Hepatit

Her yıl 28 Temmuz, Dünya Hepatit Günü olarak anılır. Hepatit, karaciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Virüsler en önemli nedenleridir. Alkol, bazı ilaçlar, kimyasal maddeler ve otoimmün hastalıklar da hepatite yol açabilir. Viral hepatitin beş ana tipi vardır: A, B, C, D ve E. Hepatit A ve E çoğunlukla kirli su ve gıdalarla bulaşır. Hepatit B ve C ise kan ve vücut sıvılarıyla yayılır. Hepatit D yalnızca hepatit B bulunan kişilerde gelişebilir.
Hepatit B; doğum sırasında anneden bebeğe, korunmasız cinsel ilişkiyle, steril olmayan iğnelerle ve kan temasıyla bulaşabilir. Hepatit C’nin temel bulaşma yolu enfekte kandır. Yetersiz sterilizasyon, güvenli olmayan tıbbi işlemler ve taranmamış kan ürünleri bulaşta önemlidir. Hepatit C sarılma, aynı tabaktan yemek yeme veya ortak yaşam yoluyla bulaşmaz.
Hastaneler ve sağlık kuruluşları da hepatitle mücadelede özel bir yere sahiptir. Günümüzde kan bağışlarının taranması bulaş riskini büyük ölçüde azaltmıştır. Ancak sterilizasyonun yetersiz olduğu sağlık sistemlerinde bu risk hala yüksektir. Enjektörlerin tekrar kullanılması, tıbbi malzemelerin uygun temizlenmemesi ve kesici-delici alet yaralanmaları sağlık hizmetiyle bağlantılı bulaşa nedenlerine örnek verilebilir.
Diyaliz hastaları en önemli risk gruplarından biridir. Bu hastalara haftada birkaç kez damar yolu açılır. Kanla temas eden cihazlar kullanılır. Bazıları kan nakline ihtiyaç duyar. Böbrek yetmezliği bağışıklık yanıtını da zayıflatabilir. Diyaliz süresi uzadıkça sağlık hizmetiyle bağlantılı temas sayısı artar.
Yaklaşık 796 bin diyaliz hastasını kapsayan bir değerlendirmede hepatit B sıklığı yüzde 7,32 olarak hesaplanmıştır. Bölgesel oranlar yüzde 4 ile yüzde 10 arasında değişmiştir. Hepatit C ise diyaliz hastalarında genel topluma göre çok daha sık görülmektedir. Uluslararası bir çalışmada ortalama oran yaklaşık yüzde 10 bulunmuştur. Oran Belçika’da yüzde 4 düzeyindeyken Orta Doğu’daki bazı merkezlerde yüzde 20’ye ulaşmıştır.
Kanser tedavisi alanlar, organ veya kemik iliği nakli yapılanlar, HIV ile yaşayanlar ve bağışıklığı baskılayan ilaç kullananlar da yakından izlenmelidir. Talasemi ve hemofili gibi düzenli kan ürünü kullanımını gerektiren hastalıklarda geçmişte hepatit riski yüksekti. Modern kan tarama sistemleri bu riski önemli ölçüde azaltmıştır.
Bağışıklığı baskılanan kişilerde her zaman yeni bir bulaş gerçekleşmez. Daha önce vücuda girmiş hepatit B virüsü yeniden etkinleşebilir. Özellikle kemoterapi, benzeri tedaviler ve organ nakli öncesinde hepatit B taraması yapılmalıdır.
Dünya Sağlık Örgütüne göre 2024 yılında 240 milyon kişi kronik hepatit B, 47 milyon kişi hepatit C ile yaşamaktaydı. Aynı yıl B ve C’ye bağlı siroz ve karaciğer kanseri yaklaşık 1,3 milyon ölüme neden oldu. Yeni hepatit B enfeksiyonlarının yüzde 68’i Afrika Bölgesi’nde görüldü. Yeni hepatit C vakalarının yüzde 44’ü damar yoluyla uyuşturucu kullanan kişilerle ilişkiliydi.
Hepatit B yükü Afrika ve Batı Pasifik’te daha yüksektir. Çin, Hindistan, Bangladeş, Endonezya, Nijerya, Etiyopya, Pakistan, Filipinler, Vietnam ve Rusya küresel B ve C yükünün önemli bölümünü taşımaktadır. Doğu Akdeniz, hepatit C açısından en yüksek yükün bulunduğu bölgedir. Pakistan’da kronik hepatit C yaygınlığı yüzde 4,1 olarak tahmin edilmektedir. Mısır geçmişte dünyanın en yüksek oranlarından birine sahipti. Uygulanan yaygın test ve tedavi programları ve eğitimlerle bu oran büyük ölçüde düşürülmüştür.
Hepatit B aşısı, diyaliz hastaları ve sağlık çalışanları için özel önem taşır. Diyaliz hastalarında aşıya yanıt daha düşük olabilir. Bu nedenle daha yüksek doz, antikor ölçümü ve gerektiğinde hatırlatma dozu uygulanabilir. Hepatit C için aşı yoktur. Ancak kısa süreli antiviral tedaviyle hastaların yüzde 95’inden fazlası iyileştirilebilir.
Hepatit yalnızca hastaları etkileyen bir hastalık değildir. Kan güvenliği, diyaliz hizmetleri, aşılama, gebelik izlemi, laboratuvar kapasitesi ve enfeksiyon kontrolüyle doğrudan ilişkilidir. Güçlü bir sağlık sistemi hastalığın yayılmasını önleyecektir. Erken teşhis yaşam kalitesini artırır. Düzenli yapılacak sürveyans çalışmaları ise toplumda hastalığın etkinlik oranlarını ortaya koyar.
Farkında olmak, öğrenmek ve eğitmekle her hastalıkla mücadele daha kolaydır.