(Pazartesi günkü köşe yazımızdan, devamla)
* * *
“ – Esirlerin gemilerden indirilmesi sırasında mahalli polisin yardımcı olması ve bölgeyi sivillerden arındırması,
– Esirlerin kampa naklini engelleyebilecek trafik gibi bazı durumların, düzenlenmesi,
– Özellikle, kamp bölgesinin Türk sivillerden arındırılması, kamp bölgesinde sahile çıkmaları, avlanmaları ve o bölgede dolaşmalarının yasaklanması,
– Kamp yakınında bulunan deniz fenerinde çalışan Türk fenercinin görevinden uzaklaştırılması ve yerine, başka milletten bir kişinin yerleştirilmesi…”
* * *
İngiliz Sömürge Yönetimi’nin ilgili birimleri, benzer yazışmalarını aralıksız olarak yürütür ve gerekli gördüğü güvenlik önlemlerini de 1916 yılının Ekim ayı ortalarında sonuçlandırarak, Osmanlı savaş esirleri kafilesinin gelişini, beklemeye başlarlar…
* * *
Mağusa, Karağulos Kampı’nda bulunan Osmanlı savaş esirleriyle ilgili ilk araştırma ve yazın çalışması, 1957 yılında, henüz bir lise öğrencisi olan Sn. İsmet Kotak tarafından gerçekleştirilir…
Sonraki yıllarda, Kıbrıs Türk basınının ve siyasi çalışmalarının içerisinde aktif olarak göreceğimiz Sn. Kotak, Mağusa Namık Kemal Lisesi öğrencisi olduğu günlerde, dönemin göz tanıklarıyla görüşür ve bu görüşme anılarını, 10 Nisan 1957 tarihli Lise dergisinde yayımlar…
Elde edilen bilgiler, sonraki yıllarda yapılacak çalışmaların da temelini oluşturur…
Sn. Kotak, özel bir söyleşide (3) şu bilgileri verir:
* * *
– “İngilizlerin Birinci Dünya Savaşı’nda kurmuş olduğu esir kampındaki Türk esirleri konusuna, evdeki bazı hatıralar dolayısıyla ulaşabildik. Örneğin bizim evde, gerçekten son derece hassas bir iş olan, upuzun bir yılan, ama bunlar hep taşlarla yapılmış, renkli, onun yanında bir bakıyorsunuz ki zeytin çekirdeklerinden bir tespih… Ya da kakmalı bir hançer… Bunlar, birçok evde, hatta el yapması bazı eşyalara rastlardınız… Bu bizi bir yerde Türk esirlerini nasıl geldiler, nerede barındırıldılar, İngiltere bunlara nasıl muamele etti ona taşıdı…
Soruştururken, tabii bunun en canlısı, benim Pembe Ninem. Nur yüzlü, Allah rahmet eylesin, o durup bana anlattı.”
* * *
Sn. İsmet Kotak’ın ninesi, merhum Pembe Hasan, 1916 yılına ilişkin göz tanıklığını şöyle anlatır (4):
* * *
– “Şimdiki limandan karaya çıkarılmışlardı…
Zavallılar yaya olarak askerlerin nezareti altında Karakola götürülmüşlerdi.
Bizler o zaman çarşaflıydık. İyice örtünerek, hisarlara çıkmıştık.
Hıçkırıklar etrafı kaplıyordu…
Kendilerini unutarak, bizleri teselli ediyorlardı…
– Ağlamayın anneler, yakın vakitte kurtulacağız… diyorlardı.
Üstlerinde, parça parça elbiseler vardı…
Karakola yerleştirildikten az sonra, aralarında ölenler olmuştu…”
* * *
İngilizlerin, Çanakkale, Hicaz ve Kanal cephelerinden Kıbrıs’a getirdikleri askeri esirler arasında üst rütbeli subay yoktu. Esirler; er, onbaşı, çavuş ve başçavuşlardan oluşmaktaydı…
Türkiye’nin, Yenice – Nevruz köyünden Osman Kocabaş da, bu esirlerden biriydi.
O, Yaşayan Çanakkaleli Muharipler adlı kitapta, Karakol ve Monarga’daki esir kampları yanında, – bugüne değin bilmediğimiz – Lârnaka’da da esir kampı olduğuna dikkat çekerken, anılarını, şöyle anlatır (5):
* * *
– “İngilizlerle tekrar savaşa girdik. Bozulduk… İngilizler bizi esir alıp, Kanal’a götürdüler. Yirmi Beş gün Süveyş Kanalı’ndaki esir kampında tuttuktan sonra, Kıbrıs’ın Lârnaka’daki esir kamplarına götürdüler. Lârnaka’da iki yıl esir kaldım.
Subaylardan da esirler vardı.
Onları, Mısır’a götürdüler.
Üç sene cephede kaldım, iki sene esirlik çektim.
Lârnaka’dan bir vapura bindirdiler, yedi günde Selimiye Kışlası’na geldik.
Lârnaka’dan Selimiye’ye gelen esirler, bin kişiydik.”
* * *
1964 yılı, Mağusa Kaza İdare Amiri olan ve aynı zamanda Kıbrıs Türk futbol tarihine de adını kazıyan, merhum, Sn. Ahmet Sami Topcan,konuyla ilgili olarak yapmış olduğu araştırmaları sonucunda, Osmanlı savaş esirlerinin Mağusa limanına çıkışlarını, şöyle anlatır (6):
* * *
– “…Sayıları 2000 civarında tahmin edilen Türk esirleri, on gün ara ile iki ayrı vapur kafilesi halinde ve İngiliz Harp Gemileri’nin refakatinde Ekim 1916 ayında Mağusa limanına vasıl olmuşlardı.
O vakit yarım olan Mağusa limanının Othello kısmına yanaşan gemilerden karaya çıkarılan Türk esirleri sıra halinde ve süngülü İngiliz askerlerinin kontrolleri tahtında yaya olarak Liman – Tren istasyonu – Mağusa Kapısı – Karpaz Yolu tarikiyle Karakol bölgesine götürülmüşler ve daha evvel hazırlanan Türk Esirleri Kampı’na yerleştirilmişlerdi.
Esirler limana vardıklarında yerli Türklerle temasa getirilmemişlerdi; uzun esirlik yılları hemen hemen bütün Türk esirlerinin sıhhatlerine tesir etmişti.
Sabahın erken saatlerinde limana giren vapurlardan çıkarılan ve esir kamplarına yerleştirilen Türk esirlerinin hepsi de Çanakkale veya Süveyş harekâtlarında esir edilen er, onbaşı, çavuş veya baş çavuşlardı.”
* * *
Yararlanılan Kaynaklar:
(3,4,5,6) Bülent Fevzioğlu özel arşivi.
* * *
Cumartesi günkü köşe yazımızda, günümüzden 109 yıl önceye ait tarihsel belgelerle “Kıbrıs’taki Çanakkale” konumuza, devam etmek üzere…







Yorumlar kapalı.