Dünyanın farklı bölgelerinden gelen çevre haberlerini artık birbirinden bağımsız olaylar olarak değerlendirmek pek mümkün değildir. Maalesef çoğu zaman bir haber sitesinde görüp geçtiğimiz pek çok haber, soframızdaki gıda, yaşam koşullarımız ve ekonomimizi domino taşları gibi etkilemektedir. Avrupa’nın ortasında Tuna Nehri’nin suyunun azalması ile okyanus yüzey sıcaklıklarının yeni rekorlara ulaşması, aynı iklim sisteminde meydana gelen değişimin iki farklı yansımasıdır aslında.
Mustafa Kemal Atatürk’ün, Tuna şiirinde “Derindir görünmez Tuna’nın dibi, Türk coşkun Tuna gibi, Tuna coşkun Türk gibi.” Diye tasvir ettiği Tuna Nehri’nin debisi 2026 yazında Avrupa’yı etkileyen uzun süreli sıcaklıklar ve yağış azlığı kaynaklı oluşan kuraklık nedeni ile ciddi biçimde düşmüştür. Temmuz ayında Romanya’daki bazı ölçüm noktalarında su seviyesi 30 yıldan bu yana görülen en düşük değere gerilemiştir. Ağustos ayında iyice düşen su seviyesi taşımacılığı zorlaştırdığı için feribot seferleri durduruldu, tarımsal sulama sınırlandı ve Tuna’nın suyunu soğutma amacıyla kullanan Macaristan’daki Paks Nükleer Santrali’nin enerji üretimi yaklaşık yüzde 10 kapasiteye kadar düşmüştür. 10 Ağustos itibarıyla nehir seviyesinin 19 santimetre yükselmesi bir türbinin yeniden devreye alınmasına olanak sağlasa da bu yükselişin geçici olabileceği uyarısı yapıldı.
Tuna, Almanya’daki Kara Ormanlar’ dan doğan, yaklaşık 2.850 kilometrelik yolculuğun ardından Romanya ve Ukrayna arasında oluşturduğu büyük delta sistemiyle Karadeniz’e ulaşan bir nehirdir. Ana nehir 10 ülkeden geçerken havzası toplam 19 ülkenin topraklarına yayılır ve yaklaşık 79 milyon insan bu su sistemi içerisinde yaşar. Bu özelliğiyle nehir, dünyanın en fazla ülke ile etkileşimi olan nehir havzası olarak kabul edilir.
Nehir, tarımı, içme ve kullanma suyunu, hidroelektrik üretimini, sanayiyi, turizmi, balıkçılığı ve Avrupa’nın iç su taşımacılığını beslemektedir. Aynı zamanda olağanüstü bir biyolojik koridor oluşturur. Nehir ve kollarının oluşturduğu sulak alanlar, taşkın ovaları, göller, sazlıklar ve delta habitatları yaklaşık 2.000 damarlı bitki ve 5.000’den fazla hayvan türüne yaşam alanı sağlamaktadır. Yalnızca Tuna Deltası’nda 75 çeşit farklı balık türü bulunduğu bilinmektedir. Nehrin Karadeniz’e ulaştığı Tuna Deltası ise Avrupa’nın en değerli sulak alanlarından biri olarak kabul edilir.
Su miktarının azalması, daha az su, bazı kesimlerde daha yüksek su sıcaklığı, habitatların daralması ve ekolojik ilişkilerin zayıflaması anlamına gelmektedir. Sulak alanların nehirle ilişkisi bozulur, balıkların beslenme ve üreme alanları etkilenir. Aynı miktardaki kirleticinin daha düşük su hacminde bulunması ise su kalitesini olumsuz etkiler. Yerli türler üzerindeki çevresel baskı arttıkça, sıcaklığa daha dayanıklı istilacı türler baskın hale gelir. ICPDR (Uluslararası Tuna Nehri Koruma Komisyonu) değerlendirmeleri de yükselen hava ve su sıcaklıklarının Tuna havzasında uzun vadede biyolojik çeşitlilik kaybına ve ekosistem değişikliklerine neden olabileceğine dikkat çekmektedir.
Nehrin su miktarının azalması ulaşımı da etkilemiştir. Yük gemileri, özellikle petrol, kimyasal madde ve kuru yük taşıyan ağır mavnalar, suyun belirli bir derinliğin üzerinde olmasına ihtiyaç duymaktadırlar. Nehir seviyesi düştüğünde geminin su altında kalan kısmı için yeterli derinlik kalmadığından ya geminin yükü azaltılır ya da sefer iptal edilir. Temmuz sonunda Tuna üzerindeki bazı nehir limanlarına mavnaların ulaşamadığı, yalnızca Karadeniz’e daha yakın bazı limanların çalışmaya devam edebildiği bildirilmiştir. Bunun sonucunda taşımacılıkta gecikme yanında, tarımsal ürünlerin kamyonlarla taşınması, nakliye maliyetlerinin yükselmesine ve üreticinin daha düşük fiyatla sattığı ürünün tüketiciye astronomik fiyatlarla ulaşmasına neden olmaktadır.
Tuna Nehri’nde su seviyesinin düştüğü dönemlerde Copernicus verilerine göre kutup bölgeleri dışındaki küresel deniz yüzeyi sıcaklığı 20,86°C’ye ulaşarak 2023 ve 2024 seviyelerini geçti. Son üç yılda bu durum geniş okyanus alanlarında ortalamanın yaklaşık 0,35–0,73°C üzerinde seyretmiştir. Bu küçük ondalık dereceler bizler için önemsiz olsa da okyanuslar için oldukça önemlidir. Daha sıcak deniz daha fazla buharlaşma, atmosfere daha fazla ısı ve nem aktarımı, bazı aşırı yağışların güçlenmesi ve fırtınaların kullanabileceği enerjinin artması anlamına gelir. Okyanus ısınması aynı zamanda deniz seviyesinin yükselmesine katkıda bulunur ve deniz ekosistemlerini de strese sokar. Tuna’nın çekilmesiyle okyanusların ısınmasını aynı yazıda buluşturmamın nedeni iklim değişikliklerinin etkilerinin bulundukları alanla sınırlı kalmadığını anlatmaktı. Ekosistemde başlayan değişimler bir süre sonra ekonomiye, gıda erişimine ve insan sağlığına etki etmektedir. Dolayısıyla arada kilometreler olsa da aynı gezegende yaşadığımızı ortak kaygılarımız olduğunu unutmamalıyız.
Doğadaki hiçbir değişim yalnızca gerçekleştiği yerde kalmıyor.
Sedef Gürsoy Kutlu
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.