“Doğanın böylesine güzel olduğu anlarda ürkütücü bir berraklık yaşarım. Artık kendimden emin değilimdir ve resimler adeta bir rüyada gibi ortaya çıkar” bu sözler eserlerinin dramlarıyla, yaşamının trajedisinin iç içe geçtiği Vincent van Gogh’a ait.
Resmin dahi ismi van Gogh, 30 Mart 1853’te Hollanda’da dünyaya gelir. Kendinden bir yıl önce dünyaya gelen kardeşi, birkaç ay yaşar ve hayatını kaybeder. Genç Vincent, büyüyüp de abisinin mezarını ziyaret ettiğinde ise mezar taşının üzerinde kendi ile aynı adı görür; Vincent van Gogh. Kendisine vefat eden abisinin ismi konulmuştur. Bu durum Van Gogh’a abisinin adını gasp etmiş olma duygusunu verir ve derin acılar duyurur.
Sanat tarihçisi Emile Langul, van Gogh için, “Eserinin dramıyla, yaşamının trajedisi böylesine iç içe geçmiş ikinci bir ressam gelmedi yeryüzüne” der.
Çocuk yaşlarından itibaren resim çizmeye ve sanata meraklı olan van Gogh, farklı birçok işte çalışsa da resimden kopmaz ve gördüklerini, yaşadıklarını ve doğayı resmetmeye devam eder.

Bir yandan karşılıksız kalan aşkları, öte yandan resimlerine bir türlü alıcı çıkmaması, ilerde şakak lobu epilepsisi tanısıyla tedavi edilecek olan genç ressamı derinden sarsmakta, özgüvenini gün be gün eritmektedir. Buna rağmen hiç durmadan, duraksamadan, nefes bile almadan üretmeye devam eder. Yaşamını ancak küçük kardeşi Theo’nun maddi desteğiyle sürdürebilen van Gogh, sanat aşkıyla neredeyse tüm parasını boyalarına harcamaktadır. Hatta bir keresinde bir mektubunda “son bir aydır ilk kez sıcak yemek yiyebildim” diye dert yanıyordu.
Ünlü ressam Gaugin’in yanına gelmesi van Gogh’u çok mutlu etmiştir. Birkaç ay süren beraberliklerinde, fikir ayrılıklarına düşmeleri ve çatışmaları van Gogh’un daha da ruh sağlığını bozacaktır. İki büyük ressam arasındaki çatışma o kadar ileriye gider ki, bir akşam van Gogh, bıçağı kaptığı gibi Gaugin’i kovalar, onu yakalamayınca da kıncını kendi kulağından çıkarır ve kendi kulağını keser. Çok kan kaybeden van Gogh’u hastaneye, bir kutu içerisine koydukları kulak ile birlikte Gaugin götürür.
Van Gogh tedaviye ihtiyaç duyduğuna artık ikna olmuştur. Kardeşi Theo’nun da ısrarıyla 1889 yılında Saint-Remy’deki St. Paul akıl hastanesine yatar.
Dehasını sanat dünyasına kabul ettirememiş olmak, hayatı boyunca sevdiği tüm kadınlarca reddedilmek ve bir türlü peşini bırakmayan ruhsal çöküntüler, “keşke beni olduğum gibi kabul etseler” diye yakaran o dahi ressamı yavaş yavaş ölüme sürükler. Ve bir gün van Gogh eline geçirdiği bir silahla kendini vurur, ama ölmez.
Theo Paris’ten gelir ve ölüm döşeğindeki ağabeyinin iki gün boyunca elini tutar. Ve nihayet 29 Temmuz 1890 günü van Gogh, kardeşinin kulağına “Hüzün sonsuza kadar sürecek” diye fısıldadıktan birkaç dakika sonra, yine yapayalnız, son yolculuğuna çıkar.
**
Bir Anı…
Türk sinemasının önemli ismi Adile Naşit’in Tarık Akan ile ilgili bir anısı:
“Bizim Aile filminin çekimlerinde idik. Halit Akçatepe ile Münir Özkul aralarında konuşup gülüşüyorlardı. Tarık Akan da oturmuş bir köşeye dalıp dalıp gidiyordu. Yanına gittim. Çok samimi değildik. Çorba içme saatiydi, çorba içtik. Ve ‘Hayırdır?’ dedim. Zor da olsa anlatmaya başladı.
‘Mühendislik Fakültesi’nde okurken, okula yakın bir yerde bir matbaacı arkadaşım vardı. Cebinden kitaplar basar, insanlar okusun diye uğraşırdı. Bugün gelirken ona rastladım. İşleri bozulmuş, kapatmak zorunda kalacakmış dükkânı,’ dedi.

Çekimler iyi gidiyordu. Münir’in yanına gittim, durumu anlattım. Yevmiye usulü çalışıyorduk. Ne yapacağımızı da çok bilmediğimizden bekledik. Belki elimizden bir şey gelirdi. Münir bunu epey dert edindi. Hani o can alıcı sahne var ya; Münir’in o güzel tiradı. Saim Bey’in kapısından içeri girer, ‘Sen değil, ben büyüğüm ben,’ diye noktalar. İşte o sahnede, herkesin eli ayağı buz kesti, yarım saat bir sessizlik oldu.
Gün bitti, yevmiyeler dağıtıldı. O gün ne olduysa hepimiz üçer yevmiye aldık. Münir 10 yevmiye almıştı. Herkes aldıklarını bir araya getirdi ve topladık Tarık Akan’a uzattık. Kabul etmedi, zorla kabul ettirdik. Beraber gidip matbaadaki işler düzene girene kadar her gün biraz daha destek olduk. Bugün Tarık’ın vesilesiyle o matbaa hala çalışıyor ve geçtiğimiz gün, 20 bin adet kitap basıp, tüm ülkedeki okul kütüphanelerine yolladı (21.06.1985).”
(TARIK AKAN, ÜLKEMİN GÜZEL YÜZÜ / KIYMET COŞKUN, Can Yayınları, Ekim 2017, s.26)
***
Okuduklarımdan…
Almanya’nın hangi kenti ve bu kentteki hangi oteldi, anımsamıyorum.
Fakat bir otelin, kendisini şu sözlerle tanıttığını biliyorum: “Goethe’nin kalmadığı otel!”
Yanlış okumadınız, “kaldığı” değil “kalmadığı”…
Büyük Alman şair ve yazarı Johann Wolfgang von Goethe, anımsadığımca gençlik yıllarında, bir Alman taşra kenti otelinde ya yer olmadığından ya da beğenmediğinden, kalmamış…
Şimdi bu otel, kendisini büyük yazarın kalmadığı otel olarak tanıtıyor…
Böylece de eninde sonunda, kendi adıyla büyük yazarın adını bir araya getirmiş oluyor…
Bu çarpıcı örnek, uygarlaşmış ülkelerde yazarlara, sanatçılara verilen önemin ilginç bir göstergesidir.
Bu gibi ülkelerden herhangi birine seyahat ettiğimizde bu olguya kendi gözlerimizle de tanık oluruz.
Yazarların, sanatçıların, değil uzun bir süre yaşadıkları, kısa sürelerde kaldıkları yerler bile kültür evlerine, müzelere dönüştürülmüştür.
Fazla uzağa gitmeye gerek yok: Paris Monparnass’ta bizim Yahya Kemal’imizin sıklıkla uğradığı Closerie des Lilas kahvesindeki masalardan birinde onun adını taşıyan plaket çakılıdır.
Bir ülkenin uygarlaşmışlık ölçütlerinden biri de o ülkede yazarlara, sanatçılara verilen değerdir.
.jpg)
Bizim ülkemiz bu alanda da uygar diye niteleyebileceğimiz ülkeler arasındaki sıralamada, korkarım ki en gerilerde yer almaktadır.
Söz gelimi İstanbul’umuzda, bu kentimizde yaşamış ve yaratmış; yazar, şair ve sanatçılarımızın adlarını taşıyan, kaç sokak, kaç cadde, onlar için kaç anıt vardır?
Yine söz gelimi, Orhan Veli’nin, Yahya Kemal’in hangi evlerde yaşadıklarını biliyor muyuz?
Kaç yazar, şair ve sanatçımızın, doğdukları, yaşadıkları evler müzeye dönüştürülmüş ya da hiç değilse bunlardan kaç tanesine bunu belirten plaketler konulmuştur?
*
Nâzım Hikmet’in Bursa Cezaevinde geçirdiği, toplam olarak yaklaşık on bir yılın, büyük şairimiz ve edebiyatımız bakımından ne kadar önemli olduğunu biliyoruz.

İlk kez otuzlu yaşlarında, ikinci kez kırkına yaklaşmışken kapatıldığı Bursa Cezaevinden ellisine merdiven dayamışken ve bozulmuş bir sağlıkla çıkan Nâzım Hikmet, buna karşın bu yıllar içinde, insanüstü bir erdem ve çalışkanlık örneği göstererek, başta Memleketimden İnsan Manzaraları olmak üzere en seçkin yapıtları arasında yer alan ürünleri verdi.
Nâzım Hikmet’in Bursa yıllarına ilişkin yaşantılarını, kendi yapıtlarının yanı sıra eşi Piraye Hanım’la ve Kemal Tahir’le mektuplaşmaları, Orhan Kemal ve İbrahim Balaban’ın anılarını başta gelmek üzere çeşitli kaynaklardan öğreniyoruz.
*
Bursa’da büyük şairimizin adını taşıyan bir okul, kitaplık, kültür evi, bir cadde, meydan, park, sokak bulunmakta mıdır?
Onun adını taşıyan bir kültür evi, avlusunda büyük şairimizin bir anıtı ile bu kentimize yakışmaz mı?
*
(Ataol Behramoğlu)
( NÂZIM’IN BURSA YILLARI / GÜNEY ÖZKILIÇ, Evrensel Basım Yayın, Nisan 2012, s. 13-15)
***
Bir Şiir…
KUYUDA

Bir kuyudayım ki
Kör bile değil karanlık
Demelerim yabancı
Uçmuş böyle zamanlar için
Yastığımın altında beklettiğim rüya
Çığlığım ip olsa çeker giderim.
Yusuf’umu isterim Yusuf’umu isterim
Derdim eskiden
Şimdi sessizim.
Murathan MUNGAN







Yorumlar kapalı.