Bülent Fevzioğlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Kıbrıs’taki “Çanakkale”(6)

Kıbrıs’taki “Çanakkale”(6)



(Perşembe günkü köşe yazımızdan, devamla)

 

*     *     *

Bu yeni bilgiden hareketle, 4’ncü Ordu Komutanlığı’na bağlı, 4’ncüTayyare Müfrezesi, ada üzerinde uçuşlar gerçekleştirmeye ve istihbarat toplamaya başlar…

İstihbaratla ilgili hava fotoğrafları çeken uçuş ekibi, ilk çalışmalarını, Üsteğmen Mithat Tuncel komutasında gerçekleştirir…

13 Temmuz 1918 tarihli bir belgede, Mağusa ve Karakol kampı üzerinde yapılan uçuşlarla ilgili, şu bilgi yer alır (15):

 

*     *     *

– “Osmanlı üserası Mağusa’ya bir çeyrek mesafede şimalde barakalarda oturuyorlar. İki üç bin kişi kadardırlar. Barakaların etrafı tel örgülerle kapalıdır. Mağusa’nın şimalindeki Üseray-ı Osmaniye Ordugâhı kema fi’s-sabık mevcuttur. Ancak üseranın bazısı adadan bir başka mahalle nakledilmiştir. Elyevm yalnız 3000 kadarı kalmıştır. Üsera ile beş yüz kadar muhafız İngiliz askeri vardır.”

 

*     *     *

Havacılar, Kıbrıs üzerinde uçuşlar gerçekleştirir ve Karakol esir kampında bulunan Türk savaş esirleri hakkında istihbarat toplamaya devam ederlerken, 1909 yılından beri Kıbrıs’ta örgütlü bulunan Teşkilat-ı Mahsusa’nın Kıbrıs’taki gönüllüleri de İttihat ve Terakki Cemiyeti adı altında, gizli çalışmalarda bulunmaktaydı…

Hatta “Türkiye İle Birleşme Partisi” ismi altında gizli bir parti oluşturulduğu ve Osmanlı savaş esirlerini kurtarma plânları yapıldığı da, tarihi bir gerçektir.

Değerli dostum, araştırmacı yazar Doç. Dr. Sn. Nazım Beratlı, bu girişimle ilgili şu bilgileri aktarır (16):

 

*     *     *

– “Birinci Dünya Savaşı esnasında; Kanal’da, Yemen’de, Hicaz’da ve Çanakkale’de esir alınan Osmanlı askerlerinin bir kısmının Kıbrıs’a getirildiği ve Mağusa’da bugün Gülseren Kampı dediğimiz askeri bölgede muhafaza edildikleri bilinen bir tarihsel gerçek.

Kıbrıs tarihi açısından birkaç önemli ilişkisi var.

Birincisi; beni en çok ilgilendiren, o dönem adada Dr. Behiç, Dr. Esat Bey’ler ile Karabardak – geçmiş tarihimizde kendisi bir kasaptı ama – milliyetçi hareketler içerisinde hep ön saflarda yer almış bir insandı.

Bu zatların kurdukları, Kıbrıslı Türklerin ilk siyasi partisi vardı. 1918 kuruluş. O dönem kayda düşüyor, İngiliz kayıtları arasına… Bunlara “Türkiye İle Birleşme Partisi” deniliyor. Bilindiği gibi İngiliz yönetimindeyiz, Türkiye ile İngiltere savaşta ve Kıbrıs’ta birkaç entelektüelle bir esnaf, “Türkiye İle Birleşme Partisi” gibi bir parti kurmaya cüret ediyorlar…

Ve bu bilgi kısa sürede İngiliz makamlarının kulağına gidiyor.

Proje şu, düşünce…

İngiliz kayıtlarına göre ve tarihten bizim ulaşabildiğimiz kayıtlara göre: Bu Dr. Behiç Bey, Dr. Esat Bey ve Karabardak, İngiltere’ye karşı bir isyan çıkarıp, Gülseren Kampı’ndaki Osmanlı askerleri serbest bırakıp, İngiliz silâhlarıyla silâhlandırarak adanın egemenliğini ele geçirmeyi plânlıyorlarmış…

Şimdi bu, ‘sadece bir söylentidir’ de, denilebilir…

Çünkü Kıbrıs’ta böyle bol keseden şehir efsaneleri vardır ama İngiltere’nin bu söylentiye karşılık adaya, Mısır’dan iki tabur asker getirmesi ve önlemler alması bunun söylenti aşamasında olmadığını ve sömürge idarecilerine bu yönde bir girişim yapılacağına dair ciddi önlemler gösterildiğinin işaretidir.

 

Nitekim iki tabur asker geliyor ve Lefkoşa’nın belli kilit noktalarını tutuyorlar ve “Türkiye İle Birleşme Partisi” isimli bu partiyi kurmaya girişen entelektüeller ki, işte başlarında Dr. Esat Bey geliyor aslında ve Dr. Behiç Bey onun yanında ve Karabardak… Tutuklanıp bunlar, Girne Kalesi’ne hapsediliyorlar…”

 

*     *     *

Dr. Esat, Dr. Behiç, Karabardak ve diğer Kıbrıslı Türk milliyetçilerinin Osmanlı savaş esirlerini kurtarma girişimleri sonuç vermez, yakalanır ve Girne Kalesi’ne hapsedilirler…

Bu arada, Karağulos esir kampındaki yaşam, her geçen gün, daha da ağırlaşır…

Esirlerle görüşmesine ve şehit olanların cenazelerinin kaldırılmasına izin verilen Mağusalı din adamı, İmam Mustafa Nuri Efendi, ölümlerin, esirlerin yaşadığı kötü şartlardan ve işkencelerden olduğunu, şu sözlerle aktarır (17):

 

*     *     *

– “Esirlerin yatakları yoktu.

Toprak üzerinde yatarlardı.

Barakaların bazılarında esirler kendilerine odun ve otlardan yatak yapmışlardı.

Açlık ve sefalet çok kötüydü.

Su yoktu. Esirlerin görünüşü çok kötüydü.

Yazın çok sıcak, kışın da çamur içindeydi.

Bölgede yaşayan Türklerin yardım etmesine izin verilmezdi.

Birçok er savaşta ölmediğine çok üzülürdü.

Esirler, Mağusa surlarının onarımına giderlerken gözleri bağlanırdı”

 

*     *     *

Yararlanılan Kaynaklar:

15) KKTC Milli Arşiv ve Araştırma Dairesi eski Müdürü Sn. Gökhan Şengör tarafından, babası, Şehit Pilot Gültekin Şengör’ün özel arşivinden Bülent Fevzioğlu’na verilen belge.

16) Bülent Fevzioğlu tarafından Bayrak Radyo Televizyon Kurumu için 2010 yılında hazırlanan ve yayınlanan “Kıbrıs’taki Çanakkale” adlı TV. Belgeselinden.

17) Dt. Sn. Fehmi Tuncel’in özel arşivinden.

 

*     *     *

Pazartesi günkü köşe yazımızda, günümüzden 109 yıl önceye ait tarihsel belgelerle” Kıbrıs’taki Çanakkale” konumuza, devam etmek üzere…

Kıbrıs’taki “Çanakkale”(6)
+ -

Yorumlar kapalı.