20 Temmuz 1974 Barış harekatı sonrası başta İngiltere ve Almanya olmak üzere Avrupa Birliği üyesi bazı ülkelerin gümrük yetkilileri;
A) Uluslararası ticarete konu olan ürünlerin menşeinin üzerinde belirtildiği ve ihracatı yapan firmanın üyesi bulunduğu yerel ticaret odası olarak Kıbrıs Türk Ticaret Odası’ndan aldığı Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin – CO),
B) KKTC Tarım Bakanlığı yetkilileri tarafından ihraç edilecek zirai üründe hastalık, zararlı maddeler ve ilaç kalıntısı bulunmadığını gösteren Bitki Sağlık Belgesi (Phytosanitary Certificate), ve
C) Kıbrıs Gümrük Otoritesi olarak (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Gümrük Otoritesi) tarafından düzenlenen EUR.1 Dolaşım Belgesi’ni ( EUR.1 Movement Certificate), kabul ettiklerinden patates ihracatında her hangi bir sorun yaşanmamıştı.
Uluslararası topluluk, Kıbrıs’ta 21 Aralık 1963 sonrasında yaşanan fiili ayrılık ile 20 Temmuz 1974 tarihinden sonra Türk ve Elen cemaatlerinin sınırları çizilmiş iki ayrı toprak parçasında yaşamaya başladığı tarihsel gerçeğini hiçbir zaman görmek istememiş, nüfus olarak sadece Güney Kıbrıs’da var olan Elen cemaatini ‘Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yasal temsilcisi olarak kabul etmiştir.
1962 yılında Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Avrupa Birliği üyeliğine kabul edilmesi için yapılan başvuruda Kıbrıs ortaklık cumhuriyetinin Türk ortağının da onayı mevcuttur. Ancak 21 Aralık 1963 tarihinden sonra iki toplum arasında yaşanan kanlı çatışmalar nedeniyle Kıbrıslı Türkler işlerine gidememiş dolayısı ile de AB ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasında yürütülen müzakerelere Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ortağı olan Kıbrıslı Türkler katılamamıştır.
Hal böyle iken AB, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni temsilen Elen yetkilileri muhatap kabul ederek yapılan görüşmeler sonucu hazırlanan “Ortaklık Anlaşması” 19 Aralık 1972 tarihinde Brüksel’de imzalamış ve Anlaşma 1 Ocak 1973 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
19 Aralık 1972 tarihinde imza edilen Ortaklık Anlaşması’nın 5’inci maddesi, “akit taraflar arasındaki ticarete ilişkin kurallar Kıbrıs vatandaşları ve şirketleri arasında ayrımcılık yapılmasına yol açmayacak“ hükmünü amir olmasına karşın uygulamada Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşı olan Kıbrıslı Türkler ve onların şirketlerine ayrımcılık yapılmıştır.
Patates ihracatındaki rahatımız 21 Mayıs 1992 tarihine kadar devam etti. Ancak bu tarihte, SP Anastasiou (Pissouri) Limited ve 12 diğer Kıbrıslı Elen narenciye üretici ve ihracatçısı; Kıbrıs Cumhuriyeti resmi otoritelerinin belgeleri olmaksızın, Kuzey Kıbrıs’tan gönderilen tarım ürünlerinin Avrupa Birliği ülkeleri tarafından ithalatına müsaade edilmesinin Avrupa Birliği hukukuna aykırı olduğunu iddia ederek, uygulamanın iptali için İngiltere Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı (Ministry of Agriculture, Fisheries and Food) aleyhine İngiltere Yüksek Mahkemesinde dava açtılar.
Bu gelişme sonrasında İngiltere Yüksek Mahkemesi davayı ön karar yöntemi çerçevesinde “ihracatçı devletin gümrük yetkilileri” deyimini yorumlaması için Avrupa Birliği Adalet Divanına (ABAD) havale etti. Avrupa Birliği Adalet Divanı’na kısaca ‘Divan’ denilmekte olup merkezi Lüksemburg’dadır. Bu noktada Avrupa Birliği Adalet Divanı, merkezi Strazburg’da bulunan ve Avrupa Konseyi’nin bir organı olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ile karıştırılmamalıdır.
Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD) diğer bir deyişle (European Court of Justice) Avrupa Birliği’nin yargı organı olup Avrupa Birliği hukuk sisteminin etkin, tarafsız ve bağımsız bir şekilde yürütüldüğü mahkemedir. 27 hâkim ve 8 hukuk sözcüsünden oluşmaktadır.
Divan, hukuki denetim, uyuşmazlıkları çözme, hukuk yaratma ve boşluk doldurma işlevini yerine getirme görevinin yanı sıra, Avrupa Birliği hukukunun birlik içerisinde aynı şekilde yorumlanmasını ve uygulanmasını sağlamak üzere “yorumlama” görevi de verilmiştir.
Kararları kesindir ve temyizi yoktur. Divan kararları, ulusal devletlerin idari organları aracılığı ile uygulanır. Divan, bu konuda herhangi bir icra yetkisine sahip değildir.
AB yargısı, Adalet Divanı ve Genel Mahkeme (General Court) den oluşmaktadır. Kurulduğu 2004 yılında bir Özel Mahkeme olarak kurulan (Uzmanlık Mahkemesi) sadece Kamu Hizmetleri Mahkemesi (The Civil Service Tribunal) olarak faaliyet göstermesinden ötürü, 1 Eylül 2016 tarihinden itibaren Genel Mahkeme’ye (General Court) bağlanmış olup. önceleri üçlü bir yapıdan oluşan yargı yapısı, ikili yargı yapısına dönüşmüştür.
1983 yılında KKTC’nin ilanının ardından, Kıbrıs Cumhuriyeti hükümeti gümrük mühürlerini değiştirdiğini ve bundan böyle, Ortaklık Anlaşması hükümleri çerçevesinde gerçekleşecek olan ticarette bu mühürlerin uygulanacağını Topluluk Üyesi devletlere bildirmiştir.
ABAD kararında uluslararası topluluk tarafından kabul edilmemiş bir oluşum (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti otoriteleri ) tarafından düzenlenen EUR.1 Dolaşım Belgesi’nin (EUR.1 Movement Certificate) Menşe Protokolü ile oluşturulan sistemin özüne aykırı olduğu kararına varmıştır
Mahkeme, AB mevzuatında geçen “yetkili otoriteler” deyiminin sadece Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından bu tür belgeleri düzenlemeye yetkili kılınmış otoriteleri anlattığı hükmüne varmıştır.
ABAD’ın yorumu sonucunda İngiltere Yüksek Mahkemesi de, KKTC’den ithal edilecek patates ve narenciye ürünlerinin Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından yetkilendirilmiş otoritelerin düzenlediği belgeleri taşıması gerektiğine karar vermiştir.
Kararın hemen ertesinde Komisyon üye ülkelerin yer aldığı çeşitli komiteleri kararın etkileri konusunda bilgilendirmiştir. Almanya da, anılan karar ışığında, 5 Temmuz 1994 tarihinden itibaren artık KKTC yetkililerinin düzenlediği belgelerle Almanya’ya ithalat yapılamayacağına karar vermiştir.
ABAD, esasen KKTC’den AB ülkelerince ithal edilecek ürünlere herhangi bir ambargo koymamıştır. Türk Dil Kurumu sözlüğünde” ambargo” sözcüğü, “askerî, siyasî ve iktisadî nedenlerle belirli malların iç veya dış ticarette serbestçe alım, satım ve taşınmasını engellemek için alınan önlem” olarak tanımlamıştır. Yani narenciye, patates, konfeksiyon gibi KKTC ihraç mallarının AB ülkelerine girişine herhangi yasak koymamıştır.
ABAD’ın verdiği karar sonuçları itibarıyla, Kuzey Kıbrıs’tan AB ülkelerine yapılacak ihracatı taşıyacağı maliyetler nedeniyle imkansız hale getirmiştir.
Bu durumda KKTC’den AB ülkelerine ihraç edilecek ürünler üçüncü ülkelerden yapılmış ithalat kabul edileceğinden, AB’nin bu tür ithalatlara uyguladığı %3 ile 2 arasında değişen oranlarda vergiye tabi olacağından rekabet edebilirliği hiçbir zaman mümkün olamayacaktır.
ABAD’ın verdiği karar sonrasında, ilk önce konfeksiyon üretim ve ihracatı yapan tekstil sektörü çökmüş, yüzlerce küçük işletme kapanmak zorunda kalmış, emek yoğun olan bu iş yerlerinde çalışan binlerce kişi işsiz kalmıştır.
Öte yandan, geçerli bir Bitki Sağlığı Belgesi (Phytosanitary Certificate) alamayan başta Kıbrıs Meyve Ve Sebze İşletmecilik Ltd. (Cypfruvex ) ve Toprak Ürünleri Kurumu ile yaş meyve sebze ve hellim ihracatı yapan işletmeler tarafından AB üyesi ülkelere yapılacak ihracat üçüncü ülkelerden yapılmış ithalat kabul edileceğinden (gümrük vergisi avantajlarından yararlanılamadığı için ihracat yapılamamış) KKTC ekonomik büyük bir sıkıntıya girilmiştir.
Devam edecek







Yorumlar kapalı.