Bülent Fevzioğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Kıbrıs’taki “Çanakkale”(3)

Kıbrıs’taki “Çanakkale”(3)



(Perşembe günkü köşe yazımızdan, devamla)

 

*     *     *

Osmanlı savaş esirlerinin Kıbrıs’a ilk kez getirilmesi, Ekim 1916 tarihlidir.

Ancak, İngiliz sömürge yönetimi, esir kampının kurulması çalışmalarına iki yıl önceden, 1914 yılında başlar…

Sn. İsmet Kotak’ın, anılarına, Namık Kemal Lisesi dergisinde yer verdiği Mağusalı Sn.İbrahim Kalliga, göz tanıklığına dayalı bilgilerini, şöyle aktarır (7):

 

*     *     *

   – “Sene, 1914…

   Mağusa Kapısı’ndan Karpaz yolu boyunca, T şeklinde tahtalar dikildi.

   Ortadaki rivayet, buraya karargâh kurulacağı ve icabında esirlerin burada barındırılacağı merkezinde idi. Tabii, harp başlamıştı… Zamanımıza kadar görülmemiş vapurlar, kereste yüklü olarak limana gelmekte idi.

   Liman, boydan boya kereste dolmuştu.

   Ben de arabamla Karaol’a kereste taşıyordum…

   İş, süratle başlamıştı.

   Ameleler, memurlar, askerler haşır neşir olarak çalışıyorlardı.

   Başlangıçta üç çift havlı ve bir de tek katlı havlı, yedi odalı baraka yapıldı.

   Her bir havlı içerisinde ya dokuz veya on iki olmak üzere baraka bulunuyordu. Barakaların uzunluğu, 45 ayaktı.                                                                       

   Bunların hepsi şimdiki deniz fenerine kadar dayanmakta idi.

   Bunların yapılması epey uzun sürmüştü.

   Müthiş bir haber duyuldu:

– “Türk esirleri getiriliyordu!”

   Çok geçmeden vapurlar limana gelmişlerdi…

   Esirler, altışar kişilik gruplar halinde, sahilden bir mil uzaklıkta olan kampa yaya olarak sevk ediliyorlardı…

   Esirlerin gelmelerinden az önce, bizlerin kampa girmemizi yasak ettiler…”

 

*     *     *

Esirlerin kampa alınmalarından kısa bir süre sonra açlığa, sefalete ve çok çeşitli hastalıklara karşı direnç, hızla azalır…

Esir kampından, ilâhiler eşliğinde şehit cenazeleri çıkmaya başlar…

Aslen Mağusalı olan merhum Sn. Ali Osman, bu cenazelerle ilgili göz tanıklığını 1957 yılında kendisiyle görüşen Sn. İsmet Kotak’a, şöyle anlatır (8):

 

*     *     *

   – “Bir gün panayır vardı.

   Panayır, Mağusa kapısından, az ileride yapılıyordu.

   Panayırın çok hararetli bir anında, uzaktan, ilâhi sesleri işitildi.

   Tüylerim ayağa kalktı. Derhal arabayı terk edip, cenaze törenine koştum.

   Rumlar, bu ilâhi seslerinden donup kalmışlardı.

   Şanlı bayrağımıza sa­rılı üç tabut, art arda geçip, gidiyordu.

   Panayır, o an sona ermişti…

   Bu olayı, hiç unutamam evlât!”

 

*     *     *

Sn. İsmet Kotak, Karakol esir kampından çıkan ilk şehitlerin önce kamp etrafına gömüldüğünü, sonraki günlerde de Mağusa sur içerisindeki Othello Kalesi yanında bulunan boş alanın kullanıldığını söyler (9):

 

*     *     *

   – “İlkin Karakolun etrafında gömülüyorlardı. Kampın dışında ayrılan yere gömülüyorlardı…

   Bir de surların içerisinde, bizim, aşağı yukarı Yeşil Deniz diye tanımladığımız, Othello’nun karşısındaki ve yıllarca kullanılan mezarlıkta da esir mezarlarına rastlandı.”

 

*     *     *

Kıbrıs Türklerinin esir askerlerle görüşmeleri, İngiliz sömürge yönetimi tarafından, uzun bir süre yasaklanır…

Ancak, ada Türklerinden gelen yoğun istek ve baskılar sonucunda bu yasak, zaman içerisinde, az da olsa, hafifletilir…

Kıbrıs Türkleri, esirlerle görüşmeye başlar…

Sn. İsmet Kotak’ın ninesi Pembe Hasan, şöyle anlatır:

 

*     *     *

   – “Bazen, kendilerini görmemize izin verirlerdi. Bu, ekseriyetle bayramlarda olurdu. Erkeklerimizle gider ve tellerden oyunlarını seyreder, hikâyelerini dinlerdik. Bu günlerde bizlere, kendi elleri ile yaptıkları eşyalardan hediye ederlerdi. Evdeki yılan da onlara aittir. Yılanlar, tespihler, sigara tablaları yaparlardı. Yedikleri zeytinlerin çekirdeklerini dahi atmayıp, tespih yapıp, halka dağıtırlardı…”

 

*     *     *

Esir kampında, zaman geçirmek için yapılan yılanlar, tespihler ve sigara tabakaları aradan geçen yüz yıl sonrasında bugün de, kimi evlerde büyük bir anı olarak saklanmakta, özenle korunmaktadır…

Bu sigara tabakalarından biri de, bugün, Kıbrıs Türk Halkbilimi çalışmaları ve kitaplarıyla tanıdığımız, araştırmacı yazar, Sayın Mahmut İslâmoğlu’nun özel koleksiyonunda yer alır.

Bu küçük tabaka üzerine oyulan iki farklı tarihten, tabakanın oyma işçiliğine, Hicri Takvim 1334’te, yani, günümüz Miladi Takvimile 1918’de başlandığını ve 1336’da, yani, 1920’de de tamamlandığını, öğreniyoruz.

Esirler arasında, her hangi bir kesici, delici aletin bulundurulmasının kesinlikle yasak olduğu anımsandığı zaman, ortaya konulan oyma eserinin ne denli zor koşullar altında yaratıldığı da, daha bir anlam kazanır…

Araştırmacı yazar Sn. Mahmut İslamoğlu, bu tarihsel anıya ilişkin şu bilgileri verir (10):

 

*     *     *

   – “Elimdeki sigara tablasına gelince… Çok önemli bir armağandır bu ve oradaki esirlerden birisidir bunu yapan… Gayet kibarca, çok nazik bir şekilde ahşabı işleyerek, üzerine de bazı yazılar yazarak…”

 

*     *     *

Yararlanılan Kaynaklar:

(7,8,9,10) Bülent Fevzioğlu özel arşivi.

Pazartesi günkü köşe yazımızda, günümüzden 109 yıl önceye ait tarihsel belgelerle” Kıbrıs’taki Çanakkale” konumuza, devam etmek üzere…

 

Kıbrıs’taki “Çanakkale”(3)
+ -

Yorumlar kapalı.