Varlığından haberdar olmadığımız bir şeyin yokluğunu fark edebilir miyiz?
Dünyaya dair kavrayışımız, bize ulaşan parçalar üzerinden şekillenir.
Önümüze düşen haberler, içinde büyüdüğümüz kültür, öğrendiğimiz değerler, ait olduğumuz çevre ve algoritmalar, dikkatimizi bazı şeylere çekerken bazılarını görüş alanımızın dışında bırakır.
Zamanla gördüğümüz parçalar birleşir ve adına “gerçeklik” dediğimiz bir bütün oluşturur.
Gördüklerimiz kadar görmediklerimiz de bu bütünün parçasıdır.
Karşılaşmadığımız fikirler, duymadığımız sesler ve bize hiç ulaşmayan bilgiler görüş alanımızın dışında kalır; dünyayı erişebildiğimiz kadarıyla anlamlandırırız.
Böylece gerçekliğin sınırı ile kendi görüş alanımızın sınırı birbirine karışır.
Bu düşüncenin izini yaklaşık iki bin dört yüz yıl geriye sürdüğümüzde, karşımıza Platon’un mağara alegorisi çıkar.
Bir mağarada, çocukluklarından beri zincirlenmiş insanlar düşünün.
Yüzleri duvara dönük; görebildikleri tek şey karşılarındaki yüzey.
Arkalarında yanan ateşin önünden geçirilen nesneler duvara gölgeler düşürüyor.
Ne ateşi ne gölgelerin kaynağını ne de mağaranın dışındaki dünyayı tanıyorlar.
Onlar için yaşam, gözlerinin önünde beliren bu görüntülerden oluşuyor.
Gerçeği, hayatları boyunca gördükleri gölgeler üzerinden öğreniyorlar.
Platon’un mağarasındaki insanlar gölgeleri seçmiyordu.
Bugün ise çoğu zaman gerçekliğimiz, farkına varmadan içinde yaşadığımız seçici çerçevelerle biçimleniyor.
Alışkanlıklarımız, ait olduğumuz çevre ve algoritmalar, dünyayı hangi pencereden göreceğimizi de etkiliyor.
Tekrar tekrar karşılaştığımız bilgiler zamanla tanıdıklaşır; tanıdık olan da daha ikna edici görünebilir.
Sosyal psikoloji açısından baktığımızda, algımızın yaşantılarımız, sosyal çevremiz ve maruz kaldığımız bilgi akışıyla birlikte şekillendiğini görüyoruz.
Böyle bir ortamda bilgiye ulaşabilmek kadar, bilginin kaynağını değerlendirebilmek ve farklı görüşler arasında ilişki kurabilmek de önem kazanır.
Bilgi çağının dikkat çekici çelişkilerinden biri burada karşımıza çıkıyor: İnsanlık hiç olmadığı kadar büyük bir bilgi havuzuna erişebiliyor; aynı zamanda bu yoğunluk içinden anlamlı, güvenilir ve bağlama uygun olanı seçmek giderek daha fazla zihinsel çaba gerektiriyor.
Bu nedenle eleştirel düşünme ve bilgi okuryazarlığı, 21. yüzyıl becerileri arasında özel bir yere sahip.
Okuduğumuz bir bilginin kaynağına bakmak, farklı görüşlere alan açmak, ilk izlenimimizi yeniden değerlendirmek ve kendi düşüncemizin sınırlarını fark etmek, dünyaya açılan pencereyi genişletiyor.
Platon’un mağarası, insanın gördüğüyle gerçek arasında her zaman bir mesafe kalabileceğini hatırlatan zamansız bir uyarıdır.
Bugünün gölgeleri mağara duvarına düşmüyor; gündelik hayatın içinde, gerçeğe hangi açıdan baktığımızı etkileyen yeni biçimlerde karşımıza çıkıyor.
Mağaradan çıkmanın çağımızdaki karşılığı, daha fazla şey görmekten çok, gördüğümüzü nasıl bildiğimizi fark edebilmekte saklı olabilir.
Mağaranın dışı, bazen yalnızca bakış açımızın bittiği yerde başlar.
Yorumlar kapalı.