Bülent Fevzioğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Kıbrıs’taki Çanakkale…(2)

Kıbrıs’taki Çanakkale…(2)



   Birinci Dünya Savaşı içerisinde İngilizler tarafından Çanakkale, Hicaz ve Kanal cephelerinden er, onbaşı ve çavuş rütbeleri ile esir alınan Osmanlı askerleri, ilk kez, 1916 yılının Ekim ayı sonlarında Mağusa Limanı’na getirilirler…

   Ancak İngilizler, ilginçtir, 1915 yılında başlayan Birinci Dünya Savaşı’ndan daha bir yıl önce (1914) Mağusa Karağulos (Karakol) bölgesindeki esir kampını hazırlama çalışmalarına başlamışlardı bile!

*     *     *

   “Kıbrıs’taki Çanakkale” esirleriyle ilgili ve döneminin henüz hayata olan göz tanıklarına başvurularak yapılan ilk röportaj; daha bir lise öğrencisi olan ve sonraki yıllarda gazeteci, yazar, yayıncı ve siyasi bir kimlikle kendinden ciddi şekilde söz ettirecek, Sn. İsmet Kotak tarafından gerçekleştirilir.

   17 yaşında, lise son sınıf öğrencisi Kotak’ın, Kıbrıslı Türklerde ilk kez gerçekleştirdiği röportajı, 10 Nisan 1957 tarihli Namık Kemal Lisesi dergisinde yayınlanır.

*     *     *

   Sn. Kotak’ın röportaj yaptığı göz tanıklarından Sn. İbrahim Kalliga, henüz esirlerin gelmediği, fakat kamp hazırlığının önceden başlatılmasına ilişkin anılarını, şöyle anlatır:

   – “Sene, 1914…

   Mağusa Kapısı’ndan Karpaz yolu boyunca, T şeklinde tahtalar dikildi.

   Ortadaki rivayet, buraya karargâh kurulacağı ve icabında esirlerin burada barındırılacağı merkezinde idi.

   Zamanımıza kadar görülmemiş vapurlar, kereste yüklü olarak limana gelmekte idi.

   Bunların yapılması epey uzun sürmüştü. Müthiş bir haber duyuldu:

   – Türk esirleri getiriliyordu!

   Çok geçmeden vapurlar limana gelmişlerdi…

   Esirlerin gelmelerinden az önce, bizlerin kampa girmemizi yasak ettiler…”

*     *     *

   İngiliz Savaş Bakanlığı arşivinde bulunan 11 Ekim 1916 tarihli ve Esir Kampı Komutanı Yüzbaşı E.A. Howe imzasıyla Mağusa Komiserliğine ‘‘Gizli’’ ibareli olarak gönderilen belgede, şu bilgiler yer alır:

   – “Muhtemelen bu ayın 15’i ile 20’si arasında aşağı yukarı 3000 civarında Türk savaş esirinin Mağusa Limanı’ndan karaya ayak basmalarının beklendiğini, bu 3000 kişilik esir grubunun gemilerden indirileceği an elimizde asker açısından yeterli sayının olmayacağını, dolayısıyla sivil yetkililer aracılığıyla polis teşkilâtından biraz yardım almamızın bizleri memnun edeceğini, bildirmek durumundayım.’’

*     *     *

   Sn. İsmet Kotak’ın ninesi, Pembe Hasan, 1916 yılına ilişkin göz tanıklığını şöyle anlatır:

   – “Şimdiki limandan karaya çıkarılmışlardı…

   Zavallılar yaya olarak, askerlerin nezareti altında Karakola götürülmüşlerdi.

   Bizler o zaman çarşaflıydık. İyice örtünerek, hisarlara çıkmıştık.

   Hıçkırıklar etrafı kaplıyordu… Kendilerini unutarak, bizleri teselli ediyorlardı…

   – “Ağlamayın anneler, yakın vakitte kurtulacağız…” diyorlardı.

   Üstlerinde, parça parça elbiseler vardı…

   Karakola yerleştirildikten az sonra, aralarında ölenler olmuştu… ”

*     *     *

   Eldeki bilgilere göre, Karağulos Esir Kampı’na getirilen Osmanlı savaş esirleri yaklaşık 7 bin kişi idi…

   Kayıtları günümüze değin ulaşan resmi bilgilere göre esir kampından toprağa verilen (24 Kasım 1916) ilk şehit, 715 esir numaralı, er, Osman Mahmut isimli askerdir.

   Ancak; kesin bir bilgi olmamakla beraber, eldeki kayıtlara göre 1916 -918 yılları arasında kimi esaretten kurtulmak için kaçarken vurularak kimi esirlik koşullarından gelen sağlık sorunları nedeniyle şehit olanların toplamı, 217 kişidir…

   Bu şehitlerimizden de yalnızca 33 esir mezar taşına sahipken, diğer 184’ü toplu bir mezarda bulunmaktadır…

*     *     *

   Esir kampında hayata veda eden şehitlerimiz ilk günlerde kamp etrafındaki ağaçlık alanda toprağa verilmiş, daha sonra kale içerisindeki, Mağusa Türk Gücü futbol sahası ile Othello Kalesi arasında kalan, küçük alana gömülmüşlerdi…

*     *     *

   Kıssadan hissesi:

   Çağlar boyunca sayısız kültüre ve tarihsel olaylara göz tanıklığı yapmış olan Şehr-i Kal’a Mağusa, Birinci Dünya Savaşı’nın yaşandığı 1914 – 1918 yılları arasında da Çanakkale, Hicaz ve Kanal Cepheleri’nden esir alınarak “Karağulos Kampı”na getirilen Osmanlı askerlerine ev sahipliği yaptı…

   Onlarla güldü, onlarla ağladı…

   Lâkin o hikâye burada, bitmedi henüz…

   Pazartesi günü son kez, devam etmek üzere…

Kıbrıs’taki Çanakkale…(2)
+ -

Yorumlar kapalı.