Bülent Fevzioğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. “Kıbrıs – Ada Mutfağı” Üzerine…

“Kıbrıs – Ada Mutfağı” Üzerine…



Akdeniz coğrafyası üzerinde yer alan Kıbrıs adasının mutfak kültürü, son yıllarda Baf’ta yapılan kazılarla birlikte, milâttan önce 10bin’li yıllardan başlamak üzere kendi varsıllığını oluşturmaya başlar.

Adanın; yüzyıllar boyunca sosyal, siyasal, ekonomik ve ekolojik hakimiyetini elinde tutan çok dilli ve çok dinli medeniyetlerin gelenek ve göreneklerinden beslenen bu mutfak, tek başına hiçbir medeniyete ait olmadığı nedeniyle de kendini, “Kıbrıs – Ada Mutfağı” olarak tanımlar.

 

Kıbrıs’ın coğrafi yapısı da “Kıbrıs – Ada Mutfağı”nın biçimlenmesini sağlayan etkenlerden biridir ve bu etkileşimler uzantısı ile Kıbrıs’ta Anadolu ve Ortadoğu ülkelerinin mutfakları arasında benzerlikler de görülebilmektedir.

 

Bu gerçeklerden hareketle ortaya çıkan “Kıbrıs – Ada Mutfağı”nın tanımı Fransız şair – yazar Sn. Theophile Gauter’in Dolmabahçe Sarayı için “ne Grek’tir ne Latin ne Gotik’tir ne Rönesans ne Arap’tır ne de Türk” tanımlaması ile uyum sağlamaktadır.

 

Çünkü geleneksel ve otantik olan “Kıbrıs – Ada Mutfağı” çağlar boyunca adada hüküm sürmüş, gelip geçmiş nice kavim ve uygarlıkların bıraktıklarının bir sonucu olarak kesin bir çizgiye oturtulamaz ve Gauiter’in tanımlamasına benzer bir durum oluşturur.

 

Özetle; Kıbrıs’a özgü yapısı içerisinde ortaya çıkan “Kıbrıs – Ada Mutfağı”,bugün, adanın iki büyük yerleşiği olarak Kıbrıslı Türkler ve Kıbrıslı Rumlar tarafından da kullanılmakla birlikte, her iki halk tarafından bilinen ve kullanılan “Kıbrıs – Ada Mutfağı”nda benzerlikler olduğu kadar farklılıklar da bulunmaktadır ki teolojik (dinsel) açıdan çok az – belli başlı geleneklere bağlı yemek kültürleri olsa bile (Paskalya ekmeği – Pilavuna – Ramazan çöreği) mutfak kullanım kültürleri, aynıdır.

 

*     *     *

Son yıllarda ciddi bir ilgi var, Kıbrıs mutfağı yemek kitaplarına…

Neredeyse her yıl, birkaç yemek kitabı birden yayınlanmakta…

Sofralarımızda kullandığımız yemek ve yiyeceklerin tarihsel kökenleri hakkında ise Sn. Mete Hatay, Sn. Zekâi Altanve yakın zamanda bir başka âleme yolcu olan değerli büyüğümüz – abimiz, araştırmacı yazar ve arkeolog Sn. Tuncer Bağışkan’ın çok değerli araştırmaları var, zihinsel arşivlerimizi zenginleştiren…

Ve yine, çok değil, daha bir hafta önce bedensel olarak aramızdan ayrılan sevgili dost, Doç. Dr. Nazım Beratlı’nın KIBRIS Gazetesi’ndeki son yazısı da yine, Ada Mutfağı üzerinedir…

 

*     *     *

Tarihsel yolculukları ilginç öykülerle yüklüdür, Kıbrıs – Ada Mutfağı’nda yer alan yiyeceklerin…

Meselâ: Eski Mısır’a uzanır, Molehiya…

Mücendra; Suriye, Mısır, Irak ve Lübnan mutfaklarında ‘Fakirin yemeği’ olarak bilinir…

Pilavuna Lüzinyan; Afrika kökenlidir meselâ, Herse…

Ve Roma döneminden beri, Hindistan diyarlarından gelerek, Kıbrıs adasındadır Kolokas…

Ol hikâye odur ki; Kolokas, tee 1191’de, Limasol’daki düğününde, Aslan Yürekli Richard’ın sofrasında da görüldü…

Paluze, İran; Sucuk, Kafkas kökenli.

Bulgur Köftesi Asurlu, Golifa Bizans ve sofraların mezesi Samarella, Akdenizli korsanlardan gelmiştir günümüze…

Ve şarap Tanrısı Dionisos öğretti, şarap yapımını adada…

Öyle bir mutfaktır ki “Kıbrıs – Ada Mutfağı”; kuşlar gibi uçuşur bir kıyıdan, başkaca kıyılara…

Bir devasa dünyadır, dünyaların içinde…

 

*     *     *

Söz, Kıbrıs mutfağından açılmışken, yazınsal kültürümüz içerisinde yer alan “Açgözlü Destanı”nı, anmamak olmaz…

Günümüze, destan okuru olarak anılan Mustafa AYNALI tarafından ulaşan “Açgözlü Destanı” şöyle:

 

*     *     *

Ramazanda çok taamdan hazzetmem

Hemanheman kırk elli sahan olsun

Nefsimi ziyade zevke oynatmam

Dile sabır da şahı cihan olsun

               

İçinde soğan sarmısak olsun acı

Etli pilavdır başımın tacı

Zerde ile kıymalıdır ilacı

Boğazıma kolayca revan olsun

               

Sütlü pirinçtir hayat veren cana

Bal koyup da yesem kana kana

Güllaç tatlısıynan makarına

O da muradına, er meydan olsun

 

Koyun budu sirke sarmısak ile

Kılınç balığı kızarıp gelse

Oturup başlasam beş parmak ile

Ben yerken görenler hayran olsun

 

Akşam olunca mangallar dizilir

Etrafına tiryakiler dizilir

Kahveyi içtikçe bağrım ezilir

Ekşili çorba yüreğmemelhem olsun

 

Tabaklar gelsin çifdeçifde

Şekerli reçelden başlansın sefdahe

Onun arkasından ekşili köfde

Dolma yeriken gönlüm şad olsun

 

Âşık Hüseyin der ki: Çoktur işlerim

Tavık kızartmasını çok sever dişlerim

Kavırma ile cenge başlarım

Yahni benim ile imtihan olsun

 

Aşure gelsin bal ile yağdan

Şekerli kaymaklı sol ile sağdan

Kuzu dolması da kızarsa yağda

Bir de fırında yedek büryan olsun.

 

Ocaklığımız tuğla taşıdır

Baklava tatlıların başıdır

Bal helvası da onun eşidir

Tazece pişmiş, üstüne duman olsun

 

Kayseri pastırması şan verdi cihane

Yumurta yağ ile girse sahane

Patlıcan musakkasına olmaz bahane

Etli bamya derdime derman olsun

 

Bu vesile pilavdan mezar kalır

Buzlu hoşaf apaydında kolay ayrılır

Sofra kurulunca dalkılıç yapılır

Kaşıklar kılınç, mideler kalkan olsun

 

Yağlı hoş merem sahana yayılır

Ballı lokma tabakta birer birer sayılır

Güvercin kızartmasını görenler bayılır

Bunları yedikçe karnım şişman olsun

 

Yassı kadeyiftir canımın canı

Telli kadeyif de gönlümün sultanı

Tatar böreği de pek severim anı

İçinde incecik kıyma, suvan olsun

 

Âşık Hüseyin der:Cihan da sağ olsun

İstambol için da mühim adam olursam

Bu yemekleri da her vakit için bulursam

İsterise bin ay, Ramazan olsun…

 

*     *     *

Kıssadan hissesi:

Haydin sofraya… Ve lâkin, dediğince eskilerin:

– “Yarıma dokunma, bütüne uzanma, ye da utanma!

 

“Kıbrıs – Ada Mutfağı” Üzerine…
+ -

Yorumlar kapalı.