Bülent Fevzioğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Kıbrıs’taki ‘‘Çanakkale’’(1)

Kıbrıs’taki ‘‘Çanakkale’’(1)



Bugün, 18 Mart…

‘‘Çanakkale Savaşları’’nın 109. yıldönümü…

Bilindiği gibi Gazimağusa’da, ‘‘Çanakkale Şehitliği’’ bulunmaktadır…

Bugünden başlamak üzere ve yaklaşık 8 bölümlük bir köşe yazısı dizisi içerisinde, (elbette bilmeyenler için) ‘‘Gazimağusa’da Neden Çanakkale Şehitliği Var?’’ sorusuna bir yanıt olarak ve de tarihsel bilgi, belge ve göz tanıklıklarıyla destekleyerek ‘‘Kıbrıs’taki Çanakkale’’yi anlatmaya çalışacağım…

 

*     *     *

1914-1918 yılları arasında yaşanan Birinci Dünya Savaşı’nda 2.900.000 askeri silâh altına alan Osmanlı Devleti: Çanakkale, Doğu, Galiçya, Romanya, Yemen-Hicaz, Sina-Filistin, Irak, Suriye ve Makedonya olmak üzere 9 ayrı cephede savaşa katıldı.

Dört yıl süren savaş boyunca 253.000’i Çanakkale Cephesi’nden olmak üzere, diğer cephelerle birlikte, yaklaşık, 400.000 şehit verildi.

Ve yine, aynı cephelerde, 1.050.000 asker yaralandı veya esir düştü.

 

*     *     *

Birinci Dünya Savaşı’nda İngilizler, dünyanın birçok yerinde askeri esir kampları oluşturdukları gibi, Kıbrıs adası üzerinde de kamp kurmuşlardı.

Bugün, Mağusa’nın Karakol bölgesinde ‘‘Gülseren Eğitim Kampı’’olarak bilinen yer, 1916-1920 yılları arasında İngilizlerin, çeşitli cephelerden aldığı Osmanlı askerleri için kurduğu ve ‘‘Karağulos’’adıyla andığı, esir kampı idi…

Bu kampa; Çanakkale, Hicaz ve Kanal Cephelerinden esir alınan Osmanlı askerleri, ilk kez, 1916 yılının, Ekim ayında getirilir.

Prof. Dr. Cemalettin Taşkıran, ‘Anne Ben Ölmedim’ adlı eserinde, şu bilgileri verir:

 

*     *     *

– ‘‘İngilizler, Birinci, Dünya Savaşı’nın başlarında cereyan eden muharebelerde esir aldıkları Türkleri önce Mısır’daki esir kamplarına götürmüşlerdir. Ancak, zaman içerisinde Türk esirlerin sayısı artınca, bunların hepsini Mısır’daki kamplara sığdıramamışlar ve Anadolu’dan mümkün olduğunca uzak yerlere esir kampları açmışlardı. Hindistan ve Burma’daki esir kampları, bunlara örnektir.

İngilizlerin kurduğu esir kamplarından biri de Kıbrıs adasında, Mağusa’dadır.

O sıralarda İngiliz idaresinde bulunan adanın Mağusa şehrinde kurulan kampa, 1916 yılı Ekim ayından itibaren getirilen esirler, yerleştirilmeye başlar.’’

 

*     *     *

Osmanlı savaş esirlerinin Kıbrıs’a getirilecekleri konusuna ilk kez, İngiliz Esir Kampı Komutanı tarafından Mağusa Komiserliği’ne gönderilen Gizliibareli ve 11 Ekim 1916tarihli, yazıyla değinilir.

Karağulos Esir Kampıkomutanı Yüzbaşı E. A. Howe imzalı bu belgede, şu bilgiler yer alır (1):

 

*     *     *

– “Muhtemelen bu ayın 15’i ile 20’si arasında, yaklaşık 3000 civarında Türk savaş esirinin MağusaLimanı’ndan karaya ayak basmalarının beklendiğini, bu 3000 kişilik esir grubunun gemilerden indirileceği an elimizde asker açısından yeterli sayının olmayacağını, dolayısıyla sivil yetkililer aracılığıyla polis teşkilâtından biraz yardım almamızın bizleri memnun edeceğini bildirmek durumundayım.

Dolayısıyla, esirlerin gemilerden indirilmesi esnasında yeterli polis gücünün bölgede bulundurulması, büyük bir yardım olacaktır.’’

 

*     *     *

Mağusa Karağulos Kampı’na getirilecek Osmanlı savaş esirlerinin sorumluluğu konusunda Yüzbaşı Howe, oldukça endişeli, sıkıntılıydı…

Endişe ve sıkıntısı, gerek Mağusa ve çevresinde bulunan ada Türklerinin, gerekse adanın başka yerlerinden çıkıp gelebilecek diğer Türklerin, İngiliz askerleri ile çatışma olasılığı idi…

Esir kampı komutanı Yüzbaşı Howe, ilk mektubundan kısa bir süre sonra, aynı gün, Mağusa Komiserliği’ne ikinci bir mektup daha gönderir…

İkinci mektubunda, yasaklar ve tutuklamalar için, izin istemektedir.

 

*     *     *

– “Efendim,

Türk savaş esirlerinin daha önce belirtilen esir kampında tecrit edileceği, Kıbrıs adasının özellikle Mağusa bölgesinde çok sayıda Türk yaşamakta olduğu fikrinden hareketle, özellikle kamp civarında yaşayan sivil halkın meraklı bakışlarından ve sorularından kurtulmak, bu bölgede yaşayanlarla sivil halka kamp bölgesinin askeri bölge olduğunu bildirmek ve kamp civarında dolaşanların askeri yetkililerce tutuklanacağının bildirilmesi hususunda yardımlarınızı talep etmenin doğru olacağı düşüncesindeyim.

Ayrıca yetkililerce koordine edilerek, kamp bölgesi civarında sivillerce teknelerde dolaşılmasının ve bölgede karaya çıkılmasının yasaklanması gerektiğini de, bilgilerinize arz edebilir miyim?

Hizmetinizde olmaktan gurur duyan, sadık hizmetkârınız,   

 

  1. A. HOWE

Yüzbaşı

Esir Kampı Komutanı”

 

*     *     *

Kamp Komutanı Yüzbaşı Howe’dan aldığı mektupları değerlendiren Mağusa İngiliz Yüksek Komiseri, 12 Ekim 1916 tarihli ve Gizli / Hizmete Özel ibareli yanıt mektubunda, alınması kararlaştırılan önlemleri sıralarken, özellikle o bölgede bulunan deniz fenerinde görevli Türk fenercinin görevinden alınması isteği de dikkat çekicidir.

İngiliz Yüksek Komiseri, özetle, şöyle yazar (2):

 

*     *     *

Yararlanılan Kaynaklar:

1-2) Samtay Vakfı arşivi.

 

*     *     *

Perşembe günkü köşe yazımızda, günümüzden 108 yıl önceye ait tarihsel belgelerle‘‘Kıbrıs’taki Çanakkale’’ konumuza, devam etmek üzere…

Kıbrıs’taki ‘‘Çanakkale’’(1)
+ -

Yorumlar kapalı.