Ulus Ethnos değildir ama…

   Hepimizin başına geliyordur. Bazen konuşurken, çok iyi bildiğiniz bir isim, dilinizin ucuna takılır; bir türlü çıkmaz. Size öyle gelir ki ağzınızı açıp “a” deseniz o isim de çıkacak ama çıkmaz… On dakika sonra, ilgisiz bir cümlenin ortasında, beyninizden fışkırıverir. Bu yazdığım konu da bende öyle oldu. Başından alalım…
   Düşünce, kavramlarla olur. Önce kullandığınız “consept”i tanımlarsınız! Hem kendinizin hem de dinleyenlerin ne düşünüp söylediğinizi anlaması, ancak böyle mümkün olur.
   Ulus ve ulusçuluk, insanlığa modern çağların bir hediyesidirler. Bazen o topluma bir devlet hediye eder, bazense devlet onu üretir. İtalyan devlet adamı ve düşünür, Massimo d’Azeglio’nun lâfı ünlüdür: “İtalya’yı kurduk! Şimdi ona bir de İtalyan Ulusu kurmamız gerek”. 20.yy’ın belki de en çok konuşulan, ama üzerinde herkesin kabul ettiği ortak bir tanım bulunmayan kavramı, Ulus’tur. Millet’ten bahsetmiyoruz… O başka bir tarihsel sürecin biraz da din/mezhep karışık sonucudur… Millet bize Osmanlı’dan kalmış bir kavramdır ve dinsel toplulukları anlatır! Osmanlı’nın Müslüman Milleti, Rum Milleti (bütün Ortodokslar, Bulgarlar ve Sırplar da içinde) Ermeni Milleti (Gregoryenler) ve Çıfıt Milleti (Yahudiler) vardı…
   Ethnos da değil… O da bir soy /sop ilişkisi ile izah edilebilir ki o bile aslında bir tür politik birliktir.
   Bu,  Nation anlamında, Ulus… 
   Ethnos öküz arabasıysa, Nation uzay gemisidir. Aynı cins diye algılanabilir ama boyut farkı bu düzeydedir…
   Ortaya çıktığı Fransa’da, aynı sınırlar içinde yaşayan, aynı tarihsel kökenden gelen, aynı dili konuşan, aynı inancı paylaşan, aynı ortak gelecek tasavvuruna sahip toplum biçimi, diye anlaşılmıştır. Oysa hemen yanı başındaki Almanya’da, çok daha değişik tarihsel ve politik durumların sonucu olarak, aynı soydan gelen insanlar, diye düşünülen, romantik bir kavramdır. Burunlarının dibindeki Britanya’da, (ve onlarla “iltisaklı” ABD’de) kavramın tanımı, bir Ulus devlete vatandaşlık bağları ile bağlı herkes; diye tarif edilir. Kavramı kendi üretmeyen, daha çok Fransa’da okuyan orta sınıf aydınlarının kafasında, üretim ilişkileri ve hatta bazen politik ilişkilerden de bağımsız, romantizm ötesi bir hırs ve fanatizm örneği olarak ortaya çıktığı Balkanlar’da ise Alman Tipi Ulusçuluk’un da ötesinde, resmen bir Ethnosantrik iddia ve bunalımdır.
   Osmanlı toprağına, yani bizim kültürümüze de oradan girmiştir. Eski Osmanlı toprağına yabancı bir düşüncedir çünkü burada her halk; hep beraber yaşıyor, hiçbir ethnos ülkenin hiçbir yanında tek başına ve hatta çoğunluk halinde yaşamıyordu. Uçları (Bosna, Arnavutluk, Tunus v.s.) bir yana bırakın… Onun için Arap Ulusçuluğu vardır, ama Arap Ulusu halâ yoktur. Ermeni Ulusçuluğu vardır ama Ermenistan yoktur. Kürt Ulusçuluğu vardır ama Kürt ulusu, ülkesi ve devleti, yoktur. Ve nihayet, son zamanlarda, Kıbrıs Ulusçuluğu da bazı orta sınıf okumuş çocukların beyninde var mıdır bilemem ama Kıbrıs Ulusu diye bir ulus yoktur. Hiç olmamıştır… Hiçbir manada…
   Ulus, modernitenin toplumsal düzenidir. Ulusa ait değilseniz, premodern çağlara ait bir topluluksunuz demektir. Aşiret, kabile, boy, kavim… Henüz “Ulusötesi” bir uygarlık oluşmadı. Ne zaman oluşacağı da henüz belli değil. Onun için “ben şundan vazgeçtim, bundan oldum” denilemez. Cukkadak birkaç yüzyıl geriye düşülmüş olur, olsa olsa…
   Biz, Kıbrıslı Türkler, elbette Türk ulusunun bir parçasıyız ama Kıbrıslı’yız da! Bu coğrafya demek değildir! Yaşanılan farklı tarihsel sürecin karakterimize eklediği özellikler demektir.