Bir ekonomi terimi olan fizibilite (yapılabilirlik) dilimizde oldukça kullanılan sözcüklerden biridir. Fizibilite sözcüğü dilimize İngilizceden geçmiştir. İngilizce “feasibility” sözcüğünden alıntı olan fizibilite, “feasible” sözcüğünden türemiştir.
Türk Dil Kurumu’na (TDK) göre fizibilite sözcüğü Türkçe’de tek başına ya da farklı sözcükler ile beraber kullanılabilmektedir.
Fizibilite sözcüğü dilimizde; yapılabilirlik, olabilirlik, uygulanabilirlik gibi anlamlara gelmektedir.
Kök sözcük fizibil ise yapılabilir, uygulanabilir, gerçekleştirilebilir, başarılabilir, ussal, olası, olanaklı gibi anlamlara gelmektedir.
Ben bu yazımda diğer yazılarımda olduğu gibi TDK’nin Türkçe’deki yabancı sözcüklere karşılık bulma ve yeni sözcüklerin dilimizde kullanımını olağanlaştırma çabasına katkıda bulunmak amacıyla fizibilite sözcüğü yerine “yapılabilirlik” sözcüğünü kullandım.
Uzmanlık bilgisi ve deneyimi
Yapılabilirlik çalışması, uzmanlık bilgisi ve deneyimi gerektiren bir proje etkinliğidir.
Bir başka anlatımla yapılabilirlik çalışması; ekonomi, matematik, istatistik vb. gibi temel bilim dallarında belli bir bilgi birikimi ve proje hazırlama konusunda deneyim gerektirir.
Yapılabilirlik çalışması bu niteliklere sahip olmayanların yapabileceği bir etkinlik değildir.
Bu satırların yazarı olarak: yıllar önce öğretim görevlisi sıfatıyla Anadolu Üniversitesi Kıbrıs kampüsü Açık Öğretim Fakültesi’nde “yatırım projesi hazırlama ve değerlendirme” dersleri vererek öğrencilerin sınavlarda başarılı olmasına çalıştım.
Keza KKTC Kalkınma Bankası’nın kuruluşunu gerçekleştiren ilk yönetim kurulu başkanı ve genel müdürü olduğum dönemde kredi istemlerinde mevzuat gereği yapılabilirlik raporu ile başvuru yapılmasını uygulamaya koyduk.
Bu vesileyle konu ile ilgili bir anımı sizinle paylaşmak isterim.
Görev yaptığım dönemde bakanlık yapan bir siyasi kişi telefon açarak bana bankaca istenen yapılabilirlik formunu kendisinin bile anlamadığını, kredi isteminde bulunacak kişilerin bunu nasıl anlaşılabileceğini söyleyip sitem etmişti.
Hani hep derler ya bazı kişiler seçildikten sonra her şeyin en iyisini bilirler. Bu kişide o havada idi. Yapılabilirlik raporu hazırlanmasını sanki kendisinin de bilmesi gerekirmiş gibi.
Yapılabilirlik çalışması
Yukarıda da değindiğim gibi: yapılabilirlik çalışması uzmanlık bilgisi ve deneyim gerektiren bir proje etkinliğidir.
Projeler; herhangi bir planın çözümlenebilen ve değerlendirilebilen en küçük parçasıdır.
İşletmelerde bu amaçla yapılan çalışmalara proje etüdü ve bu etütler sonucu saptanan seçenekler içerisinden seçilip en uygun şekilde formüle edilen plana da proje denilmektedir.
Genel olarak proje; önceden belirlenmiş çok özel amaçlara belirli bir zaman diliminde en uygun şekilde ulaşmak üzere kaynakların nasıl ve ne şekilde kullanılacağını gösteren planlama çalışmasıdır.
Sınırlı kaynaklar
Geçmişten günümüze insanların arzu ve gereksinimleri sınırsız buna karşın bu arzu ve gereksinimleri karşılayacak kaynaklar sınırlıdır.
Bu nedenle sınırlı kaynaklardan en fazla verimin elde edilebilmesi için kaynakların doğru kullanılması gerekmektedir.
Bir yatırım kararı ile kaynaklar yatırım yapılması düşünülen alana özgülenir.
Her yatırım kararı beklenen getiriyi sağlayamaz ve sınırlı olan kaynakların yitirilmesine neden olur.
Bir yatırımın başarılı olması kaynakların doğru şekilde kullanımına bağlıdır.
Yatırım kararına, mevcut durum ve yatırım yapılması düşünülen alanın sağlıklı bir şekilde çözümlenmesinden sonra verilmelidir.
Her yatırımcı yatırımından özdeksel ya da tinsel bir getiri elde etmek için girişimde bulunur.
Yatırım kararlarının önündeki en büyük engel projenin getirisinin doğru hesap edilememesi ya da seçeneklerin doğru değerlendirilememesidir.
Yanlış yatırım kararları yapılan hatalı değerlendirmelerin sonucudur.
Yatırımlar, yatırım düşüncesinin doğmasıyla başlar ve yatırımın gerçekleştirilmesi ya da yatırım düşüncesinden vazgeçilmesi ile son bulur.
Bu süreçteki en dönümcül nokta yatırım kararının verilmesi ya da reddedilmesidir.
Yatırım kararı verilmezden önce karar ölçütleri oluşturmak ve sağlıklı değerlendirme yapmak için yapılabilirlik çalışmasına gereksinim duyulur.
Eğer yatırım yapılmaktan vazgeçilmiş ise etüt ve ön değerlendirme aşamasında yapılan az bir masrafla yatırımın yapılması sonucu oluşacak büyük miktardaki zararın önüne geçilmiş olunur.
Bu yönüyle yapılabilirlik çalışması kaynakların doğru kullanılmasını sağlar.
Yapılabilirlik raporları;
– Kuruluş yerinin saptanması,
– Kapasitenin belirlenmesi,
– Pazar araştırmalarının yapılması,
– Uygulayım bilimsel, mühendislik çalışmaları ve hammadde etütleri projenin yürütülmesine katkı sağlarken,
-Parasal, ekonomik ve sosyal çözümlemeler yatırım kararının alınmasına katkıda bulunulur.
Risk ve belirsizlikler
Her yatırım başlangıçta ne kadar iyi etüt edilirse edilsin proje süresince bir takım riskler ve belirsizlikler ortaya çıkar.
Risk ve belirsizlik ögeleri karar aşamasında önemli bir etkendir. Yatırımcılar belirsizliğin büyüklüğünü ve riskin olası etkilerini öğrenmek isterler.
Yapılabilirlik çalışmaları ekonomik ve parasal çözümlemelerde risk ve belirsizlik çözümleme yöntemleri kullanılarak riskin ve belirsizliğin karar ölçütleri üzerindeki etkisi öngörülmeye çalışılır.
Bu çalışmalar proforma çizelgeleri de içeren bir dizi çalışmalar bütünüdür ve proje çalışmalarının bir parçasıdır.
Hiçbir yapılabilirlik raporu kesin kurallar içermemeli, ancak gerekli çözümlemeleri yaparak sonuçları ortaya koymalıdır.
Kabul ya da ret kararı yatırıma parasal katkı sağlayacak kişi ya da kurumların beklentilerine bağlıdır. Diğer bir anlatımla kabul edilip edilmeyecek olan, yatırım kararından çok yatırımın sürdürülebilir olma koşullarıdır.







Yorumlar kapalı.