yorumlar kapalı.