Bugün sayfamızda bir kitap tanıtımını değil; bir kentin hafızası üzerine, yaşadığı kente yıllardan beri çok büyük emek veren, ilgi ve hassasiyet gösteren, araştırmalar, makaleler ve bildiriler yayınlayan, özetle, aklını, yüreğini ve ruhunu Mağusa’ya vakfedenlerden biri olan, Sn. Prof. Dr. Uğur Ulaş DAĞLI ile yapılmış sohbeti, konuk edeceğiz…
* Mağusa Kent Müzesi fikri, ilk olarak ne zaman ve nasıl doğdu?
Mağusa Kent Müzesi fikri 2010’ların başında doğdu. Kuzey Kıbrıs’ta kentlerin kendi hafızasını yansıtabileceği, kimliğini anlatabileceği bir kent müzesinin yokluğunu hissediyorduk. Özellikle kimlik sorunu yaşayan kentler için bu yokluk, bir ihtiyaçtan öte, bir aciliyetti. Mağusa gibi çok katmanlı, çok kültürlü bir şehirde bu boşluk daha da belirgindi. Biz de bu boşluğu fark ederek, kentin belleğini görünür kılacak bir müze fikriyle yola çıktık. Bir grup gönüllüyle birlikte müzenin gerekliliğini savunmaya, anlatmaya ve hayata geçirmek için mücadele etmeye başladık.
* Bu süreç nasıl ilerledi? Hangi adımları attınız?
Öncelikle farkındalık yaratmaya çalıştık. Seminerler verdik, yerel ve merkezi yönetimlerle görüşmeler yaptık. Üniversitedeki görevim dolayısıyla konuyu akademik platformlara taşıdım; projeler, araştırmalar, öğrenci çalışmalarıyla zenginleştirdik. Gazetelerde yazılar kaleme aldık, sergiler açtık. Fakat ne yazık ki bu çabalar uzun yıllar boyunca sadece farkındalık aşamasında kaldı. Her ne kadar yetkili mercilerden beklediğimiz destekleri alamamış olsak da, kentte bu müzenin gerekliliği konusunda giderek büyüyen bir ortak bilinç oluştu. Bu bizim için çok önemliydi.
* Bu noktadan sonra, dernekleşme süreci nasıl gelişti?
Pandeminin ilk yılı olan 2020’de daha örgütlü hareket etme ihtiyacı duyduk ve “Mağusa Kent Müzesi Girişim Grubu”nu kurduk. Birkaç yıl süren gönüllü çalışmalardan sonra bu yapı 2022 yılında resmileşti ve Mağusa Kent Müzesi Derneği – kısa adıyla MAKEMÜD – halini aldı. Bu adımla birlikte faaliyetlerimiz daha kurumsal, daha sürdürülebilir bir düzeye ulaştı.
* Derneğinizin temel amacı nedir?
Amacımız Mağusa’nın çok kültürlü yapısını belgelemek, kaydetmek ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Kentte iz bırakmış olayları, kişileri, objeleri, mekânları yani kentin hafızasını sistematik bir kurgu içerisinde toparlıyoruz. Bu sadece geçmişi anlatmak değil; geçmişten bugüne, bugünden yarına bir köprü kurmak demektir. En genel anlamıyla yapmaya çalıştığımız kentin hafızasını dijital ve fiziksel ortamlarda çağdaş yöntemlerle görünür kılmak, hatırlamak, hatırlatmak ve yaşatmaktır. Biz bu belleği, yani hafızayı sadece akademik bir içerik olarak değil; toplumsal bir iyileşme aracı olarak da görüyoruz.
* Şu anda yürüttüğünüz başlıca çalışmalar nelerdir?
İki ana alanda faaliyet gösteriyoruz.
Birincisi araştırma…
Elimize ulaşan koleksiyonları detaylı bir şekilde inceliyor, geri okumalarını yapıyor ve temalar etrafında değerlendiriyoruz. Araştırma önceliklerimizi ise halkın katılımıyla gerçekleştirdiğimiz atölye çalışmaları belirliyor. Örneğin “Kentin kırılma noktaları”, “Mağusa Limanı” ve “Kentte Voleybol Kültürü” gibi başlıklar bu atölyeler aracılığıyla şekillendi. Ayrıca “Kent Kitaplığı” projemiz kapsamında yaklaşık 150 kitabı kayıt altına aldık. Bu liste yakında web sitemizden erişilebilir olacak.
İkinci alan ise müzenin dijital ve fiziksel yapısını oluşturmaktır. Web sitemizi bir “dijital bellek merkezi” olarak kurguladık. Koleksiyonlarımızı burada yayınlayacağız. Aynı zamanda bu platform, halk ile aramızda sürekli bir iletişim arayüzü olacak. Kentin hafızasına dair bizimle paylaşılmak istenen her şey, bu kanal üzerinden ulaştırılabilecek.
Fiziksel müze için de çalışmalarımız sürüyor. Amacımız, büyük bir müze binası kurmak yerine, tarihi kente yayılmış, tematik salonlarla yaşayan ve kentle sürekli ilişki kuran bir müze modeli oluşturmaktır. Bu model sayesinde müze yalnızca bir yapı değil, sokaklarla birlikte bir anlatıcı haline gelecek.
* Bu kapsamda Diocare Burcu’nun yeniden işlevlendirilmesi önemli bir gelişme oldu. Bize bu süreci anlatır mısınız?
Diocare Burcu, Venedik dönemine ait Mağusa surlarının önemli burçlarından biri. Uzun süre atıl durumdaydı. Belediyemizle yaptığımız protokol çerçevesinde burası Mağusa Kent Müzesi’nin ilk sergileme alanı haline geliyor. Süreç, çok titiz ilerledi. Önce fotografik ölçümler yapıldı, ardından röleveleri çıkarıldı. İç mekân tasarımından peyzaj mimarisine, elektrik ve makine sistemlerinden AYK onayına kadar kapsamlı bir dönüşüm projesi hazırlandı. Ve bu çalışmada gönüllü uzmanlar yer aldı.
* Burada ne tür bir sergileme olacak?
Burası küçük bir alan gibi görünse de, çok güçlü bir anlatı taşıyacak. Kentin zaman içindeki gelişimi, kırılma noktaları ve burcun kendine özgü mimari hikâyesi anlatılacak. Ayrıca çevresi de bu anlatıyı destekliyor: karşısında Osmanlı Hamamı, İngiliz dönemine ait bir ev ve Lüzinyan-Venedik dönemine ait surlar yer alıyor. Böylece ziyaretçiler hem içerik hem de çevresiyle kentin çok katmanlı dokusunu hissedebilecekler.
* Müze, uzun vadede nasıl bir yapıya kavuşacak?
Önceden de belirttiğim gibi hedefimiz, büyük bir binada yer alan müze modelinden ziyade, kente yayılan ve kentle sürekli ilişki kuran bir yapı oluşturmak. Bu doğrultuda, surların farklı noktalarında dönemsel ya da tematik sergi salonları açmayı plânlıyoruz. Ziyaretçilerin surların etrafında yürürken, taşlara dokunurken ya da surların üstüne çıkarak tüm kenti algıladıkları sırada geçmişe dair anlatılarla karşılaşmalarını amaçlıyoruz. Böylece Mağusa’nın hafızası sadece sergi salonlarında değil, surların içinde ve dış mekânda da görünür hale gelecek. Kentin tarihsel katmanlarıyla fiziksel temas kuran, yaşayan bir müze inşa etmeyi hedefliyoruz.
* Sizce Mağusa, bu müzeyi neden bu kadar çok hak ediyor?
Çünkü biz Mağusalılar bu kenti hiçbir zaman terk etmedik. Her başarının sevincini, her trajedinin acısını birlikte yaşadık. Bu ortak hafıza, zamanla güçlü bir kent kültürünün oluşmasına etken oldu. Üstelik Mağusa’da kentin geçmişine sahip çıkan, hikâyesini merak eden, araştıran, iz süren büyük bir topluluk var. Bu sahiplenme, bir müzenin yaşaması için en temel toplumsal zemini oluşturuyor.
Kent müzeleri, özellikle kimlik sorunu yaşayan toplumlar için yalnızca bir ihtiyaç değil, bir aciliyettir. Çünkü birçok kentte kolektif bellek zayıflamakta, mekânlar işlevsizleşmekte ve tarihsel süreklilik kopmaktadır. Böyle ortamlarda kent müzeleri, yalnızca sergi alanları değil; aynı zamanda toplumsal iyileşmenin, hatırlamanın ve geçmişle yeniden bağ kurmanın mekânlarıdır.
Mağusa ise bu kırılmaları fazlasıyla yaşamış olsa da, geçmişiyle bağını tamamen kaybetmemiş ender kentlerimizden biridir. Ortaçağdan kalma Surları, sokakları, yapıları halâ ayakta; çok katmanlı belleği fiziksel olarak halâ görülebilir durumda. Bu yönüyle Mağusa’da bir kent müzesi kurmak, geçmişi yeniden kazanmaktan çok, hâlihazırda var olan hafızayı görünür ve erişilebilir kılmak anlamına gelir.
İşte bu yüzden Mağusa, bu müzeyi fazlasıyla hak ediyor.
Bu müze; kentin çok kültürlü yapısına, tarihsel sürekliliğine ve toplumsal dayanıklılığına verilmiş bir saygı olacaktır.
* Son olarak, neler söylemek istersiniz?
Mağusa Kent Müzesi artık bir düşünce olmaktan çıktı, hayata geçmeye başladı. Bu noktada Mağusa Belediyesi’ne ve Belediye Başkanımıza teşekkür etmek isterim. Bu süreç sadece Mağusa için değil, tüm kentlerimiz için örnek teşkil edecek bir adım oldu. Gönüllü uzmanlardan oluşan bir ekiple, Mağusalı tüm paydaşlarla kolektif, çok disiplinli bir yaklaşımla ilerliyoruz. Bugün attığımız her adım, geçmişi hatırlamak ve geleceğe iz bırakmak içindir.
Bu müze, Mağusa’ya çok yakışacaktır.
Yorumlar kapalı.