BİRLEŞMİŞ MİLLETLER VE İLK DÜĞMEYİ YANLIŞ İLİKLEMEK
Artısıyla, eksisiyle bir Cenevre daha yaşadık!
17-18 Mart tarihlerinde bu kentte yer alan Kıbrıs Konferansı için orada bulunan arkadaşlar, kendi siyasi ve kişisel perspektiflerinden sonucu değerlendiriyorlar. Ben olaya daha geniş bir perspektiften, Cenevre değil, “Cenevre’ler” açısından bakmaya çalışacağım. Söyleyeceklerim, Cenevre’ye gidilmeli miydi, gidilmemeli miydi sorusundan bağımsız olarak kaleme alınmıştır. Ayrı bir tartışma konusu olan bu husus artık geride kamıştır.
7 Temmuz 2011’de Cenevre’ye doğru uçaktayız…
Sayısını, “işin içinde olan” benim dahi hatırlamadığım Kıbrıs toplantılarına ev sahipliği yapan İsviçre’nin bu sakin, emekliler kentine giderken, göklerde olmanın verdiği “gergin sükunet” içinde aklıma birden bir şiir geldi. Başlığı “Cenevre’ye Doğru” olan şiir şöyle başlıyordu:
Bugün yükseklerde uçuyorum düşük beklentiler içinde…
Kıbrıs’la ilgili görüşmeler maratonunda beklentileri düşük tutmak her zaman tercihe şayandır; en azından sonuç veya sonuçsuzluktan hayal kırıklığına uğramazsınız!
Cenevre’de son atılan bu “küçük ama küçümsenmemesi gereken” adım ve bugüne kadar gösterilen tüm uğraşlar niye bizi kapsamlı bir uzlaşıya götüremedi?
İstediğimiz kadar biz Rumların uzlaşmazlığından (ki doğrudur); Rumlar da Türk tarafının “uzlaşmazlığından” (ki tescilli bir çarpıtmadır) dem vuralım; bu bizi bir yere götürmüyor! Bunun net sonucu statükonun, yani mevcut durumun devamıdır. Farklı nedenlerle de olsa, herkes bunun kabule şayan olmadığını söylüyor. Statükonun neresinin yanlış, neresinin doğru olduğu ise yine ayrı bir tartışma konusudur.
İngilizcede “odadaki fil” (“elephant in the room”) diye bir söz vardır. Ortada duran apaçık bir gerçeği kimsenin görmek istemediğini anlatır. Kıbrıs gibi küçük bir adada veya “oda”da kimsenin görmek istemediği ama yine de kendisinden medet umulan fil ise Birleşmiş Milletler, özellikle ise örgütün icra organı konumunda olan Güvenlik Konseyi’dir.
Kıbrıs sorununa fiilen müdahalesi 1964 yılının Mart ayında başlayan BM Güvenlik Konseyi, Kıbrıs sorununa daha ilk adımını atarken temel bir yanlışa imza atmış, kasten yaptığı bu hatayla adil ve kalıcı bir uzlaşıyı neredeyse imkansız hale getirmiştir. Yetkililerimizin ve şahsımın sık sık atıfta bulunduğu 4 Mart 1964 tarihli 186(1964) sayılı karardan bahsettiğimi mutlaka anlamışınızdır. Ada’ya bir barış gücü (BMBG, namı diğer “UNFICYP”) gönderilmesini öngören ve İngilizlerin kaleme aldığı bu karar, Rum ortak tarafından silah zoruyla yıkılmış olan Kıbrıs ortaklık Cumhuriyeti ve onun kurumlarını, açık hukuksuzluğa rağmen, var sayarak “Kıbrıs Hükümeti”ne atıf yapmıştır. Bununla da kalmayarak, anayasal ve moral meşruiyetini tamamen yitirmiş, bir Rum tekeli haline gelmiş olan bu sözde hükümete bütün adanın hükümeti muamelesi yapmış ve yapmaktadırlar. 1968 yılında başlayıp fasılalarla devam eden görüşmeler sürecinde herhangi bir sonuca ulaşılamamasının temel nedeni budur!
Daha o noktada olacakları görüp söz konusu kararın alınmasına karşı çıkan Kurucu Cumhurbaşkanı rahmetli Rauf Denktaş, olayı anlatırken, “O toplantıdan ağlayarak çıktım; çünkü, bu kararla Kıbrıs meselesinin çözümsüzlüğe mahkum edildiğini anlamıştım!” diyecekti. Ne kadar haklıymış!
Kıbrıs meselesinin bu kader anını günlük hayata yansıtacak olursak şöyle bir benzetme yapabiliriz: Bir gömleği giyeceğinizde ilk düğmeyi yanlış deliğe iliklerseniz, geriye kalanları doğru deliklere iliklemeniz imkansız hale gelir. Bunu yapsanız da gömlek üzerinizde çarpık durur. İşte, 1968 yılından bu yana bir şekilde devam eden Kıbrıs görüşmeler sürecindeki başarısızlık veya sonuçsuzluk, bize giydirilmeye çalışılan gömleğin daha ilk düğmesinin yanlış iliklenmiş olmasından kaynaklanmaktadır. Görüşmeler sürecinin tarihçesi bunun kanıtlarıyla doludur.
“O zaman bu kadar yıl niye görüştünüz?” diyeceksiniz!
Yerel ve uluslararası koşullar, belki bir uzlaşı olur ümidi, Kıbrıs Rum tarafını gerçek uzlaşmaz taraf olarak ifşa etme çabası, diplomasiye fırsat tanıma ve suçlanmama güdüsü, başta İngiltere olmak üzere uluslararası aktörlerin taraflara yaptığı baskıların bunun başta gelen nedenleri arasında olduğunu söyleyebilirim. Yarım asrı aşkın bu süre zarfında, Kıbrıs Türk tarafı diyalogdan ve olası bir uzlaşıdan kaçmadı. “Gayrı resmi” tanımıyla olsa da bu diyalog hala sürmektedir. Ama bunun ucu açık bir şekilde süremeyeceğini, sürmemesi gerektiğini, sağcısı solcusu içimizde herkes söylüyor!
186(1964) sayılı kararın geçmişte kalan bir karar olduğunu sanmayın! Bugünün gerçeklerinden uzak olsa bile, Birleşmiş Milletler bunu tekrarlayıp durmakta, adeta “dünün güneşiyle bugünün çamaşırını kurutmaya” çalışmaktadır. BM Güvenlik Konseyi’nin geçtiğimiz Aralık ayı içinde aldığı 2723(2024) sayılı son karar dahil, bugüne kadar alınan tüm Güvenlik Konseyi kararlarında bu karara atıf yapılmaktadır. Bu şartlarda statükonun devamından esas sorumlunun “odadaki fil” olduğu aşikar değil mi? Kendini “tanınmış hükümet” olmanın verdiği konfor alanında bulan ve siyasi statükonun sağladığı tüm olanaklardan yararlanan Kıbrıs Rum tarafının ise, uzlaşı adına bunlardan vazgeçmeyi reddetmesi doğal değil mi?
Geçtiğimiz Şubat ayı içinde adayı ziyaretinde eski müzakereciler olarak bizleri ve Rum muhataplarımızı görüşmeye davet eden BM Genel Sekreter Yardımcılarından Bn. Rosemary DiCarlo, katılanlara çok net, tek cümlelik bir soru sordu: “Nasıl başlayabiliriz?” (“How do we start?”) Bu kadar yıl sonra BM’nin hala nasıl veya nereden başlayacağımızı sorması bana ilginç ve anlamlı geldi. Acaba BM de başladığımız yerde olduğumuzu sonunda idrak mı ediyordu? Bu dramatik soru karşısında söz bana geldiğinde verdiğim yanıtın özü şuydu: “Baştan başlayın; çünkü yanlış adımla başladınız ve esas hatayı orada yaptınız! Buna çare bulmadan göstereceğiniz tüm çabalar, Rum tarafının tanınmış hükümet statüsünün gölgesinde kalacak, akamete uğrayacaktır!”
Rum eski müzakerecilerden Andreas Mavroyannis, yine bir İsviçre kasabası olan Crans-Montana’da 2017’de yer alan görüşmelerde “çözüme çok yaklaşıldığını” iddia etti. Bunun kanımca yanlış bir değerlendirme olduğunu ifadeyle “Bana göre Kıbrıs’ta uzlaşı çöldeki serap gibi aldatıcıdır! Çok yaklaştığınızı sanırsınız ama siz yaklaştıkça o uzaklaşır! Çünkü sizinle uzlaşı konusunda aynı vizyonu paylaşmıyoruz” dedim ve “Helen Kıbrıs” noktasından hareket eden Rum tarafında bir zihniyet değişikliği gerektiğine işaret ettim. Egemen eşitlik ve eşit uluslararası statü olarak telaffuz ettiğimiz iki Devletli uzlaşı politikamıza uluslararası toplumun açık fikirlilikle yaklaşması gerektiğini, yapılan anketlerde Rum halkı arasında bile iki Devletli uzlaşının zemin kazanmakta olduğunun görüldüğünü anımsattım.
Toplantıya katılan diğer arkadaşlar da kendi görüşlerini anlattılar. Bunları açıklayıp açıklamamak tabiatıyla onlara kalmış bir husustur. Ancak, toplantıda bir ara, güncel bir konu olan Genel Sekreter’in yeni bir “Temsilci” (Envoy) ataması gündeme geldi. Bunu “Özel Temsilci” olarak tanımlayan kimileri buna destek verdi; bir katılımcı düzeltme yaparak bunun ancak “Kişisel Temsilci” olabileceğine işaret etti. Söz alarak, bugüne değin çeşitli sıfatlarla tam 28 diplomat/politikacı/aracının BM tarafından Kıbrıs’ta görevlendirildiğini, ancak hiçbirinin uzlaşı sağlamakta başarılı olamadığını hatırlattım; “Suç tabii onlarda değil” dedim.
Bilindiği gibi, Cenevre’deki son toplantıda, BM Genel Sekreteri’nin bir Kişisel Temsilci (Personal Envoy) ataması konusunda mutabık kalındı. Ancak, Kişisel Temsilci’nin mandası/yetkileri ve görev süresi açıklıkla belirtilmedi. Bence bu ciddi bir eksikliktir! Toplantı sonrası Genel Sekreter’in yaptığı açıklama ve sorulan soruya verdiği yanıtta, Kişisel Temsilci’nin görevinin “bir sonraki adımları hazırlamak” (“to prepare the next steps”) olduğu belirtiliyor. Bunun, üzerinde mutabık kalınan, iki taraf arasında sağlıklı bir ilişki oluşturmaya yönelik tedbirler/inisiyatiflerle ilgili olduğunu farz etsek bile, Rum tarafının bunu başka yönlere çekmeye çalışacağı aşikardır. Nitekim bu konuda manipülatif açıklama, haber ve yayınlara başladılar bile! Bunlara karşı hazırlıklı olmalı, kamu diplomasisi yoluyla halkımızı doğru bilgilerle aydınlatmalıyız.
Nihai tahlilde, Cenevre’de her iki taraf için pratik sonuçlar doğurabilecek bir “ilk adım” atılmıştır. Ancak, tarafımızdan önerilen girişimlerin başarılı olup olmayacağı uygulamada ortaya çıkacaktır; çünkü Kıbrıs Rum tarafının, iş birliği önerilerimize pek sıcak bakmadığı, varılan mutabakatları dahi hayata geçirmekte ayak sürüdüğü bir gerçektir. Bu arada Rum tarafı halkımıza karşı uyguladığı izolasyon ve kısıtlamaları sürdürmekte olup, KKTC’deki mülkler üzerinde tasarruf yaptığı gerekçesiyle yeni tutuklamalar yapmaktan çekinmemektedir. Bu arada Rum-Yunan tarafında Türkiye ve KKTC’yi hedef alan küfür düzeyinde slogan ve açıklamalar atmosferi zehirletmekte, “halkımız arsında “Bunlarla mı uzlaşacağız?” sorusunun sorulmasına neden olmaktadır. Bu hasmane ve tahrikkar tutum karşısında, “hayat normal akışında devam ediyor” (“business as usual”) gibi mi davranacağız? Üzerinde mutabakat sağlandığı açıklanan işbirliği önerilerinin bir anlam taşıması, olumlu bir etki yapması, her şeyden önce iki halk arasındaki ilişkileri daha da zedeleyen faaliyetlerden vazgeçilmesini gerektirir! Bu ve benzeri hareketlerin gölgesinde, temmuz sonu yapılması planlanan aynı formatta yeni bir Cenevre görüşmesi ne gibi bir amaca hizmet edecektir?
Ortak zemin olmadığı için resmi görüşmelerin yapılmadığı siyasi konuda ise, Kıbrıs Rum tarafının 1963’te gasp yoluyla ele geçirdiği “tanınmış Hükümet” statüsü, buna adeta meşruiyet kazandıran BM Güvenlik Konseyi’nin 186 (1964) sayılı kararının yarattığı engel Trodos dağları gibi karşımızda durmaktadır. Bu koşullarda daha bakalım kaç Cenevre yapılır, ancak kapsamlı bir uzlaşıya varma hedefi, çölde bir serap gibi karşımızda durmaya devam eder. İki Devlet arasında iş birliğine dayalı mevcut politikamızı bu gerçek ışığında yürütürken, Anavatan Türkiye ile birlikte yapacağımız girişimlerle, stratejik hedefimiz olan uluslararası alandaki tanınırlık ve görünürlüğümüzü ilerletmeye çaba göstermeliyiz.







Yorumlar kapalı.