Kıbrıs adasının patatesle tanışması İngiliz Yönetimi dönemine denk gelir.
Avrupa’da patates ziraatına 1585 yılında başlamıştır. 1878 ile 1960 yılları arasında bir İngiliz kolonisi olan Kıbrıs’ın patatesle tanışması 1878 yılından sonraki bir zaman diliminde olması kuvvetle muhtemeldir.
Osmanlıda patates ilk kez 1840 yılında Osmanlı Sarayı mensupları tarafından tüketilmeye başlandı. Osmanlı ahalisinin patatesle tanışması ise yıllar sonra olmuştur. Dolayısı ile Kıbrıs’ın Osmanlı egemenliğinde olduğu 1571-1878 yılları arasında patatesle tanışması ve patates ziraatı yapılması pek mümkün görülmemektedir. En azından araştırmalarım beni bu sonuca ulaştırdı.
Ülkemizde Lefkoşa İlçesi hariç, Gazimağusa, Girne, Güzelyurt, Lefke ve İskele ilçelerinde yıllardan beridir patates ekimi yapılmaktadır.
Kıbrıs’ta patates dikim ve hasadı, yılda iki kez yapılmaktadır (Aşağıda Tablo 1). İlkbahar ürünü patatesin dikimi Aralık-Şubat, hasadı ise Nisan-Haziran, Sonbahar ürünü patatesin dikimi ise Ağustos-Eylül, hasadı da Kasım-Aralık ayları arasında yapılmaktadır. Dönüme 200 kilogram civarında tohumluk patates kullanılmakta ve dönümden de 2 bin 500-3 bin kilogram arası verim elde edilmektedir.
Tablo 1
Kıbrıs’ta patates üretim mevsimleri (D = Dikim, H = Hasat)
Aylar Oca. Şub. Mar. Nis. May. Haz. Tem. Ağu. Eyl. Eki. Kas. Ara.
İlkbahar Ürünü D D — H H H — — — — — D
Sonbahar Ürünü — — — — — — — D D — H H
Üretime yıllara göre bakıldığında 11 yılın dönüm başına hasat ortalaması ise 2 bin 813 kilogram olarak görülüyor.
Aşağıdaki tabloda (Tablo 2) yıllar itibarıyla patates dikimi yapılan alan ile dikimi yapılan alandan elde edilen toplam hasat ve dönüm başına hasadı bulacaksınız.
Tablo 2
Yıllara göre patates ekim alanı ve patates haşatının gelişimi
Yıllar Patates Ekilen Alan* Patates Hasadı (Ton) Ort. Hasat (Dönüm/Kg.)
2007 10.331 30.765 2.978
2008 7.673 23.691 3.087
2009 7.487 19.328 2.581
2010 8.530 19.021 2.230
2011 8.925 23.840 2.671
2012 7.117 16.595 2.332
2013 6.755 22.747 3.367
2014 8.182 23.051 2.817
2015 8.733 25.339 2.900
2016 8.235 24.267 2.947
2017 4.971 15.102 3.038
ORTALAMA — 22.159 2.813
(* Hükümet dönümü/ 1 Hükümet Dönümü = 0.3306 Acre veya 0.134 Hektar)
Kaynak: Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı ve DPÖ
Kıbrıs’ta patates ürünü, türlerine ve iklim koşulların bağlı olarak 90 – 114 gün arasında yetişir.
İlkbaharda dikim toprak sıcaklığı 8-10 ºC bulduğunda yapılmalıdır. Yumruyu dikmeden önce filizlendirme yapılır. Bu işlem 30-35 günü bulur. Karanlıkta yapılan filizlendirilme işleminden sonra filizler 1-2 cm büyüklüğüne ulaştıktan sonra bol ışıkta yeşillendirilir ve bu aşamadan sonra da dikime geçilir.
Dikimi yapılan patatesin hasat zamanın geldiği, bitkinin yaprak ve saplarının sararıp kuruduğu, yumruların normal büyüklüğünü alarak bitkiden kolayca ayrılmasından anlaşılır.
Pazara daha yüksek fiyattan ürün vermek iştahıyla yumrular normal büyüklüğe varmadan yapılacak erken hasat verim kaybına yol açacağından üreticinin zararınadır.
Avrupa’da üreticiler örgütlendi
Avrupa Birliği ülkelerinde patates üreticilerinin büyük çoğunluğu alın terlerinin karşılığını alabilmek için örgütlenmişlerdir. Pazarlama faaliyetleri bu birlikler aracılığı ile yapılmaktadır. Ülke yönetimleri de bu organizasyonları desteklemek adına teşvik için finansman kolaylığı sağlamaktadır.
Patatesle haşır neşir olmam Maliye Bakanlığı temsilcisi olarak Toprak Ürünleri Kurumu Yönetim Kurulu’nda Başkan Vekili olarak görev yaptığım 1985-1994 yıllarına rastlar. Bu dönemde patates ürünü Toprak Ürünleri Kurumu vasıtasıyla yurt dışına ihraç edilmekte idi.
Soğuk hava donanımlı gemilerle gerçekleştirilen ihracat, başta İngiltere olmak üzere Hollanda ve diğer Avrupa ülkelerine yapılmaktaydı.
İngiltere’deki pazarlama faaliyetleri Londra’da bulunan sebze, meyve ve kesme çiçek ürünlerinin toptan pazarlandığı New Covent Garden Market’te komisyoncular aracılığı ile yapılmakta idi.
Bu pazarlara erken mal yetiştirme amacıyla Güney Kıbrıs ile aramızda kıyasıya bir rekabet vardı. Bunu da Yönetim Kurulu olarak büyük bir gizlilik içinde yapmaya çalışırdık. Ancak, bazı siyasilerin kamuoyunu aydınlatma adına basına verdiği demeçler Güney Kıbrıs’ı harekete geçirmeye yeterdi.
İklim koşulları her zaman Kıbrıs’tan yana idi. İngiltere piyasasında İngiltere’nin kendi ürünü piyasaya girmezden önce, piyasada bir boşluk doğardı. İlk parti malı gönderen taraf arz talep dengesi nedeniyle malını yüksek fiyattan pazarlama şansına sahipti. İlk parti malı Toprak Ürünleri Kurumu’nun gönderdiği çok olmuştur. Güney Kıbrıs bunu öğrendiği an gemisi yolda olsa bile kargo uçakları ile pazara mal gönderip KKTC lehine olan piyasayı bozmaya çalışırdı.
Devam edecek







Yorumlar kapalı.