Mutlak üstünlük (absolute advantage) ve mukayeseli üstünlük (comparative advantage) kavramları üniversite yıllarımda sınavlarda sıklıkla sorulan sorular olması nedeniyle iyice öğrendiğim konulardan idi. Bunun içindir ki aradan 54 yıl geçmiş olmasına karşın belleğimden hiç çıkmadı.
Günümüzde iletişim ve bilişim alanında yaşanan hızlı gelişmeler ile sermayenin ülke sınırlarını aşarak süratle yer değiştirebilmiş olması, uluslararası ilişkilerde karşılıklı dayanışmayı zorunlu hale getirmiştir.
Her ülke küreselleşme sürecinin sağladığı olanaklardan etkin biçimde yararlanmak ve bu sürecin olumsuzluklarından olabildiğince daha az etkilenmek amacıyla diğer ülkelerle olan ilişkilerini geliştirme gereği duymuştur.
Küreselleşmenin nimetlerinin ve getirdiği yükün ülke ekonomileri arasında eşit bir biçimde paylaşıldığını söylemek olası değildir.
Bunun için de özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomik olanaklarını paylaşmalarının ve bölgesel işbirliğini artırmalarının, küreselleşmenin olumsuz etkilerinden korunmada etkili bir yöntem olduğu açıktır.
Küreselleşme ile birlikte rekabet olgusunun giderek önem kazandığı günümüzde, ülkeler küresel piyasadan daha çok pay elde edebilmek için rekabet güçlerini arttırmaya çaba göstermektedir. Bu nedenle de uluslararası ticarette rekabet önemi gittikçe artan bir kavram olarak ekonomi yazınında yerini almıştır.
Rekabet çok farklı amaçlarla farklı ögeler vurgulanarak tanımlanabilen, ekonomik, siyasi ve sosyal boyutları olan bir kavramdır.
En geniş anlamıyla rekabet; bir ödül elde etmek amacıyla belli kurallar çerçevesinde birden fazla oyuncu arasında oynanan bir oyun ya da bir yarış olarak tanımlanabilir.
Rekabet ekonomi alanında da kullanılan bir kavramdır. Rekabetin ekonomi alanında varlığı, serbest piyasaların varlığı ile olasıdır.
Rekabet, serbest piyasa ekonomisinde gelişmeyi sağlayıcı, esnekliğini arttırarak verimliliği ve etkinliği olumlu yönde etkileyen, küreselleşme ve uygulayım bilimindeki gelişme gibi değişmelere uyum sağlanabilmesini olanaklı kılan bir araçtır.
Mutlak üstünlük
Ekonomi biliminin babası kabul edilen İskoç ekonomist Adam Smith; serbest ticaret ve uluslararası uzmanlaşmanın yararlarını mutlak üstünlük kuramı ile açıklamaktadır.
Adam Smith’e göre hangi mal diğer ülkelerden daha ucuza üretiliyorsa bunların dış satımı yapılmalı, bunun karşıtı olarak da gerekli olan ve ülkede pahalı olarak üretilen malların dışalımı yapılmalıdır.
Smith’e göre her ülke, üretiminde mutlak üstünlüğe sahip olduğu malın üretiminde uzmanlaşmalıdır.
Ülke, mutlak üstünlüğe sahip olmadığı malı üretmemeli, onu diğer piyasalardan almalıdır.
Böylece dış ticaret taraflara, kapalı ekonomi durumuna göre daha fazla kâr sağlayacaktır.
Smith’e göre; uluslararası ticarette mutlak üstünlüğe dayalı olarak oluşturulan işbölümü sonucunda zenginlik artacaktır. İşbölümünün artması için de değişim olanaklarının artırılması gerekmektedir.
Her ülkenin doğal koşulları bazı malların daha ucuza üretebilmesi için uygundur.
Mukayeseli üstünlük
Uluslararası ticarette Adam Smith’in mutlak üstünlük kuramı önemli bir yere sahip olmasına karşın, uzmanlaşmayı yalnızca mutlak üstünlük ile açıklamak olası değildir.
Çünkü bir ülkedeki tüm mallar; diğerlerine göre eğer mutlak olarak daha ucuza üretilebiliyorsa diğer ülkelerin durumu ne olacaktır?
Bu sorunun cevabını, bir başka büyük ekonomist David Ricardo mukayeseli üstünlük diğer bir ifade ile karşılaştırmalı üstünlük kuramı ile açıklamaktadır.
David Ricardo’ya göre, uluslararası ticareti mutlak üstünlüğe dayandırmaya gerek yoktur.
Uluslararası ticaret için üzerinde durulması gereken, ülkelerin bazı malları ucuza üretmeleri yani bu mallarda mutlak üstünlüğe sahip olmaları değildir. Aksine, önemli olan üstünlüklerin derecesidir.
Bir ülke, diğeriyle karşılaştırıldığında, hangi malların üretiminde daha yüksek bir üstünlüğe sahipse o mallarda uzmanlaşmalıdır.
David Ricardo’ya göre, uluslararası ticaretin temelini mutlak üstünlük değil mukayeseli üstünlük oluşturmaktadır.
Ricardo, dış ticareti uluslararası mutlak maliyet farklarına değil, mukayeseli maliyetlere dayandırmaktadır.
Eğer ülke, bazı malların üretiminde öteki ülkelere göre çok daha üstünse yani maliyetleri düşük ise, neden daha az üstün olduğu alanlarda üretim yaparak kaynaklarını harcamış olsun.
Bunun için en akılcı yol, ilgili ülkelerin mukayeseli olarak en etkin olduğu alanlarda uzmanlaşması ve bunların dış satımını yaparak göreceli olarak pahalıya üretebildiklerini diğer ülkelerden almasıdır. Bu şekilde hareket edilerek kıt kaynaklar en ekonomik biçimde kullanılacak ve gönenç en üst düzeye ulaşmış olacaktır.







Yorumlar kapalı.