Akdeniz coğrafyası üzerinde yer alan Kıbrıs adasının mutfak kültürü, son yıllarda Baf’ta yapılan kazılarla birlikte, milâttan önce 10bin’li yıllardan başlamak üzere kendi varsıllığını oluşturmaya başlar.
Adanın; yüzyıllar boyunca sosyal, siyasal, ekonomik ve ekolojik hakimiyetini elinde tutan çok dilli ve çok dinli medeniyetlerin gelenek ve göreneklerinden beslenen bu mutfak, tek başına hiçbir medeniyete ait olmadığı nedeniyle de kendini, “Kıbrıs – Ada Mutfağı” olarak tanımlar.
Kıbrıs’ın coğrafi yapısı da “Kıbrıs – Ada Mutfağı”nın biçimlenmesini sağlayan etkenlerden biridir ve bu etkileşimler uzantısı ile Kıbrıs’ta Anadolu ve Ortadoğu ülkelerinin mutfakları arasında benzerlikler de görülebilmektedir.
Bu gerçeklerden hareketle ortaya çıkan “Kıbrıs – Ada Mutfağı”nın tanımı Fransız şair – yazar Sn. Theophile Gauter’in Dolmabahçe Sarayı için “ne Grek’tir ne Latin ne Gotik’tir ne Rönesans ne Arap’tır ne de Türk” tanımlaması ile uyum sağlamaktadır.
Çünkü geleneksel ve otantik olan “Kıbrıs – Ada Mutfağı” çağlar boyunca adada hüküm sürmüş, gelip geçmiş nice kavim ve uygarlıkların bıraktıklarının bir sonucu olarak kesin bir çizgiye oturtulamaz ve Gauiter’in tanımlamasına benzer bir durum oluşturur.
Özetle; Kıbrıs’a özgü yapısı içerisinde ortaya çıkan “Kıbrıs – Ada Mutfağı”,bugün, adanın iki büyük yerleşiği olarak Kıbrıslı Türkler ve Kıbrıslı Rumlar tarafından da kullanılmakla birlikte, her iki halk tarafından bilinen ve kullanılan “Kıbrıs – Ada Mutfağı”nda benzerlikler olduğu kadar farklılıklar da bulunmaktadır ki teolojik (dinsel) açıdan çok az – belli başlı geleneklere bağlı yemek kültürleri olsa bile (Paskalya ekmeği – Pilavuna – Ramazan çöreği) mutfak kullanım kültürleri, aynıdır.
* * *
Son yıllarda ciddi bir ilgi var, Kıbrıs mutfağı yemek kitaplarına…
Neredeyse her yıl, birkaç yemek kitabı birden yayınlanmakta…
Sofralarımızda kullandığımız yemek ve yiyeceklerin tarihsel kökenleri hakkında ise Sn. Mete Hatay, Sn. Zekâi Altanve yakın zamanda bir başka âleme yolcu olan değerli büyüğümüz – abimiz, araştırmacı yazar ve arkeolog Sn. Tuncer Bağışkan’ın çok değerli araştırmaları var, zihinsel arşivlerimizi zenginleştiren…
Ve yine, çok değil, daha bir hafta önce bedensel olarak aramızdan ayrılan sevgili dost, Doç. Dr. Nazım Beratlı’nın KIBRIS Gazetesi’ndeki son yazısı da yine, Ada Mutfağı üzerinedir…
* * *
Tarihsel yolculukları ilginç öykülerle yüklüdür, Kıbrıs – Ada Mutfağı’nda yer alan yiyeceklerin…
Meselâ: Eski Mısır’a uzanır, Molehiya…
Mücendra; Suriye, Mısır, Irak ve Lübnan mutfaklarında ‘Fakirin yemeği’ olarak bilinir…
Pilavuna Lüzinyan; Afrika kökenlidir meselâ, Herse…
Ve Roma döneminden beri, Hindistan diyarlarından gelerek, Kıbrıs adasındadır Kolokas…
Ol hikâye odur ki; Kolokas, tee 1191’de, Limasol’daki düğününde, Aslan Yürekli Richard’ın sofrasında da görüldü…
Paluze, İran; Sucuk, Kafkas kökenli.
Bulgur Köftesi Asurlu, Golifa Bizans ve sofraların mezesi Samarella, Akdenizli korsanlardan gelmiştir günümüze…
Ve şarap Tanrısı Dionisos öğretti, şarap yapımını adada…
Öyle bir mutfaktır ki “Kıbrıs – Ada Mutfağı”; kuşlar gibi uçuşur bir kıyıdan, başkaca kıyılara…
Bir devasa dünyadır, dünyaların içinde…
* * *
Söz, Kıbrıs mutfağından açılmışken, yazınsal kültürümüz içerisinde yer alan “Açgözlü Destanı”nı, anmamak olmaz…
Günümüze, destan okuru olarak anılan Mustafa AYNALI tarafından ulaşan “Açgözlü Destanı” şöyle:
* * *
Ramazanda çok taamdan hazzetmem
Hemanheman kırk elli sahan olsun
Nefsimi ziyade zevke oynatmam
Dile sabır da şahı cihan olsun
İçinde soğan sarmısak olsun acı
Etli pilavdır başımın tacı
Zerde ile kıymalıdır ilacı
Boğazıma kolayca revan olsun
Sütlü pirinçtir hayat veren cana
Bal koyup da yesem kana kana
Güllaç tatlısıynan makarına
O da muradına, er meydan olsun
Koyun budu sirke sarmısak ile
Kılınç balığı kızarıp gelse
Oturup başlasam beş parmak ile
Ben yerken görenler hayran olsun
Akşam olunca mangallar dizilir
Etrafına tiryakiler dizilir
Kahveyi içtikçe bağrım ezilir
Ekşili çorba yüreğmemelhem olsun
Tabaklar gelsin çifdeçifde
Şekerli reçelden başlansın sefdahe
Onun arkasından ekşili köfde
Dolma yeriken gönlüm şad olsun
Âşık Hüseyin der ki: Çoktur işlerim
Tavık kızartmasını çok sever dişlerim
Kavırma ile cenge başlarım
Yahni benim ile imtihan olsun
Aşure gelsin bal ile yağdan
Şekerli kaymaklı sol ile sağdan
Kuzu dolması da kızarsa yağda
Bir de fırında yedek büryan olsun.
Ocaklığımız tuğla taşıdır
Baklava tatlıların başıdır
Bal helvası da onun eşidir
Tazece pişmiş, üstüne duman olsun
Kayseri pastırması şan verdi cihane
Yumurta yağ ile girse sahane
Patlıcan musakkasına olmaz bahane
Etli bamya derdime derman olsun
Bu vesile pilavdan mezar kalır
Buzlu hoşaf apaydında kolay ayrılır
Sofra kurulunca dalkılıç yapılır
Kaşıklar kılınç, mideler kalkan olsun
Yağlı hoş merem sahana yayılır
Ballı lokma tabakta birer birer sayılır
Güvercin kızartmasını görenler bayılır
Bunları yedikçe karnım şişman olsun
Yassı kadeyiftir canımın canı
Telli kadeyif de gönlümün sultanı
Tatar böreği de pek severim anı
İçinde incecik kıyma, suvan olsun
Âşık Hüseyin der:Cihan da sağ olsun
İstambol için da mühim adam olursam
Bu yemekleri da her vakit için bulursam
İsterise bin ay, Ramazan olsun…
* * *
Kıssadan hissesi:
Haydin sofraya… Ve lâkin, dediğince eskilerin:
– “Yarıma dokunma, bütüne uzanma, ye da utanma!







Yorumlar kapalı.