Toprak, Litosfer ve Atmosferin değişim yüzeyinde bulunması bakımından Biyosferin en önemli birleşenleridir. Litosfer-Atmosfer sürekliliğinde gelişen birçok Fiziksel (sıcaklık, basınç değişiklikleri, rüzgâr ve su hareketliği gibi), Kimyasal (oksitlenme, bitki kökleri ve mikroorganizma salgıları, çözünme, ayrışma, yeniden sentezlenme gibi) ve Biyolojik (humus oluşumu ve ayrışması gibi) süreçler sonucunda milyonlarca yılda oluşan toprak, birçok canlılar ve bitkiler için barınma ve yetişme ortamıdır. Toprak; sağlıklı insan, hayvan ve bitkiler için vazgeçilmez bir metadır. Yeryüzünde hayatın sürdürülebilirliği ancak toprağın verimliliğinin devamına bağlıdır.
Toprak olmazsa, ne insan ve hayvanlar ve de bitkiler yaşama imkânı bulurlar. Bu cümleden olmak üzere, insan ve hayvanlar bitki tüketmek mecburiyetindedir. Bitki de toprak istediğine göre toprak kaçınılmaz bir metadır. Aynı zamanda insan ve hayvanların solumasından husule gelen karbon dioksiti temizleyen ormanların da toprağa ihtiyacı vardır. Bu cihetle toprak canlıların kaynağıdır. Toprak olmadığı takdirde hayat olmaz. Toprak, dünyanın diğer bölümlerinde olduğu gibi, ülkemiz yüzeyinin de farklı fiziksel, kimyasal be biyolojik özellikte örten ince bir tabakadan ibarettir. Fiziksel, kimyasal ve biyolojik olaylarla, çok uzun zamanda oluşan, ancak yanlış kullanımlarla kolayca bozulabilen bu olağanüstü varlığın verimlilik kapasitesi, daimî olarak iyi kullanımla korunabilir ve hatta artırılabilir. Fakat bu kapasite düşürüldüğü ve bozulduğu durumlarda, toprağın eski haline dönüştürülmesi binlerce ve hatta milyonlarca yıl sürebilir.
Ekonomik ve sosyal gereksinmelere göre toprağın çeşitli kullanılma seçenekleri mevcuttur. Toprağın içerdiği karakteristikler; onun tarım, ormancılık, çayır-mera, yerleşim ve diğer amaçlarda kullanılmaya uygun olup olmadığını tayin etmektedir. Diğer bir belirleme ile toprakların özellikleri gözetilerek, bunların kullanımları belirli sınırlar içerisinde gruplandırılmaktadır. Toprak, dünyadaki canlıların hayatında önemli bir tutan gıda üretimi için gerekli, fakat kısıtlı bir kaynak olduğuna göre, toprağın kullanılışı rasyonel bir plana bağlı olmalı ve sadece acil gereksinmelere değil, verimlilik kapasitesinin artması veya en azından uzun sürede bozulmamasını sağlayacak tedbirler alınmalıdır.
Ülkemizde çok farklı topografya şekilleri, çeşitli doğal bitki toplulukları, farklı jeolojik devirlere ait fiziksel ve kimyasal yönden çok çeşitli ana materyaller, pek çok toprak çeşidinin oluşmasını mümkün kılmıştır. Bu durum, tarımsal kullanımlar bakımından ülkemiz topraklarının kabiliyetlerini, diğer bir tanımlama ile içerdikleri potansiyeli geniş ölçüde etkilemektedir. Ülkemiz topraklan, bütün KKTC sınırlan dahilinde 1998 yılında başlayıp 2000 yılı temmuzunda sona eren Toprak Etüt ve Haritalama el kitabı çerçevesinde, üretim kapasiteleri ve kullanımlarını engelleyen faktörlerin çeşit ve şiddet derecesine güre “Tarımsal Kullanıma Uygunluk sınıfları” belirlenmiştir.
Arazi değerlendirme çalışmalarının en son aşamasında KKTC yüzey alanı topraklarının Tarımsal Kullanıma Uygunluk Sınıfı üretilmiştir. Bu amaçla haritalama birimlerinin değerlendirmeye alınan Arazi Kullanım Türleri (AKT)liri için hesaplanmış olan Fiziksel haritalama birimi Endeksleri (FHBE) değerlerinin toplamı alınarak bütün tarımsal kullanımlar için FHBE’si 1.00 olduğu (bütün toprak özelikleri optimum olduğu) varsayılan temsili haritalama biriminin toplamına oranlanarak oransal haritalama birimleri endeksleri (OHBE) hesaplanmıştır. OHBE değerlerine göre, haritalama birimlerinin Tarımsal Kullanıma Uygunluk Sınıflan belirlenmiştir.
Haritalama birimlerinin OHBE değerleri sadece toprağın tarımsal kullanımlar altında göstereceği potansiyel verimliliğine dayanan indeksler olduğundan toprakların birbirine göre birim alanının oransal değerini yansıtmaktadır. Bu nedenle bu değerler; kamulaştırma, vergilendirme, inşaat alanlarının takdiri gibi çalışmalarda kullanılabilir. Ancak OHBE değerlerinin toprak özellikleri dışında parselin konumu gibi ekonomik ve sosyal unsurları içermediği unutulmamalıdır.
Çalışma alanında değerlendirmeye alınan arazi kullanım türlerinin tümüne çok uygun 1. Sınıf arazilere Seçkin tarım arazileri ve 2. Sınıf arazilere oldukça iyi tarım arazileri olarak sınıflandırılan araziler mutlak olarak tarım arazisi olarak korunması gereken yerlerdir. 3. Sınıf Sorunlu tarım arazileri bir takım amenajman çalışmaları gerektiren yerlerdir. 4. Sınıf Tarımda kullanımı sınırlı araziler ve 5. Sınıf Tarım dışı araziler islemeli tarım yerine Çayır-Mera, Erozyon ağaçlandırması, Endüstriyel yerleşim, Kentsel yerleşim, Turistik tesis, Rekreasyon, Doğal hayat, Taş-Jips-Tuğla-stabilize malzeme ocağı olarak kullanılması gereken arazilerdir.
Ülkemizde 1.Sınıf arazi olarak adlandırılan Seçkin Tarım Arazileri 259.328 dekar, 2.Sınıf arazi olarak adlandırılan Oldukça İyi Tarım Arazileri 833.327 dekar, 3.Sınıf arazi olarak adlandırılan Sorunlu Tarım Arazileri 624.631 dekar, 4.Sınıf arazi olarak adlandırılan Tarımda Kullanımı Sınırlı Araziler 601.400 dekar, 5.Sınıf arazi olarak adlandırılan Tarım Dışı Araziler 484.093 dekar ve etüt edilemeyen veya etüt edilmeyen araziler (EEA) ise 495.382 dekar olup tüm KKTC’nin arazisi 3.298.162 dekardır.
1.Sınıf arazi olarak adlandırılan Seçkin Tarım arazileri adanın %7,86’sını, 2.Sınıf arazi olarak adlandırılan Oldukça İyi Tarım Arazileri adanın %25,27’sını, 3.Sınıf arazi olarak adlandırılan Sorunlu Tarım Arazileri adanın 0/018.94’ünü, 4.Sınıf arazi olarak adlandırılan, Tarımı Kullanımı Sınırlı araziler adanın %18,23’ünü, 5.Sınıf arazi olarak adlandırılan Tarım Dışı Araziler adanın 0/014.68’ini ve etüt edilemeyen veya etüt edilmeyen araziler ise adanın %15.02’sını kapsamaktadır.
Yukarıdaki verileri incelediğimiz takdirde Tarım arazileri 1-2-3 Sınıf arazilerin toplam alanı 1.717.287 dekar ve Tarımdışı 4-5-EEA Sınıf arazilerin toplam alanı ise 1.580.875 dekar olup ülkenin %52 oranında tarım arazilerinden ve %48 oranında tarım dışı arazilerden oluşmaktadır.
Tüm KKTC bazında tarımsal kullanıma uygunluk sınıfını ele alacak olursak, ülkemizin %52’sinin kapsadığı alanın tarım toprağı ile olduğunu, geri kalan %48’lik bir bölümünün ise tarım dışı olduğumu görürüz. Yirmi beş bin yıl ile üç milyon yıl arasında oluşmuş topraklarımız, bizim ve tüm canlıların besi deposudur. Tarım topraklarının bilinçsiz bir şekilde yok olması tarihte yapılacak en önemli hatalardan biridir ve yasa koyucular en erken bir zamanda bu felaketin önüne geçmesi için tedbir alıp, toprak koruma ile ilgili yasayı bir an evvel üretmelidirler.
Topraklar; her türden bitkinin yetişme ortamı, Kentsel ver endüstriyel yerleşim alanları, karayolları, ormanlar, rekreasyon alanları ve yapı endüstrisi için hammadde kaynağıdır. Bu cümleden yola çıkarak, bitki üremek için yeterli alana sahipken, ayni şekilde Kentsel ve endüstriyel yerleşim alanları, karayolları, ormanlar, rekreasyon alanları ve yapı endüstrisi için hammadde temininde gerekli alana sahibiz. Yukarıda detaylarının özeti verilen Tarımsal Kullanıma Uygunluk Haritası bizlere 1,2,3 sınıf olarak verilen verimli tarım arazilerinde bitki yetiştiriciliği yapılmasını, 4,5 ve etüt dışı arazilerde ise Kentsel ve endüstriyel yerleşim alanları, karayolları, ormanlar, rekreasyon alanları yer almalı ve yapı endüstrisi için hammadde temin edilmelidir.
Hiçbir şekilde akıldan çıkarmamalıyız ki; bizden sonra gelecek nesillerde bu topraklardan üretilecek besin maddeleri ile beslenecek ve bu çevrede yaşayacaktır. Onlara iyi bir beslenme ortamı ve iyi bir çevre bırakmak istiyorsak, bilimin ve teknolojinin ışığında sağduyulu bir davranış biçimi izlemeli, kıt olan topraklarımızı rasyonel kullanmalıyız. En azından 1’inci ve 2’nci sınıf araziler, mutlak surette korunmalıdır.
KKTC sınırları dahilinde yeteri kadar tarım arazisi olduğu kadar tarım dışı arazi de mevcuttur. Bu cümleden olmak üzere kentsel yerleşim, kırsal yerleşim, endüstriyel ve sanayi yerleşim, rekreasyon sahaları, turistik tesisler, çayır-mera, erozyon ağaçlandırma ve taş-jips-tuğla hammaddesi-stabilize malzeme ocakları; belirlenmiş olan tarımsal kullanıma uygunluk haritası üzerinde gösterilmiş yerlere aktarılması için çıkarılacak olan Toprak koruma yasası muvacehesinde olanak dahilindedir.
Her ülkenin topraklarını korumak ve geliştirmek amacıyla hazırlanmış toprak yasalan mevcuttur. Bu yasalar birçok ileri düzeye ulaşmış ülkelerde bir asır önce başlamasına ve uygulanmasına rağmen, bizim gibi ülkelerde halen üretilememiş ve topraklarımız bu yasanın korumasından mahrum bir şekilde bulunmaktadır. Üretilmesi gereken Toprak Koruma Yasasının amacı;doğal ve sınırlı bir kaynak olan toprakların korunması, geliştirilmesi, sürekli üretken bir şekilde kullanımının sağlanması, sürdürülebilir kalkınma ilkelerine uygun olarak arazinin koruma, kullanım öncelikleri ve esaslarının belirlenmesidir. Kapsamı; ülkenin arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak belirlenmiş ve sınıflandırılmış olan ekolojik denge gözetilerek sektörler arası tahsisi ile koruma¬geliştirme-kullanma sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarında değerlendirilip, tekniğe uygun kullanımının teşviki ve yanlış kullanımlarının önlenmesi ile ilgili usul ve esasları kapsar.
Somut iki örnek olarak Gönendere ve çevresinin Tarımsal Kullanıma Uygunluk Haritasını ele aldığımız taktirde;
Kırmızı ve yeşil ile gösterilmiş olan 1. ve 2. sınıf tarım arazileri tamamen tarıma elverişli, mavi ve gri ile gösterilmiş olan 3. ve 4. sınıf araziler sorunlu tarım arazileridir. 3’üncü sınıf arazilerde yeterli kültür teknik önlemleri alındığı taktirde, bu araziler de tarımda kullanılabilir ama köy için imar planı yapılacaksa, köy arazisinin kuzeyine yerleşim yerlerinin yapılması daha uygun olacağı kanaatindeyim.
Yine ayni şekilde Gönyeli ve çevresinin Tarımsal Kullanıma Uygunluk Haritasını ele aldığımız taktirde;
Kırmızı ve yeşil ile gösterilmiş olan 1. ve 2. sınıf tarım arazileri tamamen tarıma elverişli, mavi ve gri ile gösterilmiş olan 3. ve 4. sınıf araziler sorunlu tarım arazileridir. 3’üncü sınıf arazilerde yeterli kültür teknik önlemleri alındığı taktirde, bu araziler de tarımda kullanılabilir ama köy için imar planı yapılacaksa, köy arazisinin kuzeyine yerleşim yerlerinin yapılması daha uygun olacağı kanaatindeyim.
Nihat Nalbantoğlu
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.