Prof.Dr.Turgut Turhan

Atatürk



“ORTHOGRAPHİAM”

Prof. Dr. Turgut Turhan (DAÜ)

Karizmatik özellikleriyle yetinmeyerek devamlı okuyan ve analitik düşünce yöntemini devamlı geliştiren bir başöğretmen:

   Geleneksel eğitim anlayışımızda Atatürk’ün neden başöğretmen olduğunu açıklamak çok kolaydır.  
   Malum, dün “Öğretmenler Günü” idi. Konuşmalar yapıldı, yazılar yazıldı, öğretmenlerimizin sorunları dile getirildi,  okullarımızın yıllardır bitmeyen, giderilmeyen eksiklikleri anlatıldı ve “Başöğretmen Atatürk” sözü dillerden düşmedi. Ama, temel görevleri çocuklarımıza “okuma-yazma”  öğretmek olduğu kabul edilen, ama  çok daha önemlisi  asıl görevleri, çocuklarımıza “okumayı sevdirmek” olması gereken öğretmenlerimiz ve tabii onları her bakımdan desteklemekle yükümlü olan devlet  büyüklerimiz, Atatürk’ün gerçekte neden başöğretmen olduğunu çocuklarımıza, hatta halkımıza anlattılar mı? Mesleğim gereği doğal olarak her yıl dikkatle izlediğim  “Öğretmenler Günü” eski etkinliklerini gözümün önüne getirdiğimde, bu yıl da, çocuklarımızın eğitim ve öğretiminden sorumlu olanların bu soruya verecekleri cevap konusunda değişik bir şey söylemeyeceklerinden emindim ve ne yazık ki öyle de oldu! Geleneksel eğitim anlayışımızda Atatürk’ün neden “Başöğretmen” olduğunu anlatmak çok kolaydır… Bu kolay cevap da yıllardır aynen tekrarlanır: Efendim Atatürk karizmatik bir liderdi ve bu nedenle üstlendiği her işte başarılı oldu, ilk önce, müthiş askeri dehasıyla ülkeyi işgalci emperyalist devletlerden kurtardı ve daha sonra da cumhuriyeti ilân ederek çağdaş Türkiye’yi kurma yolunda bir dizi devrimlere girişti. Her biri ayrı öneme sahip olan bu devrimler arasında en önemlilerinden birisi de “Harf Devrimi” idi ve Atatürk eline tebeşiri alarak, vakit buldukça  her yerde halka bizzat  yeni alfabeyi öğretti! Bu kadar basit! Bir de bu açıklamaları, Sarayburnu’nda ders verirken çekilmiş  resmi ile süslerseniz açıklama tamamdır! Pekiyi sizce de, Atatürk’ün “Türk ulusunun Başöğretmeni” olarak kabul edilmesinin nedeni bu kadar basit midir? Diğer bir soruşla, Atatürk, sadece karizmatik azı özelliklere sahip olduğu için mi “Başöğretmen” olarak kabul edilmiştir?
 

Evet, Atatürk liderlik teorilerinin ortaya koyduğu

“karizmatik lider” kavramının bütün özelliklerine sahipti
 

   Hemen belirtelim ki, ulu önderimizin “Başöğretmen” sıfatına layık görülmesini sadece Atatürk’ün sahip olduğu karizmatik özelliklere bağlamak, onun en başta mücadeleci hayatını, düşünce sistemini, her alanda büyük bir stratejik öngörü ile yaptığı değerlendirmelerini hafife almaktır. Evet Atatürk bizlere hep “karizmatik bir lider” olarak tanıtılmıştır. Doğrudur da… Atatürk’te, liderlik teorisinin geliştiği yıllar içinde oluşan ve bir karizmatik liderde bulunması gereken bütün özellikler mevcuttur. Cesurdur, ama aynı zamanda bir hesap adamıdır. Her şeyi ölçüp biçerek ve karşılaşabileceği bütün ihtimalleri düşünüp hesaba katarak karar verir, ona göre risk alır ve zamanı geldiğinde harekete geçerdi. Ama hareketsiz değildi ve çok hızlı düşünürdü. Etkileyiciydi… Konuşması, yani hitabet, çok kuvvetliydi. Konuşmasıyla, içinde bulunduğu grupta ön plâna çıkardı. Ağdalı bir Osmanlıca etkileyici bir şekilde yazdığı bilinmektedir. Bakışlarının ne kadar etkileyici olduğu, insanı adeta hipnotize ettiğini kabul ettiği yabancı devlet adamları söylemektedir. İlkeleri açısından sert, kişisel ilişkileri bakımından yumuşaktı. İleri görüşlüydü ve sert veya yumuşak gücünü ne zaman kullanacağını çok iyi bilirdi. Gereğinde yemez, içmez uyumazdı. Kırık kaburgalarla cepheye gidecek kadar acıya dayanıklıydı. Kime, ne zaman, nerede ne görev vereceğini çok iyi bilirdi. Sahip olduğu karizmatik özelliklerin bu sayfaya sığmayacak kadar çok yaşanmış örnekleri vardır. 
  

Ama, Atatürk’ü “Başöğretmen” yapan bu karizmatik özellikleriyle

yetinmeyip, çok ama çok okuyarak bu özelliklerini geliştirmesidir…
 

   Tarih boyunca görülen, yaşanan odur ki, ister karizmatik lider, ister öğretim lideri, ister kültürel lider, ister, ahlaki lider, ister barış lideri, ister görev lideri, ister toplumsal-duygusal lider olsun, liderler, lider olma özelliklerine sahip olduklarına inandıklarında, sahip oldukları özellikleri ile yetinmekte ve bu özelliklerini geliştirmeye gayret etmemektedirler. Hele hele halk onlara inanmış, benimsemiş, seçmiş ve boynunu eğmişse, ilk günlerdeki özelliklerini bile kaybetmekte, iktidarda kalabilmek için baskıcı uygulamalara yönelmekte,  gereğinde yalan söylemeye başlamakta ve yakın çevresinden devamlı “övgü ve haklılık”  dolu sözler bekleyerek söyledikleri bu yalanlara kendileri bile inanmaktadırlar. İşte Atatürk’ü “Başöğretmen” yapan ve “yüzyılın liderleri”  arasına girerek “Time” dergisine kapak olmasını sağlayan  hiçbir zaman  bu tür uygulamalara girmeyerek  devamlı kendini geliştirmek üzere okumuş, çok okumuş  olmasıdır. Eğer Atatürk, günümüzün en önemli liderlik türünü oluşturan ve tüm örgütsel yapılarda bulunması arzu edilen ve kısaca ,” değişimi düşünen, değişim için yapılacak olan çalışmaları ortak bir örgüt içinde plânlayarak yürüten ve hayata geçiren ve değişim sürecini başarıyla tamamlayan lider” olarak tanımlanan  “dönüştürücü lider” kavramının tek örneği olarak kabul ediliyorsa, bu gerçeğin altında yatan, devamlı okuyarak karizmatik özelliklerini geliştirmesidir. Yoksa Atatürk,  “Başöğretmen” olmasını açıklamaya çalışan  geleneksel  açıklamamızın yarattığı algı gibi, “ hiç okumamış, masa başı çalışması yapmamış, toplumsal gözlemler yaparak değerlendirmelerde bulunmamış, hiçbir zihinsel faaliyete girişmemiş, hiçbir şeyden bir anlam çıkarmamış, ders almamış, düşünce sistemini geliştirmemiş”,  ama bazıların galiba çok  arzuladığı hayali “palabıyıklı Türk!” efsanesine uygun olarak elinde  tabanca hep savaşmış ve sadece karizmatik özellikleriyle bütün bu savaşları kazanmıştır! Bunlar tamamen hayal mahsulüdür. Eğer Atatürk sadece sahip olduğu karizmatik özellikleriyle yetinip kendisini ve özellikle düşünce sistemini devamlı okuyarak geliştirmeseydi belki de bugün Türkiye ve onun gibi bir “Başöğretmen” imiz de olmayacaktı.
  

Her hal ve şart altında okuyan

bir “Başöğretmen”: Atatürk
 

   Atatürk 1902 yılında Harp Okulu’nu bitirdi. Rütbesi teğmendi. İstese kıtaya çıkarak askerlik mesleğini icra etmeye başlardı. Ama yetinmedi ve Harp Akademisi’ni de 1905 yılında bitirerek Kurmay Yüzbaşı oldu. Daha mesleğinin başında okuma tutkusunun esiri olmuştur ve tek esaretidir! Kurmay yüzbaşılıktan generalliğe, general iken Başkomutanlığa, Heyet-i Temsiliye liderliğinden Meclis Başkanlığı’na, Meclis Başkanlığı’ndan Cumhurbaşkanlığı’na ve nihayet Cumhurbaşkanı iken bile okumayı bırakmamıştır. Örneğin, Aralık 1919 da Atatürk Ankara’dadır ve kurmaylarıyla Ziraat Mektebine yerleşmiştir. Ülke kötü günler yaşamaktadır. İstanbul Mart 1920 de işgal edilmiş, Meclis -İ Mebusan çalışmalarını durdurmuştur. Bu kara günlerde bile Atatürk konusu “cumhuriyet” olan kitapları okumaktadır. Hem de parasızlıktan yanında çok sevdiği kahvesi olmadığı halde! Elinde kahve fincanı değil, J.J. Rousseau’nun “Toplum Sözleşmesi” kitabı vardır. Fransız Devrimi’ni ve “Cumhuriyet İdaresi”nin teorik alt yapısını öğrenmektedir. Kitapta önemli gördüğü yerleri altını çizmekte, sayfa kenarlarına notlar almaktadır. Bu öğrendiklerini, Sakarya Savaşı sonrasında Başkomutanlık yetkisinin uzatılmasına karşı çıkan muhalif gruba karşı kullanacaktır. Kasım 1921 de Ata’mız artık Çankaya’dadır ve kütüphaneye kapanmış yine “cumhuriyet” okumaya devam etmektedir.  “Toplum Sözleşmesi”ni de bu kütüphanede bitirmiştir.  Bu günlerde Mülkiye Hocalarından İsmail Hakkı Babanzade’nin “Teşkilât-ı Esasiye (Anayasa Hukuku)” kitabını elinden düşürmüyordu. Gittiği yön belliydi: Cumhuriyeti ilân etmeye hazırlanıyordu! Cumhuriyet  ilân edildi ama Ata’ya yine yetmedi… Mareşal Fevzi Çakmak çok güzel anlatır: “Paşa, Sakarya Savaşı ile Büyük Taarruz arasında devamlı İslâm tarihi okudu!”… Aynı gözlemi Afet İnan da, “o günlerde bol bol son dönem İslâm halifelerini okudu” diyerek aktarmaktadır. Şehbenderzade Hilmi Efendi’nin “İslâm Tarihi” kitabı da o dönem yine elinden düşmemişti. Gene gittiği yön belliydi:  Saltanatı kaldıracaktı! Ama bu teklifle Meclis’e gittiğinde  din adamı  kökenli milletvekillerinin “saltanat ile hilafetin birbirinden ayrılamayacağı!” itirazıyla karşılaşacağını öngörüyor ve  aksini açıklayabilmek için İslâm tarihini iyice öğrenmeye gayret ediyordu. Montesquieu’yü de okumuş ve “Cumhuriyeti yaşatan genel kural fazilettir” sözüne hayran kalmıştı.
   Bu örnekleri arttırmak mümkün, ama gerekli değildir. Atatürk’ü “Başöğretmen”  yapan öyle bizlere anlatıldığı ve her 24 Kasım’da tekrarlandığı gibi sadece “karizmatik özellikleri” değildir. Bu özelliklerinin yanında, çok ama çok okuyarak analitik düşünce yöntemini devamlı geliştirmesi, böylelikle tarihsel, toplumsal, askeri ve siyasi koşulları çok iyi öğrenip analiz edebilmesi ve stratejilerini de ona göre ayarlaması onun “Başöğretmen”liğe layık görülmesinin temel nedenidir. Ne kadar doğuştan karizmatik bir lider olsa da, onun ileri görüşlülüğünün, analiz yeteneğinin, taktik ve stratejik bir deha olmasının, doğru zamanda doğru çözümler bulabilmesinin temel nedeni, tespit edilebildiği kadarıyla, çok geniş bir yelpaze içinde okuduğu 3997 kitap ve altını çizdiği 12.000 sayfadır… Dile kolay! Unutmamak gerekir ki, ulu önder, kültür kavramını da okuma üstüne tanımlamıştır: Ona göre  kültür, “okumak, anlamak, görebilmek, görebildiğinden  anlam çıkarabilmek, ders almak  ve zekâ geliştirmek”tir.
   Öğretmenler günü vesilesiyle “Başöğretmen”imizi bir kere daha rahmet ve şükranla anar, eğitime gönül vermiş olan tüm eğitmenlerin öğretmenler gününü candan kutlarım. İzninizle yazıyı Atamız’ la beraber çalışmış olan arkadaşlarının bizlere aktardığı “Ata’nın okuma alışkanlığı” ile ilgili bir olayı aktararak bitirelim:  Cumhuriyet döneminde Moskova Büyükelçisi olan Vasıf Çınar Bey Çankaya’ ya Ata’yı görmeye gelir. Özel kalemdeki görevlilere “Ne yapıyor, meşgul mü?” diye sorar.  Görevliler “Kitap okumaktadır, Efendim” diye cevap verirler. Vasıf Bey izin alarak yanına girer. Atanın elinde bir tarih kitabı olduğunu görünce, “Paşam bu kadar tarih okuyup kendinizi niye yoruyorsunuz? Siz Samsun’a da mı elinizde tarih kitabı ile çıktınız?” deyince Atatürk elindeki kitabı bırakır ve “Vasıf Bey, bizim çocukluğumuz fakirlik içinde geçti. Yine de elime üç beş kuruş para geçtiğinde bunun yarısını muhakkak kitaba yatırır, okurdum. Eğer böyle olmasaydım, bu yaptıklarımın hiçbirisini yapamazdım” der. “Başöğretmen” imiz bu okuma tutkusunu hiçbir zaman bir övünme vesilesi yapmamış, ama onu çok seven insanımıza örnek olsun diye, tekrarlamaktan da kaçınmamıştır.
  

Atatürk
+ -

Yorumlar kapalı.