Nihat Nalbantoğlu

Toprak -2



Toprak Verimliliğinin Korunması: Her millet, siyasi hudutları dâhilindeki sahip olduğu toprak parçası olan yurdunu, eski çağlardan beri, düşmanlarına karşı ordu ile koruduğu gibi, ziraat yaptığı toprağının verim gücünü de gerekli yollarla koruması ve ıslah etmesi gerekir. Toprağın verimliliğini korumak için yapılması gerekli şeyleri kısaca şöyle sıralatabiliriz.

1.Toprağın kendisini taşınma ve aşınmaya karşı korumak.
2.Toprağı iyi işlemek.
3.Toprağın içindeki bitki gıda maddelerini eksildikçe geri vermek yani gübrelemek.
4.Uygun vasıflı su ile kafi miktarda sulamak.
5.Her toprağa kendi yetiştirebileceği bitkiyi ekmek.

1. Ziraat yapılabilecek topraklar, yağmur, kar, rüzgâr ve akarsularla aşınmakta ve başka yerlere taşınmaktadırlar. Tohum yatağını meydana getiren faydalı topraklar, böylece fakirleşmekte ve bazen yok olmaktadırlar. Şüphesiz bu taşınma derecesi; arazinin meyi, toprak yapısı, bitki ile örtülü veya örtüsüz oluşu ve hava şartlarının durumuna göre az veya çok olmaktadır. Toprağı, bu tesirlere karşı korumak için, akan suları, taban suyu seviyesini bozmayacak şekilde kanallara almak gerekir. Yağmur sularının, meyilli arazide tesirini azaltmak için, meyil derecesine göre araziyi meyil çizgisine göre, yani suyun akım istikametine dik toprağı işlemek; kuşaklar, set ve teraslar yapmak gerekir. Fazla yağmur sularının araziyi bozmadan akmaları için lüzumlu suyolları yapmak lazım¬dır. Rüzgârla aşınmaların da toprak çeşidi, örtüsü, meyli ve kurak yahut sulu oluşuna göre şiddeti değişmektedir. Bunu önlemek için de sıravari ekim, yerine göre kuşak halinde veya devamlı çayır bitkileriyle toprağı örtmek ağaçlamak çarelerine başvurulur. Bunların hangisinin yapıla¬cağı yerine göre değişmektedir.
2. Bitkinin yaşama gelişme ve büyümesi, diğer canlılar gibi, topraktan alabildiği gıdalarla ilgilidir. Bitkinin, bu gıdaları topraktan alabilmesi için, hem toprak bu gıdalarla zengin olmalı, hem de toprak bunları bitkiye verir bir durumda olmalıdır. Toprağın bitkiye bu gıdaları vermesi yanında, diğer önemli hizmetleri de vardır. Toprak, bitkiye lüzumlu olan suyu tutmak özelliğine sahiptir. Tohum ve büyüyen kökler, ihtiyaçları olan suyu topraktan alırlar. Bitkinin kök kısımları için lüzumlu havanın, toprakta mevcut olması lazımdır. Güneşe ve ısıya dayanıksız olan bitki köklerini toprak korur ve bitkinin gıdalarını alan kök sistemi, kâfi derece su ile alınabilir durumda olan gıda maddelerini, bitkiye taşıma vazifelerini burada yaparlar. Toprak içindeki bitkilere faydalı küçük canlıların, iyi gelişme ve çoğalmaları için, mümkün oldukça sıcak mevsimlerde toprağı işlemek gerekir. Böylece zararlı bitkilerin tohumları intaç eder, yani çimlenir ve büyüyebilirler. Tekrar tohum vermemeleri için de ikinci işleme yerine ve zamana göre yabani otların çiçek açmasından önce yapılır.
Toprağın verimliliğine iyi bakmak, yani iyi işlemek, taban suyunu uygun seviyede bulundurmak, ihtiyacı olan gübreleri vermek ve zamanında gereği kadar sürüp havalandırmakla korumanın mümkün olacağı öteden beri bilinir bir gerçektir. Buna ait çok manalı atasözleri ve hikâyeler, çiftçi halkın bildiği şeylerdir. Mesela ölümünün yaklaştığını anlayan ihtiyar bir çiftçinin, çocuklarını etrafına çağırarak, onlara çiftliğinde bir hazinenin saklı olduğunu ve bunu muhakkak bulmaları gerektiğini söylediği hikâye edilir. Yaşlı ve tecrübeli çiftçinin ölümünden sonra, çocukları olan genç çiftçiler, var olduğu söylenen o hazineyi bulmak için çiftliği enine, boyuna, derinliğine birkaç defa işlerler. Fakat hazineyi bulamazlar. Ancak bu çok iyileştirmenin sonucu olarak, çiftliklerinden o zamana kadar alamadıkları bir miktarda çok mahsul alırlar. İşte bu çok fazla ve iyi mahsulün, babalarının ölürken bahsettiği hazinenin, o yıla isabet eden payı olduğunu ve buna devam edilmesi lazım geldiğini anlarlar.
3. Toprağın bereketini korumak için, bitkiye gıda olarak verdiklerini tekrar toprağa geri vermek, yani- gübrelemek lazım gelir.

Bitki ağırlığının yüzde doksan beşini havadan ve sudan alır. Geri kalan yüzde beşini de topraktan temin eder.
Bitki büyümesi esnasında ihtiyaca olan bu yapı mad¬delerinden biri veya birkaçının yokluğu halinde, büyümesinde ve gövde kısımlarında, lüzumunu hissettiği yapı maddesine göre, durgunluk ve aksaklıklar kendini gösterir. Bu demektir ki, bahsedilen yapı maddelerinden herbiri, bitkinin büyüme ve gelişmesinde, değişik kısımlarının meydana gelmesinde, ayrı-ayrı hizmet ve yapı taşı vazifesi görürler. Yalnız birinin eksikliği, bitkide bir arazın çıkmasına sebep olur.
Azot; Gövde büyümesi ve danenin proteince gelişmesini sağlar (Proteinin yapı maddesi azot’tur).
Fosfor; kök, çiçek ve meyvelerin gelişmesini temin eder.
Potasyum; bitkinin büyümesi ile hastalıklara dayanıklı olmasını, aynı zamanda kök yumrularının meydana gelmesi ile şeker ve nişastanın birikmesini sağlar.
Kalsiyum; kök gelişmesi ve yaprak büyümesini kolaylaştırır.
Magnezyum; yeşillik yapı maddelerinin oluşmasını, yağların bitki ve tohumlarda meydana gelmesini temin eder.
Kükürt kökleri arttırıp, yeşillik maddesinin arttırılmasına yardım eder. Aynı şekilde Demir, Çinko ve Bakır, yeşil maddenin meydana gelmesini; boraks, dal ve köklerin büyümesini; manganez ise yeşillik maddesi ile beraber şeker ve proteinlerin çoğalmasını sağlar.
Bitkilerin gıdalarını topraktan alabilmeleri için, toprağın da, uygun bir durumda olması gerekir. Yani her toprakta bitki yetiştirilemez veya yetiştirilse de kârlı olamaz. Ziraat yapılacak toprağın taban suyunun ne çok yüksek, ne de köklerin ulaşamayacağı kadar derinde ol¬maması gerekir. Toprağı meydana getiren kum, tın, kil, kireç ve canlı varlık artıkları gibi kısımların, iyi bir nispette, yani herhangi birinden pekçok olmamak şartı ile karışımların meydana gelmiş olması lazımdır. Ne çok tatlı, ne de çok ekşi bir vaziyet göstermemesi; güneşlenme, havalanma ve ısı vaziyetinin iyi olması lazımdır.
Toprağın bu temel vasıfları üzerinde problemler olunca, Güzelyurt Toprak ve Bitki Laboratuvarına müracaat edebilirler. En yakın Bölge Ziraat Sorumluları veya diğer bir Ziraat Müessesesine başvurulduğu takdirde bunlar vasıtasıyla de gerekli bilgi alınabilir. Ziraat yapılacak sahada, önceki yıllarda ekilmiş olan mahsul çeşidini de bilmek önemlidir. Çünkü her bir mahsul yetiştirirken, büyümesi devamınca, topraktan aynı ölçüde değil, fakat değişik miktarda gıda alır. Yani her mahsulün topraktan olan ihtiyacı başka başkadır. Bunu da birkaç tarla ve bahçe ziraat bitkisini ele alarak, bir mahsul devresindeki dönüm’den (1000 metre kare) alınan verimleri ve aynı dönümden topraktan aldıkları başlıca gıda maddeleri miktarlarını yer verdiğimiz tablolarda görebilirsiniz.

Tablodaki rakamlardan anlaşılacağı gibi her çeşit mahsulün topraktan aldığı gıda madde miktarı, verimleri gibi değişmektedir. Canlıların hayatında, her zaman görüldüğü gibi, fazla mahsul veren bitkilerin, topraktan aldığı gıda miktarı da fazla olmaktadır. Diğer bir ifade ile fazla mahsul verenler, topraktan da fazla gıda almak zorundadırlar. Mesela patates aynı sahaya ekilen arpadan iki misli fazlası ile topraktan gıda almaktadır. Yani toprağı daha çok sömürmektedir.
Mahsul ve topraktan alınan bu gıdaları, tekrar toprağa geri vermekle toprağın verim gücünü, verililiğini korumak mümkün olacaktır. Topraktan alınan gıda maddelerini, yine toprağa geri vermek için kullanılabilecek malzemeler çok değişiktir. Eski zamanlardan beri kullanılan başlıca çiftlik gübresi ve daha sonra gelmek üzere diğer bitki artıkları ve kalıntıları idi. Bunların toprak ihtiyacına yetecek kadar olmadığını ve taşınmasının zorluğunu gören insanlar, başka kaynakları da bu maksatla aradılar ve yeni gübreler keşfettiler.
Bahsettiğimiz bu çeşitli gübrelerin içlerinde, bitkinin ihtiyacı olan gıda maddelerinin ne miktarda bulunduğunu da bilmek lâzımdır. Buna göre topraktan olan ihtiyacı belli olan bir mahsulü yetiştirirken, oraya ne miktarda hangi gübrelerden verilmesinin, önceden tayin etmek mümkündür. Sırası gelmişken şu önemli noktayı da belirtmek yerinde olur. Ziraat yapılacak sahanın toprak durumu, yani içinde hangi gıda maddelerinin, ne miktarda olduğunu ve daha önce yapılmış olan ziraat çeşidini bilmediğimiz takdirde, bu topraktan alınacak numuneleri, toprak Laboratuvarlarına göndererek tahlil ettirmek ve gıda durumlarını öğrenmek icap eder. Toprak durumu, bitki ihtiyacı ve gübredeki bitki ihtiyaç maddeleri bilindikçe, ziraat yapılacak sahaya hangi gübreleri ne miktarda vermek lâzım geldiği kolayca anlaşılır.
Bitkiler topraktan aldıkları gıda maddelerini ancak suda erimiş bir vaziyette alabilirler. Bu sebeple su¬yun az olması halinde bitki gelişemeyeceği gibi fazla olması halinde de hava alamaz. Bunun için suyun toprakta ne fazla ne de pek çok olmaması lazımdır. Ayni zamanda, toprakta yeteri kadar (en az %4) organik madde olması ve Hümik asit üretmesi icap eder. Hümik asit toprakta mevcut olan mikro ve makro elementlerinin, bitki kökleri tarafından alınmasını kolaylaştırır.
Kullanılacak sulama suyunun tuzlu olmaması da diğer önemli bir konudur. Her bitkinin büyümesi esnasında, gerekli olan su ihtiyacı ve her toprağın da su tutma kabiliyeti şüphesiz başka başkadır. Mesela kumlu topraklar, suyu en az tuttuğu halde, humuslu ve canlı varlık artıklarını içlerinde fazla bulunduran toprakların su tutma kabiliyeti fazladır. Bitkilerinin kök ve yaprak durumlarına göre büyümeleri esnasında topraktan aldıkları ihtiyaçları olan su miktarı da muhteliftir. Mesela değişik topraklara göre çeşitli birkaç bitkinin su ihtiyacını ve bu suyu verirken kaç defada yapılması lazım geldiğini şöylece sıralamak mümkündür.
Tecrübe neticesi elde edilen bu rakamlara göre, ziraat bitkileri arasında yetişme devresinde verilmesi lazım gelen su miktarı ve bu suyu verme sayısı her mahsul çeşidine göre değişmektedir.
Memleketin her karış toprağından, mümkün olan en büyük faydayı elde etmek için, toprakların her hangi birinde, ne zaman ve hangi şartlarla karlı bir ziraatın yapılabilmesinde temel şartın, toprağın iyi bilinmesi ve toprağa iyi hizmet edilmesi neticesine varmış oluyoruz. Şüphesiz topraklarımızın hemen her bölgesi ve bir bölge içerisindeki sahanın da her kısmı değişik yapıdadır. Bitki gıdaları bakımından da bu durum gene aynı değişikliği gösterir. Durmadan genişleyen yeni ziraat sahalarında, yeni ekim yapılacak bir tarlanın toprak durumu, bitki gıdası bakımından zenginliği, tahminle anlaşılamadığı cihetle, en iyi tavsiyeyi almak üzere toprak laboratuvarlarına numuneler gönderilmelidir.

Toprak -2
+ -

Yorumlar kapalı.