Sedef Gürsoy Kutlu
  1. Haberler
  2. Yazarlar
  3. Tek sağlık

Tek sağlık



Dünya son yıllarda sağlığın yalnızca bireysel tedaviyle sürdürülemeyeceğini, toplumdan, hayvandan ve çevreden bağımsız düşünülemeyeceğini çarpıcı biçimde deneyimledi. COVID-19 salgını, hayvandan insana geçen hastalıkların yalnızca tıbbi değil, ekolojik ve toplumsal bir sorun olduğunu bizlere hatırlattı. Bilimin yıllardır vurguladığı “Tek Sağlık” yaklaşımı bugün artık küresel bir zorunluluk haline geldi. Tek Sağlık, insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirine bağlı olduğunu kabul eden bütüncül bir politika ve bilimsel yaklaşımdır. İnsanlarda görülen bulaşıcı hastalıkların yaklaşık %60’ının hayvan kaynaklı olduğu, yeni çıkan hastalıkların ise yaklaşık %75’inin hayvanlardan insanlara geçtiği artık verilerle sabittir. Bu oranlar, yalnızca sağlık sistemlerinin değil, çevre yönetimi, hayvan sağlığı ve gıda güvenliği politikalarının da yeniden düşünülmesini zorunlu kılıyor. İklim değişikliği, kentleşme, habitat kaybı, sokak hayvanı popülasyonundaki artış ve doğal yaşamla temasın artması, zoonotik hastalıkların (hayvandan insana bulaşan hastalıklar) ortaya çıkışını hızlandırmakta ve yayılımını kolaylaştırmaktadır.
Dünya genelinde pek çok ülke Tek Sağlık yaklaşımını ulusal strateji haline getirmiş durumdadır. Almanya ve Fransa, veteriner hekimlerle halk sağlığı uzmanlarını ortak sağlık kurullarında birleştirirken; Kenya gibi ülkeler köy düzeyinde mobil klinikler ve yerel eğitimler aracılığıyla halkı bilinçlendirmektedir. Amerika Birleşik Devletleri, CDC bünyesinde özel bir Tek Sağlık dairesi kurarak insan ve hayvan hastalık verilerini entegre biçimde izlemektedir. Bu çabalar, yalnızca salgın hastalıkları önlemek değil, aynı zamanda toplumun dayanıklılığını artırmak, sürdürülebilir tarım ve hayvancılığı desteklemek ve halk sağlığını uzun vadede korumak için kritik öneme sahiptir.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, zoonotik hastalık riski bulunan bir konumda yer almaktadır. Ada, göçmen kuş yolları üzerinde bulunması, sokak hayvanı popülasyonunun yüksek olması, küçük ölçekli hayvancılığın yaygınlığı ve iklim değişikliği etkilerini yaşaması nedeni ile yüksek risk grubundadır. Buna rağmen henüz bütüncül bir Tek Sağlık politikası oluşturulmuş değildir. Bu alandaki en temel ihtiyaç, ilgili kurumları bir araya getirecek bir “Tek Sağlık Koordinasyon Kurulu”nun oluşturulmasıdır. Bu kurul başkanlığı altında , Sağlık Bakanlığı, Tarım Bakanlığı, Çevre Dairesi, Belediyeler Birliği, Veteriner Dairesi ve Üniversiteler arasında iş birliği sağlanmalı, ortak dijital veri izleme sistemleri kurulmalıdır. Zoonotik hastalık takibi hem insanlarda hem hayvanlarda eş zamanlı yürütülmeli; sokak hayvanlarının aşılanması, sivrisinek ve kene gibi vektörlerle mücadele, çiğ süt tüketiminin önlenmesi, çevresel atıkların doğaya gelişigüzel bırakılmasının engellenmesi gibi uygulamalar yalnızca çevre politikası değil, doğrudan halk sağlığı politikası olarak değerlendirilmelidir. Biyolog, Veteriner ve halk sağlığı uzmanlarının kamu kadrolarında daha çok yer alması, üniversitelerde tıp, fen fakülteleri, çevre ve veterinerlik fakülteleri arasında disiplinler arası eğitim modellerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Belediyeler, sokak hayvanları için kısırlaştırma ve aşılama kampanyalarını sürdürülebilir hale getirmeli; aynı zamanda su birikintileri, çöpler ve vahşi hayvan temasına açık alanlarda düzenli denetimler yapmalıdır. Sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde farkındalık çalışmaları yürütülmelidir.
Tek Sağlık yalnızca devletin meselesi değildir; toplumun her bireyini içine alan ortak bir sorumluluktur. Vatandaşlar evcil hayvanlarını aşılatmalı, çiğ süt ve iyi pişmemiş et tüketiminden kaçınmalı, çocuklarına hayvan hijyenini öğretmeli, çevresini temiz tutmalıdır. Okullarda sağlık eğitimi, doğayla güvenli temas ve çevresel bilinç konuları bütüncül biçimde ele alınmalıdır. Medya, Tek Sağlık bilincinin yaygınlaştırılmasında aktif bir rol üstlenmeli; özellikle yaz aylarında artan zoonotik riskler hakkında kamuoyunu bilgilendirmelidir. Çünkü sağlıklı birey, ancak sağlıklı bir çevre içinde var olabilir. Doğayla uyumlu yaşamayan bir toplumun sağlığı uzun vadede sürdürülemez. Hayvanlara ve doğaya karşı gösterdiğimiz özen, aslında kendimize gösterdiğimiz özenin yansımasıdır.
Bugün çocuklarımıza bırakacağımız en kıymetli miras, sadece temiz hava ya da yeşil alan değil, sağlığın doğayla birlikte korunması gerektiğini öğreten bir bilinçtir.

Tek sağlık
+ -

Yorumlar kapalı.