Çanakkale Savaşları, I. Dünya Savaşı’nın sonucunu ve Osmanlı Devleti’nin durumunu etkileyen en önemli çarpışmaların başında yer almaktadır.
18 Mart 1915 tarihi Türkler için bir zafer ve gurur günü, İtilaf Devletleri açısından ise büyük bir yenilgi olarak Türk ve Dünya tarihindeki yerini almıştır.
Çanakkale Zaferi, tarihin akışını değiştiren, bağımsızlığı uğruna canını vermekten çekinmeyen Türk milletinin kahramanlık destanının adıdır.
18 Mart Şehitleri Anma ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin 109. yıl dönümü kutlu olsun. Bu vesileyle Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, Anafartalar kahramanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk başta olmak üzere Çanakkale’nin ve İstiklal Mücadelesinin bütün kahramanlarını saygı ve rahmetle anıyorum…
***
28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Veliahdı Arşidük Ferdinand’ın bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi neticesinde Avusturya’nın 28 Temmuz 1914’te Sırbistan’a seferberlik ilanının ardından I. Dünya Savaşı başlamıştır.
Yirminci yüzyılın başlarında Avrupa, gerek ekonomik rekabet gerek sömürgecilik gerekse milliyetçilik akımları vb. sebeplerden dolayı ikiye bölünmüştü. Bir yanda Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya’dan oluşan üçlü İttifak Devletleri, diğer bir yanda ise İngiltere, Fransa ve Rusya’dan oluşan üçlü İtilaf Devletleri yer almaktaydı.
3 Kasım 1914 tarihinde İtilaf Devletleri’ne ait İngiliz gemileri, Ertuğrul ve Seddülbahir’i, Fransız gemileri ise Kumkale ve Orhaniye tabyalarını bombalamaları neticesinde Çanakkale Savaşları başlamıştır…
5 Kasım 1914 tarihinde yani Çanakkale Savaşları’nın başladığı 3 Kasım 1914 tarihinden tam 2 gün sonra ise İngilizler, Kıbrıs Ada’sını tek taraflı olarak ilhak etmiştir!
Çanakkale Savaşlarına gönüllü olarak birçok Kıbrıs Türkü kendi imkânları ile giderek katılmış. Savaşta kimisi Şehit kimisi de Gazi olmuştur…
Ayrıca 1. Dünya Savaşı esnasında İngilizler tarafından Çanakkale cephesinde esir edilerek Mağusa’daki Karakol esir kampına getirilenler olmuştur. Türk esirlerin kimisi kötü muamele, kimisi de firara teşebbüs gerekçesi ile Şehit edilmişlerdir. Çanakkale Şehitliğinde 33 Şehit ayrı ayrı kabirlerde ve 184 Şehitte bu 33 mezarın ortasındaki toplu mezarda olmak üzere 217 Şehit bulunmaktadır.
***
Osmanlı Devleti 19. yüzyılda Çarlık Rusya ile girdiği ‘93 harbi’ olarak da nitelendirilen savaşı 1877-1878’de kaybetmesi neticesinde büyük oranda toprak kaybına uğramış. Ardından da Berlin Konferansı öncesinde İngiltere, Kıbrıs Ada’sının idaresini Konvansiyon Anlaşması ve sonrasında Ek Anlaşma imzaladığı Osmanlı Devleti’nden, Rus tehlikesine karşı askeri yardım sağlaması çerçevesinde 4 Haziran 1878 tarihinde “Geçici” olarak devralmıştır.
Berlin konferansında Kıbrıs Ada’sının yönetiminin İngiltere’ye bırakılmasına karar verilmiş. Yapılan antlaşmaya göre eğer Rusya, Doğuda işgal ettiği Kars, Ardahan ve Batum’dan geri çekilirse İngiltere de Kıbrıs adasını boşaltacaktır denmiştir.
3 Mart 1918 tarihinde Osmanlı Devleti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile ‘Kars, Ardahan ve Batum’ Osmanlı Devletine geri verilmiş.
Ancak buna karşın İngiltere, Konvansiyon Anlaşması hükmüne uymayarak Kıbrıs Ada’sını Osmanlı Devletine geri iade etmemiştir!
İngiltere’nin Kıbrıs’a geldiği 1878 ile 1960 yılları arasındaki 82 yıllık süreçte ortaya çıkan birçok olumsuz durumdan Kıbrıs Türkleri son derece olumsuz şekilde etkilenmiştir. Bunun bir neticesi olarak da birçok Kıbrıs Türkü, önce Anadolu’ya, sonrasındaki süreçte ise İngiltere ve Avustralya başta olmak üzere dünyanın birçok bölgesine göç etmek durumunda kalmıştır…
***
Sonuç olarak; 18. yüzyılda, İngiltere’de başlayan sonrasında Avrupa’yı etkisi altına alan Sanayi Devrimi ile küresel rekabet, sömürgecilik ve dünyayı paylaşım mücadelesi başlamıştır. Bu anlamda 1. ve 2. Dünya Savaşlarının çıkış nedenlerine bakıldığında ekonomik rekabet, sömürgecilik yarışı ve hegemonya mücadelesi olduğu görülür.
Kıbrıs ve Çanakkale, ekonomik rekabet, sömürgecilik ve dünyayı paylaşım mücadelesi çerçevesinde ele geçirilmek istenmiştir.
Çanakkale Savaşları neticesinde Türk milleti işgal edilmek istenen topraklarını savunarak büyük bir zafer kazanmış. Buna karşın İtilaf Devletleri ise büyük bir yenilgiye uğramıştır.
Kıbrıs’ta ise İngiltere, 1878 Konvansiyon Anlaşması’na dayanarak Ada’nın idaresini geçici olarak almıştır. 1878 Konvansiyon Anlaşması’na göre Rusya ‘Kars, Ardahan ve Batum’u’ Osmanlı Devletine iade etmesi durumunda İngiltere, Kıbrıs’ı Osmanlı Devleti’ne iade edeceğini taahhüt etmiştir.
Brest-Litovsk Antlaşması ile Rusya ‘Kars, Ardahan ve Batum’u’ Osmanlı Devletine iade etmesine karşın İngiltere 1878 Konvansiyon Anlaşması hükmüne uymayarak Kıbrıs Ada’sını Osmanlı Devletine geri iade etmesi gerekmesine karşın iade etmemiştir.
Gökhan Güler
Diğer Yazıları
Köşe Yazarı







Yorumlar kapalı.