Prof.Dr.Oğuz Karakartal

Halide Edib



   Hitabet veya Nutuk, Sözlü Anlatım’da önemli türlerden biridir. Hitabet-Nutuk, özel günler, özel konular ve olaylarda hazırlanan heyecanlı ve etkili metinlerdir.

   Son günlerde insanlığın yaşadığı ölümcül virüs salgını sebebiyle dünyada, Türkiye’de ve ülkemizde siyasiler, ilgililer televizyon ekranından halka hitap edip onları hem uyarıyor, hem sakinleştiriyor, hem de moral vermeye çalışıyor. Yetkililerin konuşmalarını, hitabetlerini dinlerken, bu anlatım türünün kimi özellikleri aklıma geldi ve o konuşmalarda bunların ne kadarı mevcuttur diye aradım.

Hitabet metni hazırlanırken şu ölçütler kullanılıyor veya kullanılmalı:

  1. Hitabet metni “hitap sözcükleriyle başlar. (Arkadaşlar, Dostlar, Vatandaşlar vs..)
  2. Hitabet konuşma metni çok uzun olmaz.
  3. Hitabet konuşma metni coşkulu, yüksek bir eda ile sunulur.
  4. Dinleyenler üzerinde etkili olmak için çarpıcı benzetmelere başvurulabilir.
  5. Vecizeler, atasözleri, anektodlar vb yardımcı malzemeden yararlanılır.
  6. Metinde “ben” yerine “biz” zamiri,  yüklemde “birinci şahıs” yerine “birinci çokluk” tercih edilmelidir. (Yaptım yerine yaptık vb.)
  7. Metinde “emir” kipinden çok “gereklilik ve istek” kipleri tercih edilmelidir. (Yapın yerine yapmalı, yapalım gibi..)
  8. Hitabet metni yemin motifiyle bitirilebilir. (Yemin ettirme)

   Bizim kültürümüzde hitabet türü denince, Mustafa Kemal Atatürk, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Halide Edip Adıvar başta olmak üzere bir takım ünlü isimler var. Onlardan Halide Edib Hanım’ın İzmir’in işgalinin ardından başlayan mitingler sürecinde, İstanbul Sultanahmet Meydanı’nda yaptığı konuşma-hitabet metnini örnek olarak okuyalım:

Kardeşlerim, evlatlarım!

   Ruhu göklerde olan ecdadımız minarelerimizden yedi yüz yılın şanlı Osmanlı tarihinin bugünkü faciasını seyrediyor. Bu tarihi, bu muazzam meydanda zafer alayları yapan kahraman ecdadımızın ruhları karşısında, dünyanın bir başından bir başına at süren ona mağlup erlerin gazapları karşısında başımı kaldırıyor ve diyorum ki “Ben Türk ve Müslüman tarihinin bedbaht bir kızıyım. Eskileri kadar kahraman fakat bedbaht yeni milletin de bedbaht bir anasıyım. Bu yeni millet namına, ulu ecdadımızın ruhları önünde başımı eğip yemin ediyorum. Bugün kolları kesilmiş Türk milletinin geçmiş günlerdeki kadar cesur bir ruhu var. Allah’ıma ve hakka dayanarak Türk milletinin son yolunu size ve dünyaya ilan ediyorum.

   Beni dinleyiniz: Kardeşlerim, evlatlarım;

   Asırlardan beri sinsi sinsi devam eden Avrupa’nın istila siyaseti her vakit Türk toprakları üzerinde en vicdansız bir şekilde tecelli etmiştir. Ayda ve yıldızlarda zapt edilecek Müslüman ve Türk toprakları ve milletleri olduğunu haber alsa oraya istila ordusu göndermek için mutlak yol bulacak olan Avrupa’nın eline nihayet bir fırsat geçmiştir. Türk’e zalim ve günahkar diyen, milletlerin günahı için mahkeme kuranların bu günahı o kadar çirkin ve sefil bir günah ki, lekesini engin denizlerin nihayetsiz suları yıkayamayacaktır. Avrupa’nın bu günahı karşısında sizin için bugün yegane yükselen ses Müslüman dünyanın sesi!

   Ya Rabbi, hakkın ve milletlerin bir mahşeri, bir mahkeme-i kübrası hazırlanıyor. Bu mahkemeye millet ve hakkı çiğneyen zalimler gelecektir. Ve bu zalimleri en evvel kendi milletleri mahkum edecektir. Milletlerin ruhunda her vakit ilahi bir hak ve büyüklük vardır.

   Dinleyiniz! Sizin iki dostunuz var:

Bugünkü Müslüman Alemi, öteki millet hakkı için bağıracak milletler; Birini kazandınız, ötekini bugünkü açtığınız davanın hak ve ulviyeti kazanacaktır.

   Hükümetler düşmanınız, milletler dostunuz, kalbinizde isyan kuvvetinizdir.

Böyle muazzam bir günü Osmanlı tarihi, Osmanlı toprağında bir defa daha idrak edemeyecektir. Bugün size haber verdiğim milletlerin hak günü uzak değildir. O gün gelirse içimizden bugün burada bulunanlardan bazıları bu dava yolunda ölmüş olursa, onun mezarı üstüne istiklal bayrağınızla geliniz ve o günü müjdeleyin.

Şimdi yemin ediniz ve benimle tekrar ediniz:

   Milletlerin ilahi hakkı ilan olunacağı güne kadar kalbimizde heyecanımız kalacak, eksilmeyecektir.

Yemin ediniz!

Yedi yüz senenin tarihini ağlayan minareler altında yemin ediniz:

Bayrağımıza, ecdadımızın namusuna hıyanet etmeyeceğiz.”

Halide Edib
+ -

Yorumlar kapalı.