Olgun Beyoğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Patates dosyası

Patates dosyası



Dünya mutfağının en bilinen ve ekonomik yiyecekleri arasında yer alan patates hem lezzeti, hem de fiyatı nedeniyle yıllardır sofraların değişmeyen mönüsünü oluşturuyor.

Şimdilerde Kıbrıs mutfağında ne sıklıkla yapılır bilemiyorum ancak Kıbrıs’ın mahrumiyet yıllarında patatesin yıkanıp kabukları soyulduktan ve parmak şeklinde dilimlenmesinden sonra küçük küpler halinde kesilerek kızgın yağda kızartılmasından sonra içine yumurta kırılarak suretiyle hazırlanan yumurtalı patatesin tadına doyum olmuyordu.

Fırın kebabı yanında servis edilen ayni tepside pişirilmiş patatesi, kızgın yağda yapılan kızartması, püresi, kumpiri ile patatesi sevmeyenimiz yoktur herhalde. Yanında ekmek yenmediğinden de gayet ekonomik bir yemektir. Patates lifli bir sebze olup hiç yağ içermemektedir. Patates yumrularının içeriğinde C, B6 ve K vitaminleri ile demir, çinko, magnezyum, kalsiyum vardır.

Amerika kıtasında yeşermiş patatese İnka’lar tanrısal bir anlam yüklemişlerdi. Patatesin ana vatanı Güney Amerika kıtasında bugün Peru olarak bildiğimiz ülkedir.

2015 yılında eşimle birlikte Güney Amerika ülkelerine yaptığımız seyahat kapsamında 7 Temmuz 2007 yılında yeniden belirlenen ve dünyanın yeni yedi harikasından biri olarak seçilen İnka’ların yaşadığı (deniz seviyesinden yüksekliğini 2 bin 450 metre) Machu Picchu Antik Kenti’ni görmek amacı ile Peru’yu da ziyaret etmiştik.

Tur rehberimizin verdiği bilgi kapsamında patates ve domatesin ana vatanının Peru olduğunu ve İspanyol istilacıların buraları işgalinden sonra patates ve domatesin dünyaya yayıldığını öğrendiğimde bilgi dağarcığıma yeni bir bilgi eklemenin mutluluğunu yaşadım.

Ünlü kaşif Cristof Colomb’un Amerika kıtasını keşfinden sonra diğer Amerika ülkeleri gibi Peru’da istilacıların yağmasına uğradı. İnka İmparatorluğu hazinesi kadar patates ve domates bitkisi de istilacıların dikkatini çekmiş ve bu bitkiler 1535 yılında istilanın başındaki kumandan Pizzaro tarafından İspanya’ya  götürülmüş.

1585 yılına gelindiğinde bu kez de bir İngiliz soylusu olan Sir Walter Raleigh, Virginia’da patatesi yeniden keşfetmiş ve İngiltere’ye getirmiştir.

Patates İngiliz halkı tarafından beğenildi ve büyük bir ilgi gördü. Patates ziraatı yaygınlaştı. 1585 yılından beridir de patates İngiliz mutfağının önemli gıdalarından biri oldu. Patates kullanımının İngiltere’de yaygınlaşmasından sonra başta İtalya olmak üzere, Fransa, Almanya ve Rusya da patates yetiştirilmeye başlandı. İngiltere dışındaki bu ülkeler ilk yıllarda patatesi hayvan yemi olarak kullanmışlardı.

Patates Avrupa mutfaklarına 1800’lü yıllarda büyük kıtlık yaşandığı dönemde buğdaya alternatif bir gıda olarak girmiştir.

Bu süreçlerde patates, zehirlenme korkusu ile önce mahkumlara yedirildi. Sonrasında köylüler ve bilahare pazarlarda halk tarafında tüketilmeye başlandıktan sonra soylular tarafından tüketilir oldu. Ancak bu durum Osmanlı’da ters işledi. Patates önce saray mensupları tarafından 1840 yılında tüketilmeye başlandı.

Tarihsel süreçte patatesi hayvan yemi olarak kullanan köylüler, zamanla yemeklerini bu sebze ile yapmaya başladılar. Patatesin yaygın bir gıda maddesi olarak kullanılmaya başlaması ise Fransız ordusunda görevli kimyacı Antoine Augustin Parmentier isimli subayın, patatesin faydaları hakkındaki araştırmasından sonra başlar. Bu süreçte başta Fransa olmak üzere diğer Avrupa ülkeleri ve Osmanlı İmparatorluğu patatesle tanıştı. Bu tanışıklık sonrasında patates tüm Avrupa ülkeleri ve Türkiye için vazgeçilmez bir besin haline geldi.

 

Peru’da alışık olduğumuz şekil ve renk dışında; şekil itibarıyla yiv, çiçek lahanası gibi, renk itibarıyla da pembe, kırmızı, mor, siyah ve sarı renkli patates türleri gördüm.

Verilen bilgide patatesin dünya genelinde 4 bin çeşidinin olduğunu ve Peru Devletinin İnka’ların kutsal vadisinde var olan patates çeşitlerini korumak ve bunu yaşatmak adına özel bir gayret içinde bulunduğunu ve bu amaçla 1997 yılında bir Patates Parkı kurulduklarını öğrendim.

 

Burada özetle söylemek istediğim deniz seviyesinin altında olan ülkelerde örneğin Hollanda gibi, deniz seviyesinin 2 bin 500 metre ve daha yükseklerdeki ülkelerde örneğin Peru gibi patates bitkisinin yetişebileceğidir.

Domatesin dünyaya yayılışını ayrı bir yazımda ele alacağım.

Peru dünyanın en yüksek yerleşim birimlerinden biridir. Gidenler yüksekliğe mutlaka intibak sorunu yaşarlar. Turumuzda da bu nedenle rahatsızlanıp hastaneye kaldırılanlar olmuştu. Bunun için de ya ilaç alınması yada Peru’da her yerde bulabileceğiniz ve coco (kokain) isimli bitkinin yaprağının (işlenmemiş olduğu için uyuşturucu değildir) çiğnenmesi veya çayının içilmesi önerilir. Bu metabolizmanın hızını yavaşlatarak oksijen ihtiyacını düşürüyormuş. Düşük tansiyonlu kişiler bu sıkıntıyı daha kolay atlatırlar.

Kıbrıs adasının patatesle tanışması İngiliz Yönetimi dönemine denk gelir.

Devam edecek

Patates dosyası
+ -

Yorumlar kapalı.