Nazım Beratlı
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Kahraman Akademos ile Platon

Kahraman Akademos ile Platon



Antik Atina’nın kuzeybatısında, adını kahraman Akademos’tan alan bir orman vardı. Yakınlarda bir malikanesi bulunan Platon, öğrencileri ile bu ormanda buluşur ve sohbet ederdi. Sonradan, burası bir duvarla çevrildi ve burada, bir gymansyum kuruldu. Akademos ormanında, Platon’un dersler verdiği bu gymnassiuma, Akademos’dan dolayı, Akademia denildi. Sonraları, Yeni-Platoncular ile Stoacılar arasındaki tartışmada, Platon’un tarafını tutanlara Akademisyenler de denildi.
Orta Çağ’da düşünürler ve yazarlar ile tarihçilerin bir araya gelerek, genellikle devletten yardım alarak oluşturdukları ve bir anlamda kiliseler çevresinde gelişen bağımsız schola’lara karşı (ki bunlar, güncel üniversitelerin çekirdekleridirler) siyasi düzeni korumak ve kollamak üzere denetleme görevi yapan, bağımsız kisveli ama aslında krala bağlı kurullara da Akademi, denilmeye başlandı.
1664’te Fransız Akademisi kuruldu. Varlığını bugün de sürdüren Fransız Akademisi, ülkede sanat ve bilim alanında sivrilen insanların, eskiden krala; şimdi ise Cumhurbaşkanı’na yaptıkları bir dilekçe ile seçildikleri ve Fransız kültür ve bilim hayatını yönlendiren kararların alındığı, devlete bağlı bir kurumdur. Yani Akademi üyeleri, ders mers vermezler, tam tersine, verenlerin neler yaptığını denetlerler ve üniversiteden gelmeleri, gerekmez. Kendi alanında, değeri genel kabul görmüş çalışmalar yapan aydınlar, yazarlar, sanatçılar ve elbette bilim insanlarından oluşur. Fransız Akademisi, türünün tek örneği değil! Örneğin İsveç Akademisi de Nobel Ödülleri’ni dağıtıyor! Bunun gibi, Belçika Kraliyet Akademisi Fransız dilinin gelişimini sağlayan çalışmalar yapıyor, İtalya’daki Bologna Akademisi Fransa’daki örneği takip ediyor, Polonya İlimler Akademisi bilimsel gelişmeyi planlıyor v.s. Vatikan’dan, Rusya’ya kadar ayni amaca hizmet eden, sayısız “akademi” var.
Yani akademi, bütün dünyada bazı istisnalar dışında, üniversitelerin üstünde bir kurumdur. Onların çalışmalarını planlar.
Dünyada üniversitelerin kuruluşu ile Türkiye’ye gelmesi arasında, 700 yıl gibi bir zaman aralığı vardır. Dünyada ilk defa kurumsallaşan üniversite, Bologna Üniversitesi’dir ki kuruluş tarihi, 1088’dir… Değil Osmanlı, daha Anadolu Selçukluları kurulmamış! Oxford da Osmanlı’dan eskidir. 1930’larda Darülfünun’dan üniversiteye geçerken, bizde akademi, enstitü, fakülte, bölüm v.s. kavramları alt-üst edilerek, meslek yüksek okulu niteliğindeki bazı kurumlara, akademi adı verildi! (DMMA’lar, İTİA’lar gibi)
Tarihsel anlamında bizde, örneğin Prof. Halil İnalcık; bir akademisyendir. Çünkü durduğu yerde hem İngiltere’deki Royal Academy, hem de USA Academia kendisine baş vurup, “üyemiz olmak şerefini bize verir misiniz?” demişlerdir. O da lütfedip, kabul buyurdu… Öyle olur…
Son yüzyılda pratik içinde, üniversite öğretim “üyeleri” de akademisyen diye anılmaya başlandı! “Üyeleri” dedim… Ayrıntıya dikkat edin… “Görevlisi” başka… Farkı nedir? Şu:
YÖK Yasası’na göre, “doktora”, yüksek öğrenimin bir devamıdır. Yani, doktora yapmakta olan adam, üst seviyede bir öğrencidir. (Madde: 3, fıkra: m, bend: t/2) Doktora’sını bitiren ya da tıpta uzmanlık unvanını alan birisi, herhangi bir üniversitede ihtiyaç olursa, Üniversiteler Arası Kurul’un tayin edeceği üç doçent ve/veya profesörün oluşturduğu bir kurula eserlerini gönderir, eğer eserleri değerli bulunursa, yabancı lisan sınavını da geçer ve o zaman, Yardımcı Doçent unvanını kullanabilir. Yrd. Doç. Olarak atananlar, her seferinde 2 ya da 3 yıllık süreleri kapsayan sözleşmelerle en çok 12 yıla kadar atanabilirler ve bu sürenin sonunda doçent olamazlarsa, görevleri uzatılmaz ve ayrıca her sözleşmenin sonunda, görev kendiliğinden sona erer! ( Madde 23, fıkra a) Ayni yasaya göre, Yardımcı Doçentlik “ilk kademedeki akademik unvan”dır. ( Madde 3, fıkra m/3) Onun altı, akademik bir nosyon değildir. Yani akademisyen değildir. Zaten ayni yasada, Öğretim üyesinin Prof. Doçent ve Yrd. Doçent olduğu da açıkça yazılıdır. (Madde 3, fıkra m) Onun altı, Öğretim görevlisidir… Bizim öğrencilik günlerimizde, bunlara doktoralılar dahil, “asistan” denilirdi… Yar doç falan da yoktu…
Medreseyi öldürdük… Üniversiteyi de daha anlama aşamasındayız! Adımızı akademisyen koyup, mollalık, allâmelik edenlerimizi, ciddiye almayın… Hele bu çağda…
Devam edeyim gardaş? Yoksa zülfü yare dokunur, keseyim?
Biraz devam edeceğim, hiç kusura bakma…
Pişkinler ve hadsizlere ses çıkarmaya çıkarmaya topluma egemen oldular…

Kahraman Akademos ile Platon
+ -

Yorumlar kapalı.